Từ nhận diện nguy cơ đến kỹ năng tự bảo vệ

Ma túy đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác phòng ngừa trong trường học khi các chất gây nghiện có thể được ngụy trang dưới dạng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử hoặc tiếp cận người trẻ thông qua mạng xã hội. Trong khi đó, tâm lý tò mò, thiếu kiến thức nhận diện và kỹ năng ứng phó có thể khiến học sinh, sinh viên dễ bị dụ dỗ, lôi kéo.

Trước thực tế này, công tác tuyên truyền không thể chỉ dừng lại ở việc cảnh báo tác hại hay khuyến cáo tránh xa chất cấm, mà cần giúp người trẻ nhận diện tình huống nguy hiểm, biết cách từ chối và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM xây dựng “Không gian học tập cộng đồng về phòng, chống ma túy” tại tòa nhà Thư viện.

Mô hình có sự phối hợp của Công an TP.HCM, Trường Đại học Cảnh sát nhân dân, Sở Giáo dục và Đào tạo, Thành đoàn, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP.HCM, Ban Chỉ đạo 26 phường Chợ Quán cùng các đơn vị đồng hành.

Không gian được thiết kế trực quan, kết hợp mẫu vật mô phỏng, hình ảnh nhận diện, infographic, video và các sản phẩm truyền thông số. Thông qua hệ thống trưng bày và mã QR, người học có thể chủ động tìm hiểu về các loại ma túy, thủ đoạn ngụy trang, tác hại đối với sức khỏe và những hậu quả pháp lý liên quan.

Thay vì tiếp nhận thông tin một chiều, sinh viên có điều kiện quan sát, tra cứu và tiếp cận kiến thức bằng nhiều hình thức. Qua đó, những nội dung vốn dễ tạo cảm giác xa lạ được truyền tải gần gũi hơn, giúp người học nâng cao khả năng nhận diện và vận dụng kiến thức vào thực tế.

Ý nghĩa của mô hình không chỉ nằm ở việc cung cấp thông tin mà còn hướng đến hình thành kỹ năng tự bảo vệ. Khi hiểu rõ những nguy cơ tiềm ẩn, người trẻ có thể thận trọng hơn trước lời rủ rê, cảnh giác với sản phẩm không rõ nguồn gốc và biết tìm đến người có trách nhiệm khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Theo TS Cao Anh Tuấn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc trang bị tri thức mà còn phải giúp người học hình thành năng lực tự bảo vệ bản thân, lựa chọn lối sống tích cực và có trách nhiệm với cộng đồng.

Định hướng này càng có ý nghĩa khi nhà trường hướng đến kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống (27/10/1976 - 27/10/2026). Bên cạnh đào tạo chuyên môn, việc chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng ứng phó với các nguy cơ xã hội góp phần chuẩn bị hành trang cần thiết cho sinh viên, đặc biệt là những người sẽ trực tiếp làm công tác giáo dục trong tương lai.

Phát huy vai trò của sinh viên sư phạm

Một trong những giá trị đáng chú ý của mô hình là khả năng đưa kiến thức phòng, chống ma túy vượt ra ngoài phạm vi giảng đường thông qua chính đội ngũ sinh viên sư phạm.

Khi được trang bị kiến thức và phương pháp truyền đạt phù hợp, mỗi sinh viên có thể trở thành cầu nối đưa thông tin đến học sinh trong quá trình kiến tập, thực tập và giảng dạy sau này.

Trong môi trường học đường, giáo viên không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần định hướng hành vi, hỗ trợ học sinh trước những vấn đề phát sinh trong quá trình trưởng thành. Hiểu biết về ma túy giúp người thầy chủ động hơn trong việc hướng dẫn học sinh nhận diện nguy cơ, ứng xử trước sự dụ dỗ và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.

Thượng tá Lê Xuân Thanh - Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (PC04), Công an TP.HCM nhấn mạnh: “Một sinh viên sư phạm hôm nay được trang bị kiến thức phòng, chống ma túy, ngày mai có thể truyền đạt cho hàng trăm, hàng nghìn học sinh trong suốt hành trình giảng dạy. Một người thầy nhận diện đúng nguy cơ, can thiệp và hỗ trợ kịp thời có thể giúp một học sinh tránh được sai lầm, giữ lại cả tương lai phía trước”.

