Từ 01/7/2026: Xây nhà sai một bước, gánh trách nhiệm cả đời công trình

Điểm đáng chú ý là Nghị định không chỉ điều chỉnh hoạt động thi công xây dựng mà còn siết chặt toàn bộ quá trình từ khởi công, quản lý chất lượng, nghiệm thu, bàn giao, bảo hành, bảo trì đến xử lý công trình nguy hiểm và sự cố công trình.

Một trong những thay đổi đáng quan tâm là việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Nếu trước đây nhiều tranh chấp thường phát sinh do đùn đẩy trách nhiệm giữa chủ đầu tư, nhà thầu thi công, tư vấn giám sát và đơn vị thiết kế thì nay nghị định quy định cụ thể phạm vi trách nhiệm của từng bên trong từng giai đoạn của dự án. Điều này đồng nghĩa với việc khi xảy ra sự cố, cơ quan quản lý nhà nước sẽ có cơ sở rõ ràng hơn để xác định trách nhiệm và xử lý vi phạm.

Nghị định cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý chất lượng công trình. Hồ sơ thi công, hồ sơ nghiệm thu, kết quả kiểm định, quan trắc, thí nghiệm chuyên ngành xây dựng phải được thực hiện đầy đủ và lưu trữ theo quy định. Việc nghiệm thu công trình không còn đơn thuần là thủ tục hành chính mà trở thành căn cứ pháp lý quan trọng để xác định chất lượng, an toàn và trách nhiệm của các bên tham gia xây dựng.

Đáng chú ý, lần đầu tiên các quy định về đánh giá an toàn công trình, xử lý công trình có dấu hiệu nguy hiểm, công trình hết thời hạn sử dụng thiết kế được quy định tương đối toàn diện trong cùng một văn bản. Chủ sở hữu hoặc đơn vị quản lý công trình không thể viện lý do thiếu quy định để chậm trễ kiểm định hoặc tiếp tục khai thác công trình khi đã xuất hiện dấu hiệu mất an toàn. Nếu không thực hiện các biện pháp cần thiết, nguy cơ bị áp dụng biện pháp hành chính hoặc phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại là hoàn toàn có thể xảy ra.

Đối với nhà ở riêng lẻ, nghị định cũng bổ sung nhiều quy định liên quan đến quản lý thi công, an toàn lao động và trách nhiệm của chủ sở hữu. Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm bởi thực tế nhiều công trình nhà ở dân dụng hiện nay vẫn được xây dựng theo kinh nghiệm, thiếu hồ sơ quản lý chất lượng hoặc không tuân thủ đầy đủ các quy định về an toàn xây dựng.

Một điểm mới khác là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ xây dựng. Hồ sơ hoàn thành công trình, dữ liệu quản lý chất lượng, tài liệu phục vụ vận hành và bảo trì được khuyến khích số hóa, tạo điều kiện cho việc quản lý lâu dài và minh bạch hóa hoạt động xây dựng.

Trong lĩnh vực bảo hành, bảo trì công trình, nghị định tiếp tục làm rõ nghĩa vụ của nhà thầu và quyền của chủ đầu tư. Nhiều tranh chấp thực tế thời gian qua xuất phát từ việc công trình xuất hiện hư hỏng sau khi bàn giao nhưng không xác định được trách nhiệm bảo hành hoặc không có quy trình bảo trì rõ ràng. Các quy định mới được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể tình trạng này.

Đặc biệt, nghị định dành hẳn một chương quy định về sự cố công trình xây dựng. Từ nghĩa vụ báo cáo, giải quyết sự cố, giám định nguyên nhân đến trách nhiệm bồi thường và khắc phục hậu quả đều được quy định cụ thể. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý các vụ sập công trình, nứt công trình, lún nghiêng hoặc các sự cố gây thiệt hại về người và tài sản.

Có thể thấy, Nghị định 207/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng mà còn là bước chuyển mạnh từ tư duy “xây xong là xong” sang tư duy quản lý toàn bộ vòng đời công trình.

Từ ngày 01/7/2026, chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị tư vấn và cả chủ sở hữu công trình cần rà soát lại quy trình quản lý của mình. Những thói quen làm việc dựa trên kinh nghiệm hoặc bỏ qua các thủ tục quản lý chất lượng sẽ tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn trong giai đoạn tới.