Một chữ ký khống trả giá bằng cả sự nghiệp

“Anh ký giúp em một tờ xác nhận!”. Có lẽ đó là câu nói cửa miệng quen thuộc mà không ít người từng nghe. Đó là một người quen nhờ xác nhận thời gian thực hành. Một sinh viên cần hoàn thiện hồ sơ. Một người đang xin chứng chỉ hành nghề còn thiếu vài tháng kinh nghiệm. Một đồng nghiệp muốn “hợp thức hóa” thủ tục cho kịp thời hạn nộp hồ sơ.

Nhiều người nghĩ đó chỉ là một chữ ký. Nhưng thực tế cho thấy, có những chữ ký đã khiến người ký phải tra tay vào còng số 8.

Từ một tờ giấy xác nhận đến một vụ án hình sự

Mới đây, VKSND khu vực 1 – Tây Ninh đã truy tố nhiều bị can trong một vụ án liên quan đến việc làm giả giấy xác nhận thời gian thực hành để hoàn thiện hồ sơ xin cấp chứng chỉ hành nghề dược.

Theo nội dung hồ sơ vụ án, nhiều giấy xác nhận được lập cho những người thực tế không làm việc, không thực hành chuyên môn tại cơ sở được ghi nhận trong hồ sơ. Có trường hợp người ký xác nhận biết rõ nội dung không đúng sự thật nhưng vẫn ký. Có trường hợp sử dụng con dấu doanh nghiệp để hợp thức hóa tài liệu. Có trường hợp đưa tiền, nhận tiền để hồ sơ được tiếp nhận hoặc được giải quyết thuận lợi hơn.

Điều khiến nhiều người giật mình là những người liên quan không phải là các đối tượng chuyên làm giả giấy tờ. Họ là dược sĩ; là cán bộ chuyên môn; là người quản lý doanh nghiệp; là công chức; là những người có trình độ chuyên môn cao và có vị trí xã hội nhất định. Chỉ vì một chữ ký không đúng sự thật mà nhiều năm sau phải đối mặt với trách nhiệm hình sự!

Trong nhiều vụ án tương tự, những người tham gia thường có chung một suy nghĩ: “Người đó cũng có chuyên môn thật”; “Chỉ thiếu thủ tục”; “Giúp người quen một lần”; “Không gây thiệt hại cho ai”… Đó chính là nhận thức sai lầm nguy hiểm nhất. Pháp luật không chỉ bảo vệ tài sản hay tính mạng của cá nhân. Pháp luật còn bảo vệ tính trung thực của hoạt động quản lý nhà nước.

Một giấy xác nhận thực hành nghề nghiệp không đơn thuần là một tờ giấy hành chính. Đó là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền đánh giá một người có đủ điều kiện hành nghề hay không. Khi giấy tờ không phản ánh đúng sự thật, cơ quan quản lý nhà nước bị đánh lừa. Một người chưa đủ điều kiện có thể được cấp chứng chỉ. Một người chưa có đủ kinh nghiệm có thể được phép hành nghề. Và khi đó, rủi ro không còn là câu chuyện của riêng người làm hồ sơ. Đó là rủi ro đối với xã hội.

Cái giá của một chữ ký

Trong đời sống hằng ngày, chữ ký thường được xem như một thủ tục. Nhưng dưới góc độ pháp lý, chữ ký là sự cam kết về tính xác thực của nội dung. Người ký không chỉ xác nhận rằng mình đã đọc văn bản. Người ký đang xác nhận rằng, những thông tin trong văn bản là đúng sự thật.

Chính vì vậy, khi một người ký xác nhận cho người chưa từng thực hành tại đơn vị mình, bản chất hành vi không còn là “giúp đỡ”. Đó là việc tạo ra một tài liệu có nội dung sai sự thật để phục vụ một mục đích pháp lý. Ranh giới giữa “ký giúp” và “làm giả hồ sơ” đôi khi chỉ cách nhau một chữ ký. Nhưng hậu quả pháp lý lại cách nhau cả một sự nghiệp.

