Hình thành 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh

Ngày 30/10, tại Kỳ họp thứ sáu, HĐND TP.HCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026–2031, các đại biểu đã thông qua Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm.

Đây là quy hoạch tổng thể đầu tiên của thành phố sau sáp nhập, làm cơ sở tổ chức không gian phát triển, kết nối hạ tầng và phân bổ nguồn lực trong giai đoạn mới.

Phạm vi lập quy hoạch bao gồm toàn bộ địa giới hành chính TP.HCM, diện tích khoảng 6.772,59 km², với 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm xã, phường và đặc khu; đồng thời xem xét không gian khai thác lấn biển theo yêu cầu phát triển kinh tế.

Quy hoạch hướng đến xây dựng TP.HCM trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, năng động và sáng tạo; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển. Thành phố tiếp tục phát huy vai trò cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia, trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Theo định hướng, không gian kinh tế TP.HCM được tổ chức theo mô hình đa cực, đa trung tâm, với 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Cấu trúc này nhằm chuyển từ không gian phát triển cộng gộp sau hợp nhất sang mạng lưới đô thị thống nhất, liên kết chặt chẽ và chuyên môn hóa theo chức năng nổi trội của từng khu vực.

Năm cực động lực gồm lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế; đổi mới sáng tạo phía Đông; công nghiệp, công nghệ cao và logistics phía Bắc; cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam; đô thị, giáo dục và y tế phía Tây.

Trong đó, cực lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế phát triển trên nền trung tâm đô thị lịch sử hiện hữu, tập trung các chức năng quản trị, tài chính, dịch vụ toàn cầu, kinh tế tri thức và văn hóa sáng tạo.

Cực đổi mới sáng tạo phía Đông, gồm khu vực Thủ Đức, Thuận An, Dĩ An, Tân Uyên và kết nối với Long Thành, được định hướng phát triển công nghiệp công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nghiên cứu, giáo dục đại học và khởi nghiệp.

Cực công nghiệp, công nghệ cao và logistics phía Bắc tập trung tại Thủ Dầu Một, Bến Cát, Bàu Bàng cùng các khu vực liên quan. Định hướng là chuyển đổi từ mô hình khu công nghiệp đơn chức năng sang hệ sinh thái tích hợp công nghiệp, logistics, đô thị và dịch vụ.

Ở phía Nam, cực cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng trải từ Châu Đức đến Long Sơn, Phú Mỹ và khu vực cảng biển Cần Giờ, hướng tới hình thành cửa ngõ giao thương quốc tế của thành phố và cả nước.

Cực đô thị, giáo dục và y tế phía Tây có trọng tâm tại khu vực huyện Bình Chánh cũ, trong không gian từ xã Bình Hưng đến xã Hóc Môn. Khu vực này được định hướng phát triển các đô thị đồng bộ gắn với trung tâm giáo dục, đào tạo và y tế chuyên sâu, góp phần phân bố lại dân cư, giảm áp lực cho khu vực lõi trung tâm.

Bổ trợ cho 5 cực động lực là 5 trung tâm vệ tinh gồm Côn Đảo, Long Hải – Hồ Tràm, Hóc Môn – Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên – Bắc Tân Uyên. Các trung tâm này có vai trò tăng khả năng cung cấp việc làm, dịch vụ và hạ tầng tại chỗ, góp phần phân bố hợp lý dân cư, hạn chế tình trạng tập trung quá mức vào khu vực trung tâm.

Quy hoạch cũng xác định 5 hệ liên kết chiến lược, gồm liên kết Bắc – Nam từ cửa khẩu đến không gian biển; liên kết Đông – Tây giữa vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ; liên kết công nghiệp – sản xuất – logistics đa phương thức; hạ tầng đô thị đa tầng; liên kết xanh – xanh dương lấy sông Sài Gòn và sông Đồng Nai làm trục sinh thái quan trọng.

Cùng với đó, 10 vùng quản trị phát triển được xác định trên cơ sở chức năng chủ đạo, điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường, bản sắc và yêu cầu kiểm soát phát triển. Đây là cơ sở để tổ chức thực hiện quy hoạch phù hợp với đặc thù từng khu vực, đồng thời xác định các chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và thứ tự ưu tiên đầu tư.

Về giao thông, quy hoạch xác định đường sắt đô thị, giao thông công cộng khối lượng lớn và mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) giữ vai trò quan trọng trong kết nối các cực động lực và trung tâm đô thị. Thành phố hướng tới phát triển đô thị nén, đa cực, đa trung tâm, ưu tiên bố trí các chức năng hỗn hợp quanh nhà ga và đầu mối giao thông.

