Kiến tạo sức mạnh quốc gia từ hệ giá trị Việt Nam

Quyết định số 1189/QĐ-TTg ngày 02/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ không chỉ cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa mà còn cho thấy một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị quốc gia: lấy con người làm trung tâm, lấy văn hóa làm nền tảng và lấy tinh thần thượng tôn pháp luật làm chuẩn mực để kiến tạo sự phát triển bền vững.

Con người được đặt ở vị trí trung tâm

Trong nhiều năm qua, khi nói đến phát triển, chúng ta thường nhắc đến những chỉ tiêu về tăng trưởng kinh tế, thu nhập bình quân đầu người hay quy mô nền kinh tế. Tuy nhiên, kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy, tốc độ tăng trưởng không đồng nghĩa với sự phát triển bền vững nếu thiếu nền tảng văn hóa và những chuẩn mực chung để điều chỉnh hành vi xã hội.

Đó cũng là lý do Quyết định số 1189/QĐ-TTg được xem là dấu mốc quan trọng khi lần đầu tiên đặt bốn hệ giá trị gồm: hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong một chỉnh thể thống nhất để triển khai trên phạm vi cả nước.

Điều đáng chú ý là Kế hoạch không dừng lại ở việc xác lập những giá trị mang tính khái niệm mà hướng đến yêu cầu cụ thể hóa thành tiêu chí, chuẩn mực ứng xử phù hợp với từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương và từng nhóm đối tượng. Điều đó cho thấy mục tiêu không chỉ là tuyên truyền mà còn là đưa các giá trị trở thành những chuẩn mực được thực hành trong đời sống hằng ngày.

Điểm nổi bật nhất của Kế hoạch là quan điểm xuyên suốt: Con người vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu của sự phát triển.

Nếu trước đây, văn hóa thường được nhìn nhận như một lĩnh vực độc lập thì trong Kế hoạch lần này, văn hóa được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế. Mọi chính sách cuối cùng đều hướng đến sự phát triển toàn diện của con người.

Đây là một cách tiếp cận hiện đại. Bởi suy cho cùng, mọi thành tựu kinh tế hay khoa học - công nghệ đều chỉ có ý nghĩa khi phục vụ con người và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Kế hoạch khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa con người, gia đình và văn hóa. Gia đình được xác định là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách; văn hóa tạo nên môi trường để các giá trị được tiếp nhận và lan tỏa; còn con người là chủ thể thực hành, sáng tạo và truyền tiếp những giá trị ấy từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Nói cách khác, phát triển con người không còn là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa hay giáo dục mà trở thành trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị.
Tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành giá trị văn hóa

Một trong những điểm đáng chú ý của hệ giá trị quốc gia là việc nhấn mạnh ý thức công dân, tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm xã hội.

Trong khi đó, chuẩn mực con người Việt Nam bổ sung những phẩm chất như trách nhiệm, kỷ cương và sáng tạo bên cạnh các giá trị truyền thống như yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình, trung thực.

Đây là sự bổ sung có ý nghĩa đặc biệt. Nếu trước đây, các giá trị đạo đức thường được nhấn mạnh dưới góc độ truyền thống thì trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền kinh tế thị trường hiện đại, việc tuân thủ pháp luật trở thành một giá trị văn hóa.

Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng lòng nhân ái hay tinh thần đoàn kết mà còn được phản ánh ở ý thức tôn trọng Hiến pháp, pháp luật; ở việc mỗi cá nhân tự giác thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình; ở văn hóa ứng xử trong cơ quan công quyền, trong doanh nghiệp và trong không gian mạng.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang cũng như mỗi công dân. Khi tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành chuẩn mực văn hóa chứ không đơn thuần là công cụ xử lý vi phạm, hiệu lực quản trị quốc gia sẽ được nâng lên từ chính ý thức tự giác của xã hội.

Văn hóa đồng hành cùng phát triển kinh tế

Một điểm mới khác của Kế hoạch là không tách rời phát triển văn hóa với phát triển kinh tế.

Quyết định lần này xác định rõ việc triển khai các hệ giá trị phải gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Điều đó phản ánh tư duy phát triển mới. Ngày nay, sức mạnh cạnh tranh của một quốc gia không chỉ nằm ở tài nguyên hay quy mô sản xuất mà còn nằm ở bản sắc văn hóa, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực sáng tạo.

Một quốc gia có nền văn hóa mạnh sẽ tạo ra những thương hiệu mạnh. Một xã hội tôn trọng tri thức, sáng tạo và pháp luật sẽ thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao vị thế quốc gia.

Có thể nói, văn hóa trong Kế hoạch không chỉ là mục tiêu cần bảo tồn mà còn là nguồn lực để phát triển.

Chuyển đổi số để lan tỏa mạnh mẽ các giá trị

Đáng chú ý, Kế hoạch yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quá trình triển khai các hệ giá trị.

Đây là điểm phù hợp với bối cảnh hiện nay khi môi trường số đã trở thành không gian sống thứ hai của hàng chục triệu người dân.

Nếu các giá trị tốt đẹp không hiện diện trên không gian mạng, không được lan tỏa bằng những phương thức truyền thông hiện đại thì sẽ rất khó cạnh tranh với các thông tin độc hại, sai lệch hoặc những xu hướng lệch chuẩn.

Việc chuyển đổi số vì thế vừa nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, vừa là phương thức để văn hóa tiếp cận người dân nhanh hơn, rộng hơn và sâu hơn.

Từ chủ trương đến hành động quyết liệt

Điểm đáng ghi nhận của Kế hoạch là yêu cầu cụ thể hóa các hệ giá trị thành tiêu chí, quy tắc ứng xử và lồng ghép vào chiến lược, chương trình phát triển của từng bộ, ngành, địa phương.

Điều đó cho thấy các hệ giá trị sẽ không dừng lại ở khẩu hiệu mà hướng tới việc trở thành những chuẩn mực có thể đánh giá, kiểm tra và đo lường trong thực tiễn.

Đó cũng là thách thức lớn nhất. Bởi giá trị chỉ thực sự sống khi được thể hiện bằng hành động cụ thể của mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi gia đình, mỗi cơ quan, doanh nghiệp và từng người dân.

Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai đồng bộ bốn hệ giá trị vì thế có ý nghĩa sâu sắc về mặt quản lý nhà nước, đồng thời gửi đi thông điệp về một mô hình phát triển mới: Phát triển nhanh nhưng phải bền vững; phát triển kinh tế nhưng không đánh đổi văn hóa; xây dựng Nhà nước pháp quyền nhưng đồng thời bồi đắp những giá trị nhân văn để con người trở thành trung tâm, động lực và đích đến của mọi chính sách phát triển.

Khi các hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người được hiện thực hóa trong từng hành vi ứng xử, từng thiết chế xã hội và từng chính sách công, đó cũng chính là lúc sức mạnh nội sinh của dân tộc được khơi dậy, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu xây dựng đất nước Việt Nam phát triển phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.

Chi tiết kế hoạch xem: TẠI ĐÂY