Vụ án xảy ra trong lĩnh vực cấp chứng chỉ hành nghề dược. Tuy nhiên, bài học pháp lý không chỉ dành riêng cho ngành y tế. Nguy cơ tương tự hoàn toàn có thể xuất hiện trong: Hồ sơ tập sự luật sư; Hồ sơ tập sự công chứng; Hồ sơ đấu giá viên; Hồ sơ thừa phát lại; Hồ sơ kiểm toán viên; Hồ sơ hành nghề xây dựng; Hồ sơ hành nghề môi giới bất động sản; Hồ sơ xác nhận kinh nghiệm chuyên môn trong các ngành nghề có điều kiện...

Thực tế cho thấy, không ít trường hợp người tập sự không tham gia đầy đủ nhưng vẫn được xác nhận hoàn thành. Có người chỉ xuất hiện vài lần tại nơi thực tập nhưng được xác nhận đã thực hiện đầy đủ chương trình. Có người chưa từng làm việc tại doanh nghiệp nhưng vẫn được xác nhận có kinh nghiệm nhiều năm.

Ở thời điểm ký xác nhận, mọi việc có vẻ rất đơn giản. Nhưng nếu hồ sơ bị kiểm tra, bị tố cáo hoặc bị phát hiện sau này, trách nhiệm pháp lý có thể không dừng lại ở xử phạt hành chính. Thứ nguy hiểm không chỉ là bản án hình sự mà là mất uy tín nghề nghiệp.

Đối với người làm nghề chuyên môn, đôi khi bản án chưa phải là hậu quả lớn nhất. Điều đáng sợ hơn là mất uy tín nghề nghiệp. Một bác sĩ mất niềm tin của bệnh nhân. Một luật sư mất niềm tin của khách hàng. Một công chứng viên mất niềm tin của xã hội. Một cán bộ mất niềm tin của cơ quan. Uy tín nghề nghiệp được xây dựng bằng nhiều năm học tập, lao động và cống hiến. Nhưng có thể mất đi chỉ bởi một chữ ký đặt không đúng chỗ.

Trong nhiều trường hợp, khi vụ án kết thúc, hình phạt đã được thi hành xong nhưng hệ lụy nghề nghiệp vẫn kéo dài rất lâu sau đó. Đừng biến tình cảm thành trách nhiệm hình sự. Người Việt Nam vốn coi trọng tình nghĩa. Nhiều vi phạm bắt đầu từ tâm lý nể nang bạn bè; đồng nghiệp; người thân; người quen giới thiệu. Thế nhưng pháp luật không có khái niệm “vi phạm vì nể nang”.

Khi xảy ra hậu quả, cơ quan tố tụng sẽ xem xét hành vi, tài liệu, chứng cứ và trách nhiệm của từng người. Không ai được miễn trách nhiệm chỉ vì lý do “ký giúp”. Bởi pháp luật không xử lý suy nghĩ. Pháp luật xử lý hành vi. Một chữ ký có thể thay đổi cả cuộc đời

Có những quyết định sai lầm được chuẩn bị trong nhiều tháng. Nhưng cũng có những sai lầm chỉ diễn ra trong vài giây. Một chữ ký. Một con dấu. Một hồ sơ được xác nhận. Và nhiều năm sau là một bản kết luận điều tra, một cáo trạng hoặc một phiên tòa. Bài học lớn nhất từ những vụ án hồ sơ thực hành, tập sự “khống” không nằm ở các điều luật hình sự. Bài học nằm ở ý thức nghề nghiệp.

Bởi trong bất kỳ ngành nghề nào, điều kiện quan trọng nhất để được hành nghề không phải là một tờ giấy chứng nhận mà là sự trung thực. Một người có thể thiếu kinh nghiệm và tiếp tục học hỏi.

Nhưng khi đánh mất sự trung thực, cái giá phải trả đôi khi không chỉ là một chứng chỉ hành nghề. Mà là cả tương lai nghề nghiệp của chính mình.