Kiểm soát chặt hoạt động xuất nhập khẩu

TP.HCM là địa bàn có hoạt động giao thương quốc tế sôi động, với hệ thống cảng biển, sân bay, khu chế xuất, khu công nghiệp và các trung tâm logistics quy mô lớn.

Đây vừa là lợi thế thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý nhà nước về hải quan, nhất là nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống ma túy và kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy.

Thực tế cho thấy, tội phạm ma túy ngày càng có xu hướng hoạt động theo đường dây, tổ chức xuyên quốc gia, lợi dụng sự phát triển của thương mại quốc tế và các phương thức vận chuyển hàng hóa để che giấu hành vi phạm pháp.

Các đối tượng có thể lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh, chuyển phát nhanh hoặc những lô hàng có tính chất phức tạp để vận chuyển, trung chuyển ma túy qua biên giới.

Đáng chú ý, bên cạnh ma túy thành phẩm, việc kiểm soát tiền chất cũng là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là nhóm hóa chất có nhiều ứng dụng hợp pháp trong sản xuất công nghiệp, dược phẩm và các lĩnh vực kinh tế khác, nhưng có thể bị lợi dụng để điều chế, sản xuất trái phép chất ma túy nếu không được quản lý chặt chẽ.

Nhận diện rõ những nguy cơ này, Chi cục Hải quan khu vực II xác định công tác phòng, chống ma túy phải được triển khai đồng bộ, liên tục, không chỉ tập trung vào khâu phát hiện, bắt giữ mà còn chú trọng phòng ngừa, kiểm soát từ sớm, từ xa. Trong đó, quản lý rủi ro, phân tích thông tin hàng hóa, giám sát hoạt động xuất nhập khẩu và kiểm soát tiền chất được xem là những nhiệm vụ trọng tâm.

Theo báo cáo kết quả công tác quý III/2026 của Đội Kiểm soát hải quan, Chi cục Hải quan khu vực II hiện quản lý 19 đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu, gồm 9 đơn vị hải quan cửa khẩu cảng biển, 3 đơn vị hải quan khu chế xuất, công nghệ cao, 4 đơn vị hải quan khu công nghiệp và 3 đơn vị khác.

Với địa bàn rộng, lưu lượng hàng hóa lớn, việc tổ chức kiểm soát đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, cũng như chủ động nhận diện những tuyến, địa bàn và mặt hàng tiềm ẩn rủi ro.

Việc kết hợp giữa thông tin nghiệp vụ, phân tích rủi ro và kiểm tra thực tế giúp lực lượng Hải quan nâng cao khả năng phát hiện những lô hàng có dấu hiệu vi phạm, hạn chế việc các đối tượng lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu để đưa ma túy, tiền chất trái phép qua biên giới.

Cùng với đó, Chi cục tiếp tục chú trọng khai thác hiệu quả các trang thiết bị chuyên dụng phục vụ kiểm tra, kiểm soát như máy soi container, máy soi hành lý, thiết bị phát hiện ma túy cầm tay và máy quang phổ Raman.

Việc ứng dụng các phương tiện kỹ thuật góp phần hỗ trợ công chức Hải quan nhận diện những dấu hiệu bất thường trong hàng hóa, hành lý, qua đó nâng cao hiệu quả kiểm soát tại các địa