Bài 3: Gỡ điểm nghẽn, nhân rộng cách làm hay
Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TP.HCM đang ghi nhận những chuyển biến trong tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số. Từ cơ sở, những thay đổi này đang từng bước được thể hiện qua cách chính quyền giải quyết công việc, đáp ứng nhu cầu và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Bài 3: Gỡ điểm nghẽn, nhân rộng cách làm hay
Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TP.HCM ghi nhận những chuyển biến trong tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số, qua đó góp phần phục vụ người dân, doanh nghiệp một cách tốt hơn.
Chủ động thích ứng mô hình mới
Qua thực tiễn triển khai, phường Phú Nhuận đánh giá mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã góp phần tinh gọn bộ máy, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở, rút ngắn quy trình xử lý công việc và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
Tuy nhiên, cùng với những kết quả đạt được, phường cũng đối mặt với áp lực về quy mô quản lý. Sau sắp xếp, phạm vi và khối lượng công việc tăng đáng kể trong khi biên chế chưa tăng tương ứng, khiến áp lực đối với đội ngũ cán bộ, công chức ngày càng lớn.
Chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về hạ tầng công nghệ thông tin và khả năng liên thông dữ liệu.
Trong khi một số hệ thống phần mềm vẫn đang tiếp tục hoàn thiện, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành chưa thật sự thông suốt, ảnh hưởng nhất định đến quá trình xử lý công việc.
Từ thực tiễn này, phường Phú Nhuận xác định tiếp tục hoàn thiện quy trình quản trị, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, hoàn thiện hạ tầng số và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ. Tiếp tục quán triệt phương châm “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ”, đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới nền hành chính hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp.
Trong khi đó, phường Sài Gòn phải giải quyết khối lượng công việc lớn hơn do đặc thù là địa bàn trung tâm thành phố.
Theo Phó Chủ tịch UBND phường Sài Gòn Ngô Hải Yến, phường hiện có 9.390 doanh nghiệp và 4.616 hộ kinh doanh. Việc phân cấp, phân quyền, mở rộng phạm vi giải quyết thủ tục hành chính tại cấp xã giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn nhưng đồng thời làm tăng đáng kể khối lượng công việc.
Trung tâm Phục vụ hành chính công phường bình quân tiếp nhận khoảng 235 lượt giao dịch mỗi ngày theo các nhiệm vụ được giao tại Nghị định số 118/2025/NĐ-CP.
Giai đoạn đầu vận hành, phường gặp khó khăn do quá trình chuyển đổi Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính từ hệ thống của thành phố sang hệ thống của các Bộ, ngành chưa đồng bộ dữ liệu.
Một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, chưa quen thao tác trên môi trường số nên vẫn có nhu cầu nộp hồ sơ trực tiếp, khiến công chức phải dành nhiều thời gian hướng dẫn, hỗ trợ.
Vệc bố trí biên chế cũng chưa phản ánh đầy đủ tính chất, khối lượng công việc tại địa bàn trung tâm. Nếu chỉ căn cứ vào quy mô dân số và diện tích hành chính thì chưa thể phản ánh hết yêu cầu quản trị thực tế.
Mặc dù dân số thường trú không quá lớn, phường Sài Gòn tập trung nhiều cơ quan Trung ương, cơ quan ngoại giao, doanh nghiệp lớn, trung tâm thương mại, địa điểm du lịch và thường xuyên diễn ra các hoạt động chính trị, văn hóa quan trọng của thành phố. Một phần địa bàn phường thuộc Trung tâm tài chính quốc tế TP.HCM, đặt ra yêu cầu cao về năng lực quản trị và chất lượng phục vụ.
Bên cạnh đó, một số nhiệm vụ đã được phân cấp cho cơ sở nhưng vẫn phải xin ý kiến hoặc chờ hướng dẫn của cấp trên. Việc liên thông dữ liệu giữa một số phần mềm chuyên ngành còn hạn chế, có trường hợp hồ sơ đã được xử lý nhưng chưa thể hoàn tất trạng thái trên hệ thống.
Để khắc phục, phường Sài Gòn phân công nhiệm vụ theo hướng chuyên môn hóa, xác định rõ trách nhiệm từng vị trí; rà soát hằng ngày các hồ sơ sắp đến hạn và giao Ban Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công trực tiếp chỉ đạo những hồ sơ phức tạp, liên thông.
Phường cũng đẩy mạnh số hóa hồ sơ, sử dụng chữ ký số, tái sử dụng dữ liệu để giảm giấy tờ; hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử. Người cao tuổi, người khuyết tật được hỗ trợ thông qua “Tổ công nghệ số cộng đồng” và chứng thực chữ ký tại nơi cư trú.
Đáng chú ý, mô hình “10 bản chứng thực, 15 phút trả” được triển khai nhằm rút ngắn thời gian chờ. Người dân có thể lấy số bằng mã QR hoặc trực tuyến; phường bố trí quầy “chứng thực nhanh”, trang bị đầy đủ thiết bị và phân công cán bộ có kinh nghiệm xử lý hồ sơ.
