Khơi thông điểm nghẽn, tạo động lực để nông nghiệp bứt phá

Tạo không gian tăng trưởng mới

Phát biểu tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026 với chủ đề "Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam" diễn ra chiều 16/7 tại TP.HCM, ông Trần Ngọc Liêm - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc VCCI TP.HCM cho rằng, để nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, cần mở rộng các không gian tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế sáng tạo và các dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Đối với ngành nông nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc chuyển từ tư duy sản xuất sang phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, tích hợp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh và liên kết vùng nhằm nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị diện tích.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu tăng trưởng GDP toàn ngành năm 2026 đạt 3,7%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73-74 tỷ USD, hướng đến mô hình tăng trưởng xanh, hiện đại và bền vững.

Mặc dù ngành nông nghiệp đạt mức tăng trưởng GDP khoảng 3,57%, thấp hơn kỳ vọng, nhưng vẫn giữ vai trò "trụ đỡ" của nền kinh tế khi đóng góp hơn 2/3 tổng giá trị xuất siêu của cả nước.

Để nâng cao giá trị nông sản, ông Trần Ngọc Liêm cho rằng, cần đầu tư mạnh vào công nghệ, đặc biệt là công nghệ chế biến sâu, tiêu chuẩn sản xuất xanh, đồng thời xây dựng các chính sách hỗ trợ về tín dụng, nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Tuy nhiên, hiện cả nước mới có hơn 50.000 doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp trong tổng số gần 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động; chỉ khoảng 1-2% doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp và chưa đến 50 doanh nghiệp được công nhận là doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó do thiếu cơ chế thí điểm cho các mô hình mới như tín dụng xanh, thương mại carbon trong nông nghiệp, khó tiếp cận nguồn vốn dài hạn và thiếu môi trường thuận lợi để đổi mới sáng tạo.

Để tháo gỡ các rào cản này, ông đề xuất các địa phương cần xây dựng chính sách quy hoạch đồng bộ, tạo môi trường đầu tư ổn định; Chính phủ tiếp tục mở rộng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, bảo vệ các ngành hàng trước hàng hóa nhập lậu, đồng thời tăng cường các gói tín dụng ưu đãi và thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP) nhằm tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân.

Tháo gỡ nút thắt về đất đai, vốn và liên kết chuỗi

Tại diễn đàn, TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên Môi trường TP.HCM cho biết, tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp trong GDP đang có xu hướng giảm, từ 12,34% năm 2024 xuống còn khoảng 10,38% trong năm 2026. Điều này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tạo ra không gian phát triển mới cho ngành.

Theo TS Phạm Viết Thuận, một trong những rào cản lớn hiện nay là sự thiếu linh hoạt trong quản lý đất đai. Mặc dù Luật Đất đai đã có các quy định về tích tụ đất đai, song việc triển khai tại địa phương còn nhiều vướng mắc, khiến doanh nghiệp gặp khó khi chuyển đổi mô hình sản xuất hoặc phát triển nông nghiệp kết hợp du lịch, giáo dục và dịch vụ.

Bên cạnh đó, nguồn vốn vẫn là điểm nghẽn lớn. Hệ thống tín dụng hiện chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp thay vì dòng tiền từ sản xuất, khiến nhiều trang trại quy mô lớn vẫn khó tiếp cận vốn. Theo ông, cần thay đổi tư duy cho vay, lấy sản phẩm và chuỗi giá trị làm cơ sở đánh giá thay vì chỉ dựa vào tài sản đảm bảo.

TS Phạm Viết Thuận cũng chỉ ra tình trạng liên kết chuỗi còn lỏng lẻo. Người nông dân và doanh nghiệp sản xuất vẫn hưởng lợi nhuận thấp, trong khi phần lớn giá trị gia tăng thuộc về các khâu trung gian. Ông đề xuất cần xây dựng cơ chế quản lý giá minh bạch, bảo vệ người sản xuất và hình thành các doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị nông sản.

Theo ông, nông nghiệp Việt Nam cũng cần đẩy mạnh phát triển kinh tế tuần hoàn, tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp để gia tăng giá trị, đồng thời ứng dụng chuyển đổi số, số hóa dữ liệu giống cây trồng và xây dựng hồ sơ kỹ thuật số cho toàn bộ chuỗi sản xuất, logistics nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

TS Phạm Viết Thuận cho rằng, cùng với việc đổi mới cơ chế tín dụng và hoàn thiện hành lang pháp lý, cần đầu tư mạnh cho kinh tế tập thể và hợp tác xã để nâng cao khả năng tích tụ đất đai, tiếp cận nguồn vốn xanh và xây dựng chuỗi liên kết bền vững.

Các chuyên gia tại diễn đàn nhận định, chỉ khi đồng thời tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thể chế, vốn, đất đai, công nghệ và liên kết chuỗi, nông nghiệp Việt Nam mới có thể hình thành những động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp tục khẳng định vai trò là trụ đỡ của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Diễn đàn do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, dưới sự chỉ đạo của VCCI.