Cha mẹ không thể ủy quyền quyền nuôi con cho người khác ra tòa tranh chấp

Một người mẹ làm giấy ủy quyền cho người khác thay mình tham gia tố tụng, hòa giải và giải quyết toàn bộ tranh chấp về quyền nuôi con tại Tòa án. Giấy ủy quyền được công chứng hợp pháp. Tưởng như mọi việc đã đúng thủ tục. Nhưng Tòa án không chấp nhận.

Từ vụ án ly hôn tại Hậu Giang, Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã thông qua Án lệ số 88/2026/AL ngày 21/5/2026, xác định một nguyên tắc pháp lý mới có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn xét xử các vụ án hôn nhân gia đình: đương sự không được ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng đối với phần tranh chấp quyền nuôi con.

Công chứng hợp lệ nhưng vẫn không được chấp nhận

Trong vụ việc, người vợ ký hợp đồng ủy quyền được công chứng, trao cho người được ủy quyền quyền thay mặt mình tham gia tố tụng, hòa giải, làm việc với Tòa án các cấp liên quan đến việc tranh chấp quyền nuôi hai con chung. Về hình thức, hợp đồng ủy quyền hoàn toàn phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự.

Tuy nhiên, khi giải quyết vụ án, Tòa án nhận định rằng tranh chấp quyền nuôi con không đơn thuần là tranh chấp dân sự về tài sản hay nghĩa vụ tài chính mà liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân của cha mẹ và đặc biệt là quyền lợi của trẻ em.

Chính vì vậy, việc cha hoặc mẹ giao toàn bộ quyền quyết định cho người khác là không phù hợp với bản chất pháp lý của quan hệ này.

Vì sao quyền nuôi con không được phép ủy quyền?

Điểm cốt lõi của án lệ nằm ở việc xác định bản chất của quyền nuôi con.

Theo Điều 25 Bộ luật Dân sự 2015, quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân và không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp luật có quy định khác. Quan hệ cha mẹ và con là một quan hệ nhân thân đặc biệt.

Việc ai là người trực tiếp nuôi dưỡng con sau ly hôn không chỉ là quyền của cha hoặc mẹ mà còn liên quan đến lợi ích tốt nhất của trẻ em. Tòa án khi giải quyết tranh chấp nuôi con không chỉ xem xét điều kiện kinh tế mà còn phải đánh giá: Tình cảm gắn bó giữa cha mẹ và con; Quá trình chăm sóc, giáo dục; Điều kiện sống thực tế; Khả năng bảo đảm sự phát triển toàn diện của trẻ; Nguyện vọng của con trong trường hợp pháp luật quy định. Đây đều là những yếu tố mang tính cá nhân rất cao.

Không ai có thể thay thế hoàn toàn cha hoặc mẹ để trình bày, thể hiện thái độ, trách nhiệm, tình cảm và cam kết nuôi dưỡng trước Tòa án. Một khoảng trống pháp luật đã được lấp đầy.

Trước đây, khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định: “Đối với việc ly hôn, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng”. Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh nhiều tranh luận.

Có quan điểm cho rằng quy định này chỉ áp dụng đối với yêu cầu ly hôn, còn tranh chấp quyền nuôi con là một nội dung riêng biệt nên vẫn có thể ủy quyền. Chính sự khác nhau trong cách hiểu này đã dẫn đến việc xuất hiện nhiều hồ sơ ủy quyền tham gia tố tụng về quyền nuôi con trên thực tế.

Án lệ số 88/2026/AL đã chính thức giải quyết vướng mắc đó. Theo án lệ, mặc dù quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự chỉ nêu trực tiếp về việc ly hôn, nhưng tranh chấp quyền nuôi con vẫn là quan hệ nhân thân đặc biệt nên không được phép ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng thay mình.

Thông điệp mạnh mẽ về bảo vệ trẻ em

Điểm đáng chú ý nhất của án lệ không nằm ở kỹ thuật tố tụng mà ở triết lý bảo vệ trẻ em. Tòa án cho rằng, việc giải quyết quyền nuôi con phải được xem xét trên cơ sở quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Nếu cho phép cha hoặc mẹ hoàn toàn vắng mặt, giao toàn bộ việc tranh tụng cho người khác thì Hội đồng xét xử sẽ khó đánh giá đầy đủ trách nhiệm, sự gắn bó tình cảm và khả năng thực tế của người có yêu cầu nuôi con.

Nói cách khác, trong tranh chấp tài sản có thể thuê luật sư hoặc ủy quyền người khác đại diện. Nhưng trong tranh chấp quyền làm cha, làm mẹ thì người trong cuộc phải trực tiếp xuất hiện trước Tòa án để thể hiện trách nhiệm của mình.

Góc nhìn luật sư, Án lệ 88/2026/AL là một án lệ có giá trị định hướng rất lớn đối với các vụ án hôn nhân gia đình trong thời gian tới. Từ nay, các giấy ủy quyền trao toàn quyền cho người khác tham gia tố tụng đối với phần tranh chấp nuôi con sẽ khó được Tòa án chấp nhận.

Điều đó cũng gửi đi một thông điệp rõ ràng: quyền nuôi con không phải là một loại quyền tài sản có thể chuyển giao hay “giao khoán” cho người khác đại diện quyết định. Đây là quyền nhân thân thiêng liêng gắn liền với trách nhiệm làm cha, làm mẹ và phải do chính cha hoặc mẹ trực tiếp thực hiện trước Tòa án.

Bởi sau cùng, điều Tòa án cần xác định không phải ai có người đại diện giỏi hơn, mà là ai thực sự có khả năng mang lại cuộc sống tốt nhất cho đứa trẻ.

Án lệ số 88/2026/AL xem TẠI ĐÂY.