Nội lực doanh nghiệp còn nhiều thách thức

Tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 22/10, TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, kinh tế Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026 ghi nhận tín hiệu tăng trưởng tích cực, với GDP quý III đạt khoảng 9,95%. Tuy nhiên, sức khỏe nội tại của cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn nhiều vấn đề đáng quan tâm.

Cụ thể, số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường trong 9 tháng năm 2026 giảm 3,2% so với cùng kỳ, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118%.

Khu vực đầu tư tư nhân, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, chỉ tăng trưởng 14%, thấp nhất trong ba khu vực kinh tế.

Đáng chú ý, TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng và Đồng Nai đóng góp gần 47% GDP cả nước nhưng đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, dù tăng trưởng chung đạt kết quả tích cực, nền tảng phát triển vẫn chưa thực sự vững chắc. Biến động kinh tế toàn cầu tiếp tục gây sức ép lên chi phí đầu vào, thị trường tiêu thụ và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2027 từ 10% trở lên; GDP bình quân đầu người đạt khoảng 6.100 USD vào năm 2027 và 8.500 USD vào năm 2030.

Theo kịch bản tăng trưởng hai chữ số, đến năm 2030, ngành công nghiệp và xây dựng dự kiến đóng góp 41,8% GDP, dịch vụ chiếm 42%, nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 8,6%; thuế trừ trợ cấp sản phẩm chiếm 7,6%.

Để đạt mục tiêu, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) cần đóng góp 55% vào tăng trưởng GDP, trong khi năng suất lao động bình quân phải tăng 8,5-9,5%/năm.

Tuy nhiên, dự báo năm 2026 cho thấy cả hai chỉ tiêu này đều đối mặt nguy cơ không đạt kế hoạch. Thực tế này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực thay vì chủ yếu dựa vào mở rộng vốn đầu tư.

Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tái cấu trúc

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, để tăng trưởng 10%/năm trong 5 năm, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Giai đoạn 2026-2030, tổng chi ngân sách nhà nước dự kiến đạt 21,2 triệu tỷ đồng, trong đó chi đầu tư phát triển là 8,51 triệu tỷ đồng và kế hoạch đầu tư công trung hạn đạt 8,22 triệu tỷ đồng.

Do ngân sách chỉ đáp ứng một phần nhu cầu, việc huy động vốn tư nhân và đa dạng hóa các kênh tài chính là yêu cầu cấp thiết.

Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025; trong khi huy động vốn chỉ tăng 9,78%.

Nhu cầu vốn trung hạn năm 2027 ước chiếm 36-38% GDP. TS Nguyễn Đức Hiển cho rằng cần cải cách thị trường vốn, khôi phục thị trường trái phiếu doanh nghiệp và mở rộng huy động vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Cùng với đó, cải cách thể chế được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp. Năm 2027, Quốc hội khóa XVI dự kiến xem xét, thông qua 43 dự án luật và các nghị quyết quy phạm pháp luật.

Chính phủ đã trình dự án Luật Phát triển doanh nghiệp, đồng thời hướng đến đổi mới cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các giải pháp khác gồm tháo gỡ khó khăn cho dự án đọng vốn, xử lý tài sản công dư thừa, điều chỉnh quy hoạch đất đai và thử nghiệm các mô hình tài chính mới.

Hội nhập quốc tế và các mô hình kinh tế mới cũng mở ra cơ hội phát triển. Hiệp định VEFTA ký ngày 18/10/2026 giữa Việt Nam và Khối EFTA tạo cơ hội hưởng ưu đãi thuế quan đối với hàng công nghiệp và thủy sản.

Kim ngạch thương mại Việt Nam - Mỹ trong 9 tháng năm 2026 đạt 157,83 tỷ USD. Trong khi đó, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng góp phần nâng cao năng suất.