Mua bảo hiểm nhưng giấu bệnh hiểm nghèo có được bồi thường?

Việc tham gia bảo hiểm nhân thọ thường được xem là “tấm lá chắn tài chính” cho gia đình khi rủi ro xảy ra. Tuy nhiên, không phải cứ đóng phí bảo hiểm là đương nhiên được chi trả quyền lợi bảo hiểm.

Một trong những nghĩa vụ quan trọng nhất của người mua bảo hiểm chính là kê khai trung thực tình trạng sức khỏe. Chỉ một thông tin bị che giấu cũng có thể khiến toàn bộ hợp đồng mất hiệu lực và người thân không nhận được bất kỳ khoản bồi thường nào.

Theo nội dung vụ án, ông B đã tham gia nhiều hợp đồng bảo hiểm nhân thọ với tổng giá trị bảo hiểm lên đến hàng tỷ đồng. Trong các giấy yêu cầu bảo hiểm, ông B đều trả lời “không” đối với các câu hỏi liên quan đến khối u, ung thư, việc khám chữa bệnh hoặc tình trạng đang điều trị bệnh.

Sau đó, doanh nghiệp bảo hiểm tiến hành kiểm tra sức khỏe và chấp nhận bảo hiểm có điều kiện đối với một số bệnh lý thông thường như gan nhiễm mỡ, viêm gan B và rối loạn chuyển hóa lipid máu.

Tuy nhiên, hồ sơ bệnh án sau đó cho thấy, trước thời điểm ký hợp đồng, ông B đã nhiều lần thăm khám, xét nghiệm và điều trị ung thư tại nhiều cơ sở y tế trong nước cũng như nước ngoài. Thậm chí, khi ký kết hợp đồng bảo hiểm, ông B đang trong quá trình điều trị bệnh ung thư tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM. Chỉ vài tháng sau khi tham gia bảo hiểm, ông B tử vong do bệnh ung thư giai đoạn cuối.

Sau khi người được bảo hiểm qua đời, những người thụ hưởng yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm thanh toán tổng số tiền bảo hiểm theo hợp đồng. Tranh chấp phát sinh khi doanh nghiệp bảo hiểm từ chối chi trả với lý do người mua bảo hiểm đã cố ý che giấu tình trạng bệnh lý nghiêm trọng của mình.

Điểm đáng chú ý là vụ án đã trải qua nhiều cấp xét xử với những quan điểm hoàn toàn khác nhau. Tòa án cấp sơ thẩm từng chấp nhận yêu cầu của người thụ hưởng và buộc doanh nghiệp bảo hiểm thanh toán toàn bộ số tiền bảo hiểm.

Tuy nhiên, cấp phúc thẩm lại nhận định, việc khai báo của ông B là không trung thực nên bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện. Sau nhiều vòng giám đốc thẩm, cuối cùng, Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã giữ nguyên quan điểm của cấp phúc thẩm.

Theo Án lệ số 77/2025/AL, nghĩa vụ cung cấp thông tin của bên mua bảo hiểm không phải là thủ tục mang tính hình thức mà là nghĩa vụ cơ bản quyết định việc doanh nghiệp bảo hiểm có chấp nhận giao kết hợp đồng hay không. Khi người mua bảo hiểm biết rõ mình mắc bệnh hiểm nghèo nhưng vẫn cố tình khai báo sai hoặc che giấu thông tin, hành vi này được xem là vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin theo Luật Kinh doanh bảo hiểm.

Hội đồng Thẩm phán nhấn mạnh rằng, việc doanh nghiệp bảo hiểm tổ chức khám sức khỏe cho khách hàng không có nghĩa doanh nghiệp phải tự mình phát hiện toàn bộ bệnh lý tiềm ẩn. Việc khám sức khỏe chỉ là một biện pháp hỗ trợ đánh giá rủi ro, không thay thế nghĩa vụ kê khai trung thực của bên mua bảo hiểm.

Đây là điểm rất nhiều người tham gia bảo hiểm hiện nay đang hiểu sai. Không ít trường hợp cho rằng nếu doanh nghiệp bảo hiểm đã kiểm tra sức khỏe hoặc đã phát hành hợp đồng thì mọi rủi ro phát sinh sau này đều phải được chi trả.

Thực tế, nếu doanh nghiệp chứng minh được người mua bảo hiểm đã cố ý che giấu thông tin quan trọng liên quan đến sức khỏe, bệnh tật hoặc các yếu tố ảnh hưởng đến việc đánh giá rủi ro thì doanh nghiệp vẫn có quyền từ chối trách nhiệm bảo hiểm theo quy định pháp luật.

Án lệ số 77/2025/AL cũng tạo ra một thông điệp pháp lý rất rõ ràng: bảo hiểm hoạt động dựa trên nguyên tắc trung thực tuyệt đối. Sự trung thực của người mua bảo hiểm là nền tảng để doanh nghiệp bảo hiểm tính toán mức độ rủi ro, xác định phí bảo hiểm và quyết định có chấp nhận bảo hiểm hay không. Khi nguyên tắc này bị vi phạm, hợp đồng có thể chấm dứt hiệu lực và doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường cho rủi ro đã phát sinh.

Dưới góc nhìn pháp lý, án lệ này sẽ trở thành căn cứ quan trọng để giải quyết các tranh chấp bảo hiểm trong thời gian tới, đặc biệt đối với các trường hợp người tham gia bảo hiểm che giấu bệnh ung thư, bệnh hiểm nghèo hoặc các thông tin sức khỏe có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định nhận bảo hiểm của doanh nghiệp.

Bài học rút ra là trước khi ký bất kỳ hợp đồng bảo hiểm nào, người mua bảo hiểm cần kê khai đầy đủ và trung thực toàn bộ thông tin liên quan đến sức khỏe của mình. Một bản kê khai không trung thực có thể khiến gia đình mất đi quyền lợi bảo hiểm trị giá hàng tỷ đồng vào thời điểm cần được bảo vệ nhất.

Án lệ số 77/2025/AL xem TẠI ĐÂY.