Hơn 30 năm phủ xanh đất trống đồi trọc và nỗi lo hiện hữu

Từ "đất trống đồi trọc" đến vùng kinh tế xanh

Theo các hộ dân, khu vực đất tại tiểu khu 13, 14 (trước đây là tiểu khu 378 và 385) vốn có nguồn gốc là “đất trống, đồi trọc”, được Lâm trường Minh Đức giao khoán từ năm 1995 để xây dựng rừng phòng hộ kết hợp phát triển kinh tế. Theo các Hợp đồng giao khoán đất rừng năm 1995, cơ quan quản lý thời điểm đó đã ghi nhận rõ mô hình sử dụng đất gồm: đai rừng phòng hộ, cây cao su, cây ăn quả và diện tích không sản xuất.

Hợp đồng giao khoán thời kỳ đầu không chỉ cho phép người dân đầu tư, sản xuất lâu dài mà còn ghi nhận nhiều quyền lợi như: hưởng thành quả lao động, được bồi thường khi thu hồi, được thừa kế, chuyển nhượng và ưu tiên ký tiếp khi hết hạn hợp đồng. Việc trồng cây cao su của người dân hoàn toàn không phải là hành vi tự phát hay sai mục đích, mà là sinh kế hợp pháp được Nhà nước thừa nhận, bảo hộ bằng hợp đồng có thời hạn lên đến 50 năm với đầy đủ các quyền thừa kế, chuyển nhượng và bồi thường thành quả lao động.

Các hộ dân cho biết thêm, những năm 1986 – 1996, khu vực ấp Hòa Phú (trước đây thuộc địa bàn huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương) chỉ là vùng đất trống, đồi trọc, hoang hóa. Hưởng ứng chủ trương phủ xanh, nhiều hộ dân đã trực tiếp khai hoang hoặc nhận khoán từ Lâm trường Minh Đức (thuộc UBND tỉnh Sông Bé cũ).

Hơn 30 năm qua, nhiều hộ dân bằng mồ hôi, nước mắt và nguồn lực tự thân đã đổ công sức, tiền của để cải tạo đất, làm đường, bỏ công sức khai hoang, trồng cao su, phủ xanh đất trống, đầu tư điện 3 pha, xây dựng nhà cửa, trang trại và ổn định cuộc sống qua nhiều thế hệ. Nhiều diện tích cao su hiện nay đã hết chu kỳ khai thác mủ và cần được thanh lý để tái canh.

Nỗi lo từ văn bản mới ban hành

​Theo phản ánh của người dân, sau khi Văn bản số 973/BQLRPH-PTTNHT của Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng (trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM) được ban hành ngày 14/5/2026 (Văn bản 973), họ lo ngại sẽ không còn được tiếp tục trồng lại cây cao su mà buộc phải chuyển sang các loại cây lâm nghiệp khác vì theo danh mục mới không có cây cao su.

Cụ thể, Văn bản 973 yêu cầu các hộ dân sau khai thác phải trồng lại rừng trên toàn bộ diện tích đã khai thác, đồng thời khuyến nghị lựa chọn các loài cây lâm nghiệp theo danh mục quy định tại Thông tư 84/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Chính điều này khiến người dân lo lắng quyền tái canh cao su vốn gắn liền với sinh kế của họ suốt hàng chục năm qua sẽ bị hạn chế hoặc chấm dứt, trong khi thời hạn hợp đồng giao khoán đất rừng họ đã ký với cơ quan nhà nước còn thời hạn đến vài chục năm nữa.

Không chỉ vậy, nhiều hộ phản ánh quy trình cho thanh lý cao su hiện nay còn mang tính nhỏ giọt, mỗi lần chỉ được xử lý khoảng 3ha và phải chờ thêm nhiều năm mới được xem xét phần còn lại; cách làm này phá vỡ chu kỳ sản xuất của cây cao su, khiến người dân mất nguồn thu hiện tại lẫn tương lai.

Một trong những điều khiến người dân băn khoăn là việc áp dụng các quy định mới đối với những hợp đồng giao khoán đã hình thành từ hàng chục năm trước. Các hộ dân cho rằng, cần áp dụng nguyên tắc không hồi tố, bởi quyền lợi của họ đã được xác lập từ hợp đồng giao khoán năm 1995 – thời điểm pháp luật cho phép mô hình rừng phòng hộ kết hợp phát triển kinh tế, trong đó có cây cao su.

Đáng chú ý, người dân cho biết, ngay tại địa bàn giáp ranh phía bên kia hồ Dầu Tiếng thuộc địa phận tỉnh Bình Phước cũ, nay là tỉnh Đồng Nai, các khu đất có cùng nguồn gốc lâm trường tương tự vẫn được phép tái canh cây cao su và cây ăn quả ổn định sinh kế.

Đồng thời, đang được cơ quan thẩm quyền linh hoạt xem xét cấp GCN QSDĐ theo đúng hiện trạng, nhu cầu sản xuất thực tế để ổn định đời sống dân sinh. Sự khác biệt này đang tạo ra một sự “tâm tư” đối với những người có cùng hoàn cảnh pháp lý tại ấp Hòa Phú, xã Minh Thạnh, TPHCM.