Nhiều tồn tại trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản

VATM được tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con, trong đó Công ty mẹ - Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam là công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Theo kế hoạch đầu tư giai đoạn 2021-2025 được điều chỉnh, bổ sung, VATM được giao thực hiện 193 dự án với tổng mức đầu tư điều chỉnh hơn 11.845 tỷ đồng, kế hoạch giải ngân hơn 5.944 tỷ đồng từ nhiều nguồn vốn.

Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý, sử dụng vốn và tài sản.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM đã hạch toán vào chi phí sản xuất chung 4 khoản chi với tổng giá trị 2,031 tỷ đồng. Các khoản chi này có bản chất là mua sắm mới hoặc nâng cấp tài sản nhưng không được ghi tăng nguyên giá tài sản cố định.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc hạch toán như trên không đúng quy định, làm tăng chi phí sản xuất kinh doanh và giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế. Trách nhiệm được xác định thuộc Ban Tổng Giám đốc, Ban Tài chính của VATM và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Một tồn tại khác được chỉ ra là việc sử dụng tiền mặt đối với các khoản lương, thưởng và khoản chi khác có tính chất thường xuyên.

Trong giai đoạn 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (ATTECH) đã chi bằng tiền mặt với tổng giá trị khoảng 319,255 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản chi có tính chất thường xuyên là vi phạm quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng.

Sử dụng tài sản công cho thuê không đúng mục đích

Trong quản lý, sử dụng đất và tài sản, Thanh tra Chính phủ phát hiện Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam sử dụng một số tài sản công gắn liền với đất, trong đó có sân cầu lông, sân tennis và một số vị trí lắp đặt thiết bị để cho thuê.

Tổng số tiền thu được từ hoạt động này là hơn 3,123 tỷ đồng; chi phí khoảng 1,273 tỷ đồng, chênh lệch thu - chi hơn 1,85 tỷ đồng. Sau khi trừ thuế thu nhập doanh nghiệp và lợi nhuận đã phân phối, số tiền còn lại được xác định khoảng 844,53 triệu đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định việc sử dụng đất, tài sản công để cho thuê không đúng mục đích sử dụng đất, vi phạm các quy định của pháp luật về đất đai và quản lý, sử dụng tài sản công.

Nhiều bất cập trong các dự án đầu tư

Một nội dung đáng chú ý trong kết luận thanh tra là việc kiểm tra 14 dự án đầu tư của VATM. Thanh tra Chính phủ nhận định, tại một số dự án, Báo cáo nghiên cứu khả thi không có đầy đủ nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội.

Một số Báo cáo kinh tế - kỹ thuật cũng không phân tích hiệu quả đầu tư. Đối với Dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh (ATCC/HCM), Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều vấn đề trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt dự án.

Dự án phải điều chỉnh 3 lần; một số nội dung điều chỉnh chủ yếu nhằm kéo dài tiến độ để phù hợp tình hình thực tế nhưng hồ sơ chưa chứng minh đầy đủ trường hợp được điều chỉnh dự án theo quy định.

Đáng chú ý, VATM đã phê duyệt Dự án ATCC/HCM trên cơ sở giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực. Thanh tra Chính phủ xác định việc sử dụng giấy phép quy hoạch hết hiệu lực làm căn cứ phê duyệt dự án là không đúng quy định.

Bên cạnh đó, ranh giới, diện tích dự án khi phê duyệt là 54.716,5m², giảm 4.130m² so với diện tích 58.846,5m² trong quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500. Tuy nhiên, quy hoạch chi tiết chưa được điều chỉnh tương ứng.

Thanh tra Chính phủ cho rằng việc thẩm định, phê duyệt dự án trong khi ranh giới, diện tích không phù hợp với quy hoạch chi tiết xây dựng chưa bảo đảm yêu cầu đánh giá sự phù hợp của dự án và thiết kế cơ sở với quy hoạch xây dựng.

Giá thiết bị trong tổng mức đầu tư cao hơn đáng kể giá trúng thầu

Một nội dung đáng chú ý khác liên quan đến việc xác định tổng mức đầu tư Dự án ATCC/HCM.

Theo kết luận thanh tra, một số thiết bị được xác định tổng mức đầu tư dựa trên báo giá nhưng không đầy đủ căn cứ về khối lượng, số lượng, chủng loại và giá mua tương ứng.

Đặc biệt, báo giá hệ thống chuyển mạch thoại VCCS của Frequentis là 2.895.955 EUR, trong khi giá trúng thầu chỉ 1.599.574,93 EUR, thấp hơn khoảng 44%.

Đối với hệ thống quản lý không lưu ATM, giá báo khoảng 24 triệu USD, tương đương 607,2 tỷ đồng theo tỷ giá được sử dụng để tính toán, trong khi giá trúng thầu là khoảng 401,661 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 33%.

Thanh tra Chính phủ đánh giá việc sử dụng báo giá đã hết hiệu lực và báo giá cao hơn đáng kể so với kết quả lựa chọn nhà thầu để xác định tổng mức đầu tư chưa bảo đảm nguyên tắc chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với mặt bằng giá thị trường.

Đáng chú ý, đến thời điểm thanh tra, VATM đã 3 lần điều chỉnh, bổ sung quy mô dự án nhưng chưa điều chỉnh tổng mức đầu tư cho phù hợp với quy mô điều chỉnh, bổ sung. Điều này dẫn đến quyết định phê duyệt không có giá trị điều chỉnh, bổ sung, không đủ cơ sở để thẩm định dự án điều chỉnh.

Đối với dự toán chi phí thiết bị chuyên ngành quản lý bay của Dự án ATCC/HCM, giá trị được xác định là 807,916 tỷ đồng dựa trên báo giá của từng hệ thống, thay vì xác định trên cơ sở khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế và giá mua tương ứng. Sau khi đấu thầu lựa chọn nhà thầu, giá trúng thầu giảm khoảng 29% so với dự toán được phê duyệt.

Kiến nghị thu hồi, nộp ngân sách khoảng 4.036 triệu đồng

Trên cơ sở những tồn tại, hạn chế và vi phạm được chỉ ra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng và VATM rà soát, khắc phục các tồn tại, hạn chế, vi phạm được nêu trong kết luận thanh tra.

Về xử lý kinh tế, VATM, các đơn vị trực thuộc VATM và ATTECH được kiến nghị thực hiện thu hồi, nộp ngân sách Nhà nước số tiền khoảng 4.036 triệu đồng.

Đồng thời, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc và ATTECH căn cứ những tồn tại, hạn chế, vi phạm để làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan. Trên cơ sở kết quả rà soát, nếu có đủ căn cứ, cơ sở theo quy định thì tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.