Mua xe chưa sang tên, lái xe đi cướp sẽ bị tịch thu?

Tình huống trong án lệ khá phổ biến ngoài thực tế. Một chiếc ô tô đứng tên người khác trên giấy đăng ký, được mua bán qua nhiều lần bằng hình thức hợp đồng ủy quyền, chưa thực hiện thủ tục sang tên. Sau đó, chiếc xe này được sử dụng làm phương tiện thực hiện hành vi cướp tài sản và bắt giữ người trái pháp luật. Khi xét xử, bị cáo yêu cầu được nhận lại xe với lý do trên giấy tờ xe vẫn mang tên người khác. Tuy nhiên, Tòa án không chấp nhận.

Điểm đáng chú ý là Tòa án không chỉ nhìn vào “tên trên giấy đăng ký xe” mà xem xét bản chất của quan hệ sở hữu. Hồ sơ thể hiện người mua đã nhận xe, thanh toán đầy đủ, được quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản; người đứng tên đăng ký và các bên chuyển nhượng đều xác nhận việc mua bán là có thật, không tranh chấp. Trong trường hợp này, mặc dù chưa hoàn tất thủ tục sang tên nhưng người sử dụng thực tế vẫn được xác định là chủ sở hữu của chiếc xe.

Từ đó, Hội đồng xét xử khẳng định, chiếc xe là tài sản của bị cáo và là công cụ, phương tiện dùng vào việc phạm tội nên phải bị tịch thu sung công theo Điều 47 Bộ luật Hình sự và Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Dưới góc nhìn luật sư, giá trị lớn nhất của án lệ này nằm ở việc đề cao nguyên tắc “xác định quyền sở hữu theo thực tế pháp lý” thay vì máy móc dựa vào giấy đăng ký. Nếu chỉ căn cứ tên chủ xe trên đăng ký, người phạm tội hoàn toàn có thể lợi dụng việc mua bán không sang tên hoặc nhờ người khác đứng tên để giữ lại tài sản phạm tội. Điều đó sẽ làm vô hiệu hóa ý nghĩa răn đe của biện pháp tư pháp tịch thu công cụ, phương tiện phạm tội.

Án lệ cũng là lời cảnh báo đối với những người mua xe bằng giấy tay, hợp đồng ủy quyền hoặc giao dịch chưa hoàn tất thủ tục đăng ký. Khi xảy ra tranh chấp hoặc phát sinh trách nhiệm hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ không chỉ nhìn vào giấy đăng ký mà còn xem xét toàn bộ chứng cứ thể hiện ai mới là chủ sở hữu thực sự của tài sản.

Nói cách khác, “xe chưa sang tên” không phải là lá chắn pháp lý. Nếu tài sản thực tế thuộc quyền quản lý, sử dụng và định đoạt của người phạm tội thì vẫn có thể bị xác định là công cụ phạm tội và bị tịch thu sung vào ngân sách Nhà nước. Đây chính là tinh thần cốt lõi của Án lệ số 76/2025/AL và cũng là thông điệp mạnh mẽ nhằm ngăn chặn việc lợi dụng kẽ hở đăng ký tài sản để trốn tránh trách nhiệm trước pháp luật.

Án lệ số 76/2025/AL xem TẠI ĐÂY.