Theo phường, mô hình giúp giảm 40-50% thời gian chờ đối với hồ sơ có nhiều bản, tăng 20-30% năng suất xử lý trong giờ cao điểm. Mô hình đã được Chủ tịch UBND TP.HCM tặng Bằng khen trong đợt thi đua cao điểm “100 ngày hoạt động tinh gọn - mạnh - hiệu lực, hiệu năng, hiệu quả”.
Trong lĩnh vực an ninh trật tự, Công an phường Sài Gòn triển khai mô hình “SOS an ninh trật tự”, ra mắt ngày 7/10/2025. Mô hình được tuyên truyền đến 100% khu phố thông qua trang Zalo của 14 khu phố, góp phần tiếp nhận nhanh tin báo, phản ánh của người dân, nâng cao sự tham gia của cộng đồng trong phòng, chống tội phạm và giữ gìn an ninh trật tự.
Từ thực tế vận hành, phường Sài Gòn kiến nghị thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; bố trí nhân lực dựa trên quy mô dân số, đặc điểm địa bàn và khối lượng công việc thực tế.
Đồng thời, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung và nâng khả năng liên thông giữa các hệ thống.
Tháo gỡ các điểm nghẽn
Theo Sở Nội vụ TP.HCM, những khó khăn được các địa phương phản ánh tập trung vào tổ chức bộ máy, nhân sự sau sắp xếp; số lượng Phó Chủ tịch UBND cấp xã, phòng chuyên môn; việc thành lập Ban Quản lý dự án, Trung tâm cung ứng dịch vụ công thiết yếu; cùng với áp lực công việc ngày càng tăng tại các địa bàn đông dân cư.
Trong khi đó, biên chế còn hạn chế, một số lĩnh vực thiếu nhân lực chất lượng cao. Quy định về phân cấp, phân quyền giữa luật và nghị định còn những điểm chưa thống nhất; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, các cấp chưa đồng bộ.
Một số nhiệm vụ, thủ tục hành chính được phân cấp, cắt giảm nhưng chưa được thống kê thành danh mục bao quát, khiến cơ sở gặp khó khăn trong nhận diện, kiểm soát và phải đối chiếu nhiều văn bản quy phạm pháp luật.
Trước những vấn đề này, TP.HCM đã kịp thời báo cáo, xin ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các bộ, ngành Trung ương và Ban Chỉ đạo sắp xếp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của Chính phủ để xử lý, tháo gỡ.
Sở Nội vụ tham mưu thành phố tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn; giải quyết tình trạng thừa - thiếu cán bộ giữa các địa bàn.
Thành phố định hướng đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo cho đội ngũ cán bộ, công chức; đồng thời xử lý tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, khuyến khích và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Về biên chế, TP.HCM nghiên cứu giao biên chế năm 2026 trên cơ sở bảo đảm biên chế khung tối thiểu theo quy định của Trung ương, đồng thời bổ sung nhân lực theo nhu cầu thực tế của từng cơ quan, đơn vị, căn cứ chức năng, nhiệm vụ, khối lượng hồ sơ, mức độ phức tạp và đặc thù quản lý.
Một nhiệm vụ trọng tâm khác là tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền theo hướng thẩm quyền được giao phải đi cùng nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm thực hiện.
Cùng với đó, thành phố đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số, khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu dùng chung; tăng cường kiểm tra công vụ, siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.
Để hỗ trợ trực tiếp cho cơ sở, TP.HCM triển khai tập huấn theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, đưa công chức chuyên môn của các sở, ngành xuống địa phương hướng dẫn, hỗ trợ xử lý các tình huống phát sinh trong thực tế.
Thành phố cũng thành lập 3 Tổ công tác chỉ đạo để kịp thời tháo gỡ khó khăn liên quan đến đầu tư công, quy hoạch, giải phóng mặt bằng, xây dựng, đất đai và các vấn đề liên ngành.
Bên cạnh đó, việc biệt phái, tăng cường công chức sở, ngành về cơ sở được thực hiện nhằm bổ sung nhân lực có chuyên môn sâu trong các lĩnh vực xây dựng, đất đai, quy hoạch, tài chính, công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Đội ngũ này vừa hỗ trợ nghiệp vụ, vừa trực tiếp tham gia xử lý hồ sơ và phối hợp với cán bộ, công chức cấp xã.
Theo Sở Nội vụ, việc tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cần gắn với các nhiệm vụ, giải pháp theo Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Kế hoạch số 06-KH/TW ngày 28/7/2026 cùng các chỉ đạo của Thành ủy, UBND TP.HCM.
Thực tiễn tại Phú Nhuận và Sài Gòn cho thấy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo chuyển biến trong phương thức hoạt động của chính quyền cơ sở, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện về tổ chức, nhân lực, thẩm quyền và hạ tầng số.
Những cách làm mới từ cơ sở cùng các giải pháp hỗ trợ của Thành phố sẽ là nền tảng để mô hình vận hành ngày càng ổn định, hiệu lực, hiệu quả, hướng đến phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.
Bài cuối: Mở đường cho quản trị hiện đại
Hoàng Da - Kim Sáng