Các hành lang Metro, Vành đai 3, Vành đai 4 và những tuyến giao thông chiến lược được xem là cơ sở hình thành mạng lưới TOD, kết nối khu vực trung tâm với các cực phát triển mới. Không gian ngầm cũng được định hướng khai thác đồng bộ với giao thông công cộng, nhà ga, bãi đỗ xe, trung tâm thương mại, không gian đi bộ và hạ tầng kỹ thuật.

Song song với phát triển hạ tầng, thành phố chú trọng bảo vệ hành lang xanh, hệ thống sông nước, rừng ngập mặn Cần Giờ và không gian biển đảo nhằm tăng khả năng trữ nước, kiểm soát ngập, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm phát triển bền vững.

Theo dự báo, dân số TP.HCM đạt khoảng 18 triệu người vào năm 2030, 25 triệu người vào năm 2045 và 27 triệu người vào năm 2050. Các con số này bao gồm dân số thường trú, tạm trú trên 6 tháng và dân số quy đổi, là cơ sở để tính toán nhu cầu phát triển hạ tầng, nhà ở, dịch vụ công và phân bổ nguồn lực trong dài hạn.

Nhanh chóng cụ thể hóa quy hoạch

Phát biểu tại kỳ họp, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cho biết, Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm định hướng phát triển thành phố theo mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, với 5 cực tăng trưởng, 5 hệ thống liên kết chiến lược, 5 trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản lý phát triển; đồng thời bảo vệ hệ thống hạ tầng sinh thái và các không gian có giá trị lâu dài.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy quản trị, ông Nguyễn Văn Được cho rằng thành phố cần chuyển từ tư duy ban hành chính sách sang quản trị bằng kết quả thực chất.

“Phải chuyển từ tư duy “ban hành chính sách” sang “quản trị kết quả”; từ việc kiểm đếm bao nhiêu nghị quyết được thông qua sang đánh giá chính sách đó đã tháo gỡ được bao nhiêu điểm nghẽn, huy động thêm bao nhiêu nguồn lực, tạo thuận lợi như thế nào cho người dân và doanh nghiệp”, ông Nguyễn Văn Được nêu rõ.

Theo Chủ tịch UBND TP.HCM, thông qua quy hoạch mới chỉ là bước đầu, quan trọng là tổ chức thực hiện hiệu quả.

Ngay sau khi quy hoạch được thông qua, UBND thành phố sẽ nhanh chóng cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch, danh mục dự án và nguồn lực thực hiện, đồng bộ với kế hoạch đầu tư công, huy động nguồn lực tư nhân và các cơ chế hợp tác công – tư.

Thành phố ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng có sức lan tỏa lớn như giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), logistics, hạ tầng số, năng lượng và hạ tầng sinh thái. Đồng thời, tăng cường kết nối các trung tâm phát triển với khu sản xuất, dịch vụ, cảng biển và các đầu mối logistics.

Nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM ngày 28/10, ông Nguyễn Văn Được nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực thực thi, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo động lực tăng trưởng phải được cụ thể hóa bằng những công việc rõ ràng, có người chịu trách nhiệm, thời hạn và kết quả cụ thể.

Đối với đầu tư công, thành phố tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm đối với những dự án chậm tiến độ; kịp thời điều chuyển vốn đối với dự án không có khả năng giải ngân. Đồng thời, chuẩn bị danh mục dự án năm 2027 bảo đảm đầy đủ thủ tục, mặt bằng và năng lực thực hiện, không để xảy ra tình trạng được giao vốn nhưng không có điều kiện giải ngân.

Chủ tịch UBND TP.HCM cũng cam kết tiếp tục tập trung tháo gỡ những vướng mắc về đất đai, thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, hạ tầng và nguồn vốn; tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư, sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế, thành phố đặc biệt quan tâm đến chất lượng sống của người dân. Ông Nguyễn Văn Được nhấn mạnh: “Tăng trưởng chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân có thêm việc làm, có nhà ở phù hợp, con em có trường học, người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn, đi lại thuận lợi hơn, môi trường sống trong lành hơn và được thụ hưởng tốt hơn những thành quả phát triển”.

Theo ông Nguyễn Văn Được, TP.HCM đang đứng trước giai đoạn phát triển với nhiều thời cơ nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về năng lực quản trị và tổ chức thực hiện. Do đó, thành phố phải cụ thể hóa các định hướng, biến thể chế thành động lực, quy hoạch thành nguồn lực, chủ trương thành hành động và hành động thành những kết quả cụ thể để người dân, doanh nghiệp có thể nhìn thấy, cảm nhận và thụ hưởng.