Hết thời hiệu theo hợp đồng chưa chắc hết quyền kiện?

Không ít doanh nghiệp cho rằng, khi một hợp đồng đã ký từ nhiều năm trước, thời hiệu khởi kiện đã hết thì bên có quyền gần như không còn cơ hội đòi tiền. Tuy nhiên, Án lệ số 81/2025/AL của Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã đưa ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác: Có những tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhưng khi đưa ra Tòa lại không còn là “tranh chấp hợp đồng” nữa mà trở thành “tranh chấp dân sự về đòi lại tài sản”.

Trong vụ việc được lựa chọn làm án lệ, hai doanh nghiệp đã ký hợp đồng dịch vụ, sau đó thống nhất chấm dứt hợp đồng. Điều đáng chú ý là bên sử dụng dịch vụ không phủ nhận nghĩa vụ thanh toán mà nhiều lần xác nhận sẽ trả tiền cho bên cung ứng dịch vụ.

Mặc dù vậy, khi bị khởi kiện, bên nợ tiền lại yêu cầu Tòa án áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp hợp đồng dịch vụ để đình chỉ vụ án. Cả cấp sơ thẩm và phúc thẩm đều chấp nhận quan điểm này.

Tuy nhiên, Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã hủy toàn bộ các quyết định trên. Theo nhận định của Tòa án, khi các bên đã thỏa thuận chấm dứt hợp đồng và bên có nghĩa vụ đã xác nhận khoản nợ phải thanh toán thì giữa các bên thực chất không còn tranh chấp về việc thực hiện hay vi phạm hợp đồng nữa. Vấn đề còn lại chỉ là một bên đang giữ khoản tiền thuộc quyền sở hữu của bên kia nhưng chưa trả. Vì vậy, quan hệ pháp luật cần được xác định là “tranh chấp dân sự về đòi lại tài sản”, không phải “tranh chấp hợp đồng dịch vụ”.

Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi theo khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015, yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản không áp dụng thời hiệu khởi kiện. Hội đồng Thẩm phán TANDTC khẳng định, trường hợp này thuộc nhóm không áp dụng thời hiệu.

Từ án lệ này có thể rút ra một nguyên tắc thực tiễn rất đáng lưu ý: Không phải mọi vụ kiện đòi tiền phát sinh từ hợp đồng đều mặc nhiên là tranh chấp hợp đồng. Nếu hợp đồng đã chấm dứt, nghĩa vụ thanh toán đã được bên nợ thừa nhận rõ ràng, không còn tranh cãi về quyền và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng thì yêu cầu khởi kiện có thể được xem là yêu cầu đòi lại tài sản.

Đối với luật sư và doanh nghiệp, Án lệ 81/2025/AL mở ra cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền đòi nợ trong những trường hợp tưởng như đã “hết cửa” vì thời hiệu. Ngược lại, bên đang nợ tiền cũng không thể chỉ dựa vào lập luận hết thời hiệu để thoát khỏi nghĩa vụ nếu trước đó đã nhiều lần xác nhận khoản nợ và cam kết thanh toán.

Nói cách khác, khi tranh chấp không còn nằm ở hợp đồng mà nằm ở việc một bên đang chiếm giữ tài sản của bên kia, pháp luật sẽ ưu tiên bảo vệ quyền sở hữu hơn là bảo vệ sự im lặng của người có nghĩa vụ. Đó chính là giá trị cốt lõi mà Án lệ số 81/2025/AL đặt ra cho hoạt động xét xử trong thời gian tới.

Án lệ số 81/2025/AL xem TẠI ĐÂY.