Vĩnh biệt anh Lương Quý Mão

Ở tuổi này, tôi đã nhiều lần tiễn biệt những người thân quen, những đồng đội, bạn bè cùng đi qua chiến tranh và những năm tháng gian khó của đất nước. Nhưng mỗi sự ra đi vẫn để lại một khoảng trống không dễ gì lấp đầy.

Tôi nhớ đến anh Mão và nhớ đến những ngày tháng Trung đoàn đánh giặc ở Đồng Tháp Mười, nơi tuổi trẻ của chúng tôi đã gửi lại biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu xương. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những cánh đồng hoang hóa năm nào giờ đã trở thành những vùng lúa trù phú. Thế nhưng, mỗi lần nghe “Hương lúa tháng Mười” lan trong gió, ký ức về những người đồng đội năm xưa lại hiện về nguyên vẹn.

Anh Lương Quý Mão là một trong những người như thế.

Sinh năm 1939, trên quê lúa Thái Bình, từ một cán bộ hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, anh Mão nhập ngũ vào Trung đoàn 174 (Đoàn Cao Bắc Lạng) lừng danh, đơn vị đã tham gia từ Chiến dịch Biên giới năm 1950 đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Anh không phải mẫu người thích xuất hiện trước đám đông. Giữa tập thể, anh luôn lặng lẽ, chân thành và trách nhiệm. Năm 1973, từ Tiểu đoàn 6, tôi được điều về làm trợ lý tuyên huấn Trung đoàn. Khi ấy, anh Mão là Chủ nhiệm Chính trị.

Ở chiến trường, những người như anh thường được đồng đội tin cậy bởi sự điềm đạm và gương mẫu. Trong những năm tháng ác liệt, khi chúng tôi “quần nhau với giặc” dọc tuyến biên giới Tây Nam cho đến khi vượt qua “cánh đồng chó ngáp” để cắt đứt Quốc lộ 4, giải phóng thị xã Tân An, anh Mão cũng như các bậc đàn anh luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc.

Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, điều giữ cho người lính vững vàng không chỉ là lòng yêu nước mà còn là niềm tin nơi đồng đội. Anh Mão là một người đồng đội như vậy.

Tôi còn nhớ những cuộc hành quân xuyên đồng nước nổi, những đêm phục kích giữa bưng biền, những ngày thiếu gạo, thiếu thuốc, thiếu cả giấc ngủ. Gian khổ là chuyện thường ngày. Nhưng cũng chính trong hoàn cảnh ấy, tình người và tình đồng đội lại sáng lên hơn bao giờ hết. Anh Mão luôn là người sống có trước có sau, sẵn sàng sẻ chia với chúng tôi.

Kháng chiến chống Mỹ kết thúc, chưa kịp nghỉ ngơi, anh Mão lại cùng chúng tôi bước vào cuộc chiến đấu mới - bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế với nhân dân Campuchia. Khi kẻ thù tràn sang xâm lược biên giới phía Bắc vào tháng 2 năm 1979, anh Mão cùng đồng đội hành quân ra biên giới chiến đấu.

Chiến tranh qua đi, mỗi người trở về với cuộc sống đời thường. Những người lính năm xưa lại bước vào một mặt trận khác - mặt trận xây dựng cuộc sống mới. Anh Mão cũng như bao người khác, không đòi hỏi, không kể công, lặng lẽ sống và cống hiến. Đó là phẩm chất đẹp của một thế hệ đã quen hy sinh nhiều hơn nhận về.

Tôi nhớ cách đây ít năm, tôi cùng Trình Tự Kha, Nguyễn Trọng Thanh và những người lính thời chống Mỹ của anh về Thái Bình thăm người thủ trưởng cũ. Năm tháng qua đi, anh Mão vẫn với dáng người gầy gò, đôi mắt sâu và nụ cười đôn hậu. Anh và gia đình đón chúng tôi như đón những người thân ruột thịt từ xa trở về.

Câu chuyện giữa chúng tôi không dứt. Từ Long Khốt, Thái Trị, Gò Da đến Tân An, Đức Hòa, Núi Thị Vải… Những cái tên tưởng chỉ là địa danh, nhưng với những người lính chúng tôi lại là ký ức. Mỗi địa danh gắn với một trận đánh, một người đồng đội, một kỷ niệm không thể nào quên.

Anh Mão thường ít nói về mình. Nhưng qua cách anh nhắc đến đồng đội, tôi hiểu anh là người luôn mang nặng nghĩa tình. Có lẽ chính vì thế mà ai từng sống, từng chiến đấu cùng anh đều dành cho anh sự quý trọng đặc biệt.

Sau chuyến đi ấy, tôi viết bài ký sự “Hương lúa tháng Mười” đăng trên Báo Nhân Dân. Giờ đây, khi anh đã về với cõi vĩnh hằng, đọc lại bài báo ấy, chúng tôi thương anh Mão đến trào nước mắt.

Tôi nghĩ nhiều đến quy luật nghiệt ngã của thời gian. Thế hệ chúng tôi ngày một thưa vắng. Những người từng cùng nhau đi qua chiến tranh, từng chung chiến hào, từng chia nhau từng ngụm nước giữa mùa khô khắc nghiệt, nay lần lượt rời xa cuộc đời.

Mỗi lần tiễn biệt một người bạn chiến đấu, tôi lại thấy như một phần ký ức của mình được mang đi theo. Nhưng tôi tin rằng những con người như anh Lương Quý Mão sẽ không mất đi. Họ vẫn sống trong ký ức đồng đội, trong tình cảm gia đình, trong những câu chuyện được kể lại cho con cháu hôm nay và mai sau.

Vĩnh biệt anh Lương Quý Mão!

Xin nghiêng mình tiễn biệt một người thủ trưởng, một đồng đội thế hệ đàn anh, một người lính Cụ Hồ chân chính.

Mong anh thanh thản trở về với những đồng đội đã khuất, nơi không còn khói lửa chiến tranh, chỉ còn sự bình yên của những tâm hồn đã sống trọn vẹn vì Tổ quốc và nhân dân.

Hương lúa tháng Mười vẫn còn đó. Và anh Mão mãi còn đó trong ký ức của chúng tôi.

Bù Bông, đêm 9 tháng 6 năm 2026.