Những chuyến biển thua lỗ và quyết định sai lầm

Khi lợi nhuận làm lu mờ ranh giới pháp luật

Ở vùng cửa biển Trần Đề (TP Cần Thơ), nghề khai thác hải sản từ lâu là nguồn sống của nhiều gia đình. Cuộc đời của ngư dân gắn với những chuyến ra khơi kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng trời. Mỗi khi tàu rời bến, họ mang theo hy vọng về những khoang cá đầy, về nguồn thu nhập đủ để nuôi sống gia đình và duy trì hoạt động của con tàu.

Trần Văn Phong và Lê Thanh Thảo cũng là những người như thế. Tài sản lớn nhất của gia đình là chiếc tàu cá ST-925XX-TS hoạt động nghề câu mực trên vùng biển Việt Nam. Trong nhiều năm, con tàu ấy là nguồn sống của cả gia đình và những lao động đi biển cùng họ.

Thế nhưng, nghề biển chưa bao giờ là nghề dễ dàng. Những năm gần đây, nhiều ngư dân liên tục đối mặt với hàng loạt khó khăn. Nguồn lợi thủy sản suy giảm, thời tiết diễn biến thất thường, chi phí nhiên liệu tăng cao, trong khi giá hải sản nhiều thời điểm không ổn định. Có những chuyến biển kéo dài nhiều ngày nhưng số tiền thu về chỉ vừa đủ trang trải chi phí, thậm chí lỗ vốn.

Với những người sống bằng nghề biển, áp lực kinh tế luôn hiện hữu sau mỗi chuyến tàu cập bến.

Chính trong bối cảnh đó, Trần Văn Phong được người quen giới thiệu về việc câu mực tại vùng biển Malaysia có thể mang lại sản lượng cao hơn, thu nhập tốt hơn. Những thông tin ấy dần trở thành tia hy vọng đối với một người chủ tàu đang loay hoay tìm cách duy trì kế sinh nhai cho gia đình. Nhưng cũng từ đó, một quyết định sai lầm bắt đầu hình thành.

Theo hồ sơ vụ án, thông qua mối quan hệ quen biết với Huỳnh Thị Thu Thảo đang sinh sống tại Malaysia, Trần Văn Phong được giới thiệu có thể “hợp thức hóa” hồ sơ tàu cá và thuyền viên để hoạt động tại vùng biển Malaysia.

Thay vì dừng lại trước những quy định của pháp luật, Phong đã lựa chọn con đường khác. Phong cùng vợ là Lê Thanh Thảo thống nhất chuyển tiền để thuê hồ sơ tàu cá Malaysia, làm visa lao động cho thuyền viên và chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho chuyến đi. Tổng số tiền được chi ra lên đến hơn 100.000 Ringgit Malaysia.

Kế hoạch được chuẩn bị khá kỹ lưỡng. Từ việc tuyển thuyền viên, chuẩn bị hồ sơ, giấy tờ đến việc thay đổi nhận dạng tàu cá khi ra biển đều được tính toán từ trước.

Đáng chú ý, trước khi tàu xuất bến, các đối tượng còn chuẩn bị sẵn sơn, cọ và vật dụng để thay đổi màu sơn, số hiệu tàu, đồng thời chuẩn bị cờ Malaysia nhằm ngụy trang phương tiện khi tiến vào vùng biển nước ngoài.

Tất cả cho thấy đây không phải là hành động bộc phát. Họ biết mình đang làm gì, hiểu việc đưa tàu cá sang vùng biển nước ngoài khai thác trái phép là vi phạm pháp luật. Nhưng cuối cùng, lợi nhuận kỳ vọng từ những chuyến biển nơi vùng nước ngoài đã khiến họ chấp nhận đánh đổi.

Người bạn đời trở thành đồng phạm

Điều khiến nhiều người dự khán phiên tòa không khỏi suy nghĩ là việc người đứng trước bục khai báo hôm ấy không phải người trực tiếp điều khiển tàu hay tổ chức chuyến đi, mà là người vợ.

