Cuộc đời ông là sự hòa quyện trọn vẹn giữa bản lĩnh người cán bộ phản gián, sự công minh của một vị Thẩm phán và sức sáng tạo dồi dào của một nhà văn tình báo hàng đầu.

Mẹ tôi, nữ nghệ sĩ ưu tú Tân Nhân, nguyên là một nữ sinh của trường Đồng Khánh, Huế. Từ năm 13 tuổi, khi còn là một thiếu nữ mang nét trong trẻo của xứ Huế, mẹ đã bước vào con đường hoạt động cách mạng.

Ngày ấy, mẹ là một trong những thành viên nhỏ tuổi nhất nằm trong một tổ trinh sát tình báo của Công an Bình Trị Thiên non trẻ do đồng chí Đặng Thanh làm tổ trưởng.

Mang vẻ hồn nhiên của cô học trò xứ Huế, mẹ cùng các đồng chí trong tổ nhận những nhiệm vụ thầm lặng nhưng đầy nguy hiểm: rải truyền đơn, nắm bắt tình hình địch, liên lạc và chuyển giao tài liệu bí mật ngay trong lòng thành phố.

Đứng đầu tổ trinh sát tình báo tuổi thơ ấy là đồng chí Đặng Thanh (bí danh Vũ Lăng), một cán bộ phản gián xuất sắc của Công an Bình Trị Thiên thời kỳ 1945–1954.

Dưới sự dìu dắt của người tổ trưởng bản lĩnh, tổ trinh sát đã mưu trí hoạt động qua nhiều thử thách. Tuy nhiên, hoạt động được một thời gian thì tổ bị lộ. Để bảo đảm an toàn cho mẹ, các đồng chí đã khẩn trương đưa mẹ lên chiến khu.

Lúc bấy giờ, đồng chí Chủ tịch kháng chiến tỉnh Quảng Trị thấy mẹ còn quá nhỏ giữa chiến khu gian khổ, các đồng chí của ông đã chân thành khuyên bảo: "Tân Nhân còn nhỏ quá, nên tạo điều kiện cho cháu tiếp tục trở lại trường học".

Thế là mẹ tôi đành ngậm ngùi rời xa tổ trinh sát tình báo tuổi thơ đầy kỷ niệm tại Huế, tạm biệt người tổ trưởng xuất sắc - đồng chí Đặng Thanh - người đã gieo vào lòng cô học trò 13 tuổi ngọn lửa yêu nước đầu tiên.

Từ đấy, mẹ tôi , từ một nữ điệp viên nhỏ tuổi bước đi trên con đường mới gắn liền với học vấn và nghệ thuật, để sau này trở thành một giọng hát đi cùng năm tháng. Còn bác Đặng Thanh cùng các chú trong tổ tình báo năm xưa vẫn tiếp tục bám trụ, chiến đấu và hoạt động an ninh vô cùng dũng cảm ngay trong lòng thành phố Huế gian khổ, ngoan cường.

Từ "Hùm xám Bình Trị Thiên" đến vị Thẩm phán cầm cán cân công lý

Sau này, khi đất nước đi qua những năm tháng chiến tranh, người tổ trưởng trinh sát tình báo năm xưa của mẹ đã trở thành một nhân vật vô cùng đặc biệt: Một vị Thẩm phán viết văn.

Trong những năm tháng xông pha trên mặt trận Bình Trị Thiên, chàng thanh niên Đặng Thanh đã lập nên nhiều chiến công oanh liệt, đặc biệt là vụ đập tan nhóm Việt gian làm tình báo cho Pháp.

Nhờ những chiến công ấy, ông vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký trao tặng Huân chương Chiến thắng và được kẻ thù gán cho danh xưng đầy e sợ: “Hùm xám Bình Trị Thiên”.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, ông ra Bắc tập kết, tiếp tục cống hiến trong ngành Công an, rồi được điều động sang Tòa án hình sự của TANDTC.

Năm 1968 ông dược tham gia đoàn công tác của TANDTC sang Thụy Diển tham gia phiên tòa của ông Betrand Roussel lên án cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam .

Khi trở về chỗ sơ tán ở Hợp Đồng (Chương Mỹ), ông phát cho trẻ nhỏ mỗi cháu 2-3 ngòi bút viết mực và kẹp tóc.

Sau năm 1975, ông vào Sài Gòn gánh vác trách nhiệm quản lý ngành Tòa án còn non trẻ thời bấy giờ, giữ chức vụ Thẩm phán, Phó Chánh án TAND TP.HCM cho đến lúc về hưu.

Chính những năm tháng ngồi ở ghế Thẩm phán, hàng ngày trực tiếp đối diện với muôn mặt của cuộc sống, xem xét tỉ mỉ từng hồ sơ vụ án hình sự, phân tích tâm lý tội phạm và bảo vệ sự thật, đã rèn giũa cho Thẩm phán Đặng Thanh một tư duy logic cực kỳ sắc bén.

Vốn sống tư pháp kết hợp với trải nghiệm phản gián thực chiến thời chiến đã trở thành nguồn chất liệu vô giá để ông cầm bút.

Gia tài văn chương và dấu ấn trong lòng bạn đọc

Mỗi buổi chiều, sau những giờ cầm cán cân công lý ở Tòa án, vị Thẩm phán ấy lại ngồi bên chiếc máy chữ gõ nên những trang tiểu thuyết tình báo, phản gián ly kỳ.

Gia tài văn học của nhà văn Đặng Thanh gồm 12 cuốn tiểu thuyết tình báo, phản gián tài hoa. Tác phẩm đầu tay của ông là cuốn “Cất vó” đăng dài kỳ trên báo Thời mới ( Hà Nội mới ngày nay) vào năm 1960, sau đó được in thành sách.

Rồi lần lượt sau đó là những tác phẩm đi vào lòng người qua nhiều thế hệ như: “Đọ sức”, “Lần theo chuỗi hạt”, “Lá thư vĩnh biệt của Jacqueline”, “Nữ điệp viên Sao Chăm-pa”, hay “Tấm bản đồ thất lạc”, cuốn tiểu thuyết được ông viết từ chính những ký ức tuổi thơ giác ngộ cách mạng của mình.

Đặc biệt nhất trong số đó là kiệt tác “X30 phá lưới” và “Sự thật về X30” khắc họa nhà tình báo Phan Thúc Định. Tác phẩm không chỉ gây sốt trên văn đàn trong nước ngay sau năm 1975 mà còn vươn tầm quốc tế, được dịch và xuất bản tại nhiều quốc gia như Nga, Mỹ, Nhật, Bulgaria...

Giới chuyên môn và nhiều thế hệ độc giả khi nhắc đến Đặng Thanh đều dành cho ông sự trân trọng đặc biệt. Độc giả mê say truyện của ông bởi nhịp điệu dồn dập, những cuộc đấu trí căng thẳng và không khí chân thực đến từng chi tiết.

Nhưng hơn hết, người ta tìm thấy trong văn chương Đặng Thanh một phong vị rất riêng: vừa có sự kịch tính, bảo mật của nghiệp vụ tình báo, vừa có sự chuẩn xác, chặt chẽ, am hiểu tâm lý con người của một vị Thẩm phán.

Nhiều nhân vật, tình huống trong truyện mang hơi thở hồi ký thực tế, khơi dậy mạnh mẽ lòng tự hào dân tộc và sự thán phục trước trí tuệ của lực lượng an ninh Việt Nam.

Con đường mang tên Đặng Thanh tại TP. Huế ngày nay chính là sự ghi nhận trân trọng dành cho một cuộc đời trọn vẹn: một cán bộ phản gián kiên trung, một Thẩm phán tận tụy với công lý, và một nhà văn xuất sắc của dòng văn học tình báo Việt Nam.

Mỗi lần nhớ về mẹ, nhớ về dòng sông Hương và ngôi trường Đồng Khánh năm nào, tôi lại thêm tự hào về người tổ trưởng tổ trinh sát tình báo năm xưa của mẹ , Thẩm phán, nhà văn Đặng Thanh.

Cuộc đời huyền thoại của ông không chỉ là một tấm gương sáng ngời về bản lĩnh của người chiến sĩ công an, mà còn là minh chứng đẹp đẽ cho sức hấp dẫn của dòng văn học tình báo Việt Nam mà Thẩm phán Đặng Thanh là một tác giả tiêu biểu.