Những công trình mở lối cho Lâm Đồng - Bài 3: Từ "kho báu" dưới lòng đất đến cực công nghiệp mới

Khi những mảnh ghép ấy được kết nối, địa phương không chỉ là "thủ phủ rau, hoa" mà đang từng bước trở thành trung tâm công nghiệp chế biến khoáng sản, năng lượng và logistics mới của khu vực phía Nam.

Diện mạo mới

Nhắc đến Lâm Đồng, nhiều người vẫn nghĩ ngay đến Đà Lạt, những đồi chè, vườn cà phê hay các cánh đồng rau, hoa trải dài trên cao nguyên. Tuy nhiên, sau khi hợp nhất với Bình Thuận và Đắk Nông, diện mạo kinh tế của tỉnh đã thay đổi căn bản.

Lần đầu tiên, một địa phương vừa sở hữu vùng nguyên liệu nông nghiệp công nghệ cao, vừa có trữ lượng bô xít thuộc nhóm lớn nhất cả nước, có vùng điện gió, điện mặt trời quy mô lớn, đồng thời có hệ thống cảng biển nước sâu, trung tâm năng lượng và mạng lưới giao thông liên vùng đang được đầu tư đồng bộ.

Nếu ví giao thông là những mạch máu thì tài nguyên, năng lượng và công nghiệp chính là "nguồn sinh lực" tạo nên động lực phát triển của Lâm Đồng trong nhiều thập niên tới.

Một trong những lợi thế nổi bật nhất của Lâm Đồng mới là nguồn tài nguyên bô xít.

Các mỏ bô xít phân bố tập trung tại khu vực Tân Rai (Lâm Đồng cũ), Nhân Cơ (Đắk Nông cũ) và nhiều khu vực lân cận, thuộc bể bô xít Tây Nguyên - nơi được đánh giá có trữ lượng thuộc nhóm lớn nhất thế giới, ước khoảng 5,4 tỷ tấn quặng nguyên khai, chiếm hơn 90% trữ lượng bô xít của Việt Nam.

Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng để sản xuất alumin và nhôm - vật liệu chiến lược phục vụ các ngành công nghiệp chế tạo, hàng không, giao thông, xây dựng và năng lượng.

Hiện nay, hai tổ hợp alumin Tân Rai và Nhân Cơ đã trở thành hạt nhân của ngành công nghiệp nhôm Việt Nam, mỗi năm cung cấp khoảng 1,3-1,4 triệu tấn alumin cho thị trường trong nước và xuất khẩu.

Việc hợp nhất hai địa phương giúp hình thành một vùng nguyên liệu, chế biến và dịch vụ hỗ trợ quy mô lớn, tạo tiền đề phát triển chuỗi công nghiệp nhôm hoàn chỉnh thay vì chỉ khai thác và chế biến sơ cấp.

Theo quy hoạch phát triển ngành khoáng sản, mục tiêu của Việt Nam không dừng ở xuất khẩu alumin mà hướng tới phát triển các nhà máy điện phân nhôm, sản xuất vật liệu và các sản phẩm sau nhôm có giá trị gia tăng cao. Đây chính là cơ hội lớn đối với Lâm Đồng.

Khi các tuyến cao tốc Dầu Giây - Liên Khương, Gia Nghĩa - Chơn Thành và Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa hoàn thành, chi phí vận chuyển alumin từ Tây Nguyên ra cảng biển sẽ giảm đáng kể.

Điều này tạo lợi thế để thu hút các dự án luyện nhôm, sản xuất vật liệu xây dựng, cơ khí chế tạo, linh kiện ô tô, thiết bị điện và công nghiệp phụ trợ.

Nếu trước đây khoảng cách địa lý là rào cản thì mạng lưới giao thông mới sẽ biến lợi thế tài nguyên thành lợi thế cạnh tranh.

Năng lượng - "Đòn bẩy" cho công nghiệp

Không chỉ có bô xít, Lâm Đồng mới còn sở hữu một trong những trung tâm năng lượng tái tạo lớn của cả nước.

Các khu vực Tuy Phong, Bắc Bình, Hàm Thuận, Đức Trọng, Đắk Song... đã hình thành hàng chục dự án điện gió và điện mặt trời với tổng công suất hàng nghìn MW.

Trong khi đó, khu vực Sơn Mỹ đang được quy hoạch trở thành trung tâm năng lượng quốc gia với các dự án điện khí LNG quy mô lớn.

Nguồn năng lượng dồi dào không chỉ bảo đảm an ninh năng lượng mà còn tạo nền tảng để phát triển các ngành công nghiệp tiêu thụ điện lớn như luyện nhôm, chế biến khoáng sản, sản xuất vật liệu mới và logistics.

Một lợi thế mà Lâm Đồng trước đây chưa từng có chính là hệ thống cảng biển. Sau sáp nhập, tỉnh có cụm cảng Sơn Mỹ và Kê Gà, được quy hoạch trở thành cửa ngõ xuất nhập khẩu quan trọng của khu vực.

Khi các tuyến cao tốc mới hoàn thành, khoảng cách từ vùng nguyên liệu bô xít, cà phê, hồ tiêu, rau, hoa đến cảng biển sẽ được rút ngắn đáng kể.

Điều này đồng nghĩa với việc giảm chi phí logistics, nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản và khoáng sản, đồng thời thu hút các doanh nghiệp chế biến sâu đầu tư ngay tại địa phương.

Không chỉ xuất khẩu alumin, Lâm Đồng còn có điều kiện phát triển chuỗi logistics, kho bãi, trung tâm phân phối và dịch vụ hậu cần cảng biển.

Nếu trước đây, kinh tế Lâm Đồng chủ yếu dựa vào nông nghiệp và du lịch thì trong tương lai, cấu trúc tăng trưởng sẽ đa dạng hơn. Nông nghiệp công nghệ cao tiếp tục giữ vai trò nền tảng. Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng vẫn là ngành kinh tế mũi nhọn.

Nhưng bên cạnh đó sẽ hình thành thêm trụ cột mới là công nghiệp chế biến khoáng sản, công nghiệp nhôm, năng lượng, logistics và kinh tế biển. Sự bổ trợ giữa các lĩnh vực sẽ tạo nên sức bật lớn hơn nhiều so với từng địa phương trước đây.

Điều đáng chú ý là các dự án giao thông, năng lượng, công nghiệp và cảng biển không còn được quy hoạch riêng lẻ. Chúng đang từng bước kết nối thành một hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh.

Từ vùng bô xít ở phía Tây đến các khu công nghiệp, từ cao nguyên xuống cảng biển, từ sân bay Liên Khương đến các tuyến cao tốc và đường sắt tốc độ cao, mọi mắt xích đang được nối lại để tạo nên một không gian kinh tế thống nhất.

Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia nhận định, lợi thế lớn nhất của Lâm Đồng mới không chỉ nằm ở quy mô diện tích hay dân số, mà ở việc lần đầu tiên hội tụ đầy đủ các yếu tố để phát triển theo mô hình "tài nguyên - công nghiệp - logistics - cảng biển - dịch vụ".

Nếu tận dụng tốt những lợi thế này, Lâm Đồng không chỉ là trung tâm nông nghiệp công nghệ cao của cả nước mà còn có cơ hội trở thành cực tăng trưởng công nghiệp và logistics mới của khu vực Tây Nguyên - Nam Trung Bộ, tạo động lực phát triển trong nhiều thập niên tới.

Bài cuối: Một hành trình - Ba không gian, đưa Lâm Đồng thành điểm đến hàng đầu