Để phát huy vai trò này, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM định hướng xây dựng đội ngũ sinh viên nòng cốt, báo cáo viên và tuyên truyền viên về phòng, chống ma túy. Thông qua các hoạt động học tập, sinh hoạt chuyên đề và tập huấn, sinh viên được củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng truyền thông và phương pháp tiếp cận phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Những kiến thức, kỹ năng được trang bị có thể tiếp tục phát huy trong các đợt kiến tập, thực tập sư phạm, hoạt động ngoại khóa và chương trình tình nguyện. Nhờ đó, sinh viên không chỉ biết cách bảo vệ bản thân mà còn có thêm năng lực thực hiện trách nhiệm giáo dục, góp phần nâng cao nhận thức phòng ngừa cho học sinh.

Kết nối nhà trường và lực lượng chuyên trách

Để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, sự phối hợp giữa cơ sở giáo dục và lực lượng chuyên trách giữ vai trò quan trọng. Nếu nhà trường có lợi thế trong đào tạo, định hướng hành vi và tổ chức hoạt động cho người học, lực lượng công an có thể bổ sung kiến thức chuyên môn, thông tin về các loại ma túy mới cũng như phương thức, thủ đoạn của tội phạm.

Theo Thượng tá Lê Xuân Thanh, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy sẽ phối hợp với nhà trường cập nhật thông tin về các loại ma túy mới, phương thức hoạt động của tội phạm; cung cấp tài liệu, cử báo cáo viên, tổ chức hoạt động trải nghiệm và tập huấn kỹ năng phòng, chống ma túy.

Sự phối hợp này giúp nội dung giáo dục gắn với tình hình thực tế, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận kiến thức từ lực lượng có chuyên môn. Khi được duy trì thường xuyên, các hoạt động tập huấn và tuyên truyền còn góp phần hình thành đội ngũ có khả năng tiếp tục lan tỏa thông tin trong trường học và cộng đồng.

Theo số liệu được cung cấp, trong 10 tháng đầu năm 2026, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy và Công an cấp xã trên địa bàn TP.HCM đã xử lý 6.401 vụ với 17.756 đối tượng vi phạm pháp luật về ma túy, tăng hơn 40% so với kỳ liền kề.

Lực lượng chức năng thu giữ hơn 640kg ma túy tổng hợp, 518kg cần sa và gần 15kg heroin; triệt phá 75 vụ án có tổ chức, xuyên quốc gia với 780 đối tượng, đồng thời phát hiện, xử lý 565 vụ lợi dụng không gian mạng.

Những con số này cho thấy áp lực đối với công tác phòng, chống ma túy vẫn lớn. Bên cạnh đấu tranh, triệt phá các đường dây và xử lý hành vi vi phạm, việc chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở có ý nghĩa quan trọng, nhất là đối với nhóm thanh thiếu niên.

Bên cạnh đó, việc kết nối với trường học, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội sẽ mở rộng phạm vi tiếp cận của mô hình. Không gian học tập không chỉ phục vụ cán bộ, giảng viên, sinh viên của trường mà còn hướng đến học sinh, sinh viên tại phường Chợ Quán và các địa phương trên địa bàn TP.HCM.

Để tránh hình thức, hoạt động cần được duy trì thường xuyên với nội dung cập nhật, phương pháp truyền đạt phù hợp và những tình huống có tính ứng dụng. Kiến thức chỉ thực sự phát huy giá trị khi giúp người học thay đổi nhận thức, biết cách ứng phó trước nguy cơ và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ.

Mô hình cũng góp phần thực hiện định hướng của TP.HCM trong công tác phòng, chống ma túy, hướng đến mục tiêu xây dựng thành phố không ma túy vào năm 2030. Theo mục tiêu được nêu tại chương trình, thành phố phấn đấu đến năm 2027 có 50% xã, phường, đặc khu đạt tiêu chí địa bàn không ma túy.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh các biện pháp đấu tranh, cần có những giải pháp phòng ngừa bền bỉ từ gia đình, nhà trường và xã hội. Việc trang bị kiến thức cho người trẻ, phát huy vai trò của giáo viên và duy trì sự phối hợp giữa các lực lượng sẽ góp phần hình thành mạng lưới phòng ngừa ngay từ cơ sở.

Từ giảng đường sư phạm, “Không gian học tập cộng đồng về phòng, chống ma túy” mở ra hướng tiếp cận lấy giáo dục làm nền tảng, đồng thời phát huy vai trò của người thầy trong việc lan tỏa kiến thức. Khi giáo viên tương lai có đủ hiểu biết để nhận diện nguy cơ, hướng dẫn học sinh và phối hợp hỗ trợ kịp thời, công tác phòng, chống ma túy sẽ có thêm lực lượng đồng hành thiết thực, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.