Trong cuộc sống thường ngày, Lê Thanh Thảo là người cùng chồng chăm lo gia đình, cùng lo toan cho những chuyến biển. Nhưng trong vụ án này, Thảo đã tham gia chuyển tiền, hỗ trợ làm các thủ tục liên quan đến kế hoạch đưa tàu sang Malaysia hoạt động trái phép.

Từ người đồng hành trong cuộc sống, Thảo trở thành đồng phạm trong vụ án hình sự. Đó có lẽ cũng là điều khiến nhiều người tiếc nuối nhất. Nếu khi ấy có một người đủ tỉnh táo để ngăn cản, đủ quyết liệt để nói không với kế hoạch vượt biển trái phép, có lẽ câu chuyện hôm nay đã khác.

Nhưng thực tế không có chữ “nếu”. Ngày tàu xuất bến cũng là ngày hành trình dẫn đến vòng lao lý bắt đầu. Sau khi rời cảng Trần Đề, thiết bị giám sát hành trình của tàu bị tháo bỏ. Khi tiến gần vùng biển Malaysia, tàu được sơn lại cabin, thay đổi số hiệu và treo cờ Malaysia theo kế hoạch đã định sẵn.

Thế nhưng, chưa kịp mang về những khoang mực đầy như mong đợi, con tàu đã bị lực lượng chức năng phát hiện và ngăn chặn.

Tại phiên tòa, các bị cáo thành khẩn khai báo và bày tỏ sự ăn năn hối cải. Thế nhưng, sự hối hận không thể làm thay đổi hậu quả đã xảy ra. Người chồng bị xét xử trước. Người vợ tiếp tục hầu tòa sau đó. Một gia đình vốn sống bằng nghề biển nay phải đối mặt với những bản án hình sự.

Cái giá của hành vi vi phạm không chỉ là những năm tháng mất tự do. Đó còn là sự xáo trộn của cả gia đình, là những khó khăn mà người thân phía sau phải gánh chịu, là những dự định dang dở và tương lai bị ảnh hưởng bởi một quyết định sai lầm.

Không dừng lại ở đó, hành vi của các bị cáo còn tác động đến nỗ lực chung của cả ngành thủy sản Việt Nam trong cuộc chiến chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Mỗi tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài không chỉ là câu chuyện của riêng một chủ tàu hay một gia đình ngư dân. Đó còn là vấn đề ảnh hưởng đến uy tín của ngành thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế, tác động đến nỗ lực tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) và gián tiếp ảnh hưởng đến sinh kế của hàng triệu ngư dân đang làm ăn chân chính.

Việc TAND khu vực 9 – Cần Thơ tổ chức xét xử lưu động vụ án ngay tại xã Trần Đề không đơn thuần là hoạt động xét xử một vụ án hình sự. Đó còn là một hình thức tuyên truyền pháp luật trực quan, giúp người dân, đặc biệt là ngư dân, nhìn thấy rõ hậu quả của việc vi phạm pháp luật trong hoạt động khai thác thủy sản.

Những người ngồi dưới hội trường hôm ấy phần lớn đều là người làm nghề biển. Họ hiểu những khó khăn của nghề biển. Họ cũng hiểu cảm giác áp lực khi một chuyến tàu không đủ bù đắp chi phí.

Nhưng phiên tòa đã gửi đi một thông điệp rõ ràng, khó khăn kinh tế không thể là lý do để biện minh cho hành vi vi phạm pháp luật. Con đường ngắn nhất để tìm kiếm lợi nhuận đôi khi lại là con đường dẫn nhanh nhất đến vòng lao lý.

Phiên tòa khép lại, người dân lặng lẽ ra về. Ngoài cửa biển Trần Đề, những con tàu vẫn tiếp tục vươn khơi như bao ngày khác. Nhưng câu chuyện của Trần Văn Phong và Lê Thanh Thảo có lẽ sẽ còn được nhắc đến rất lâu như một bài học đắt giá.

Bởi phía sau những điều luật và bản án là số phận của một gia đình ngư dân. Một chuyến tàu vốn mang theo hy vọng mưu sinh cuối cùng lại trở thành khởi đầu cho hành trình bước vào vòng lao lý. Và cái giá phải trả không chỉ là những năm tháng tù tội, mà còn là sự bình yên đã mất của cả một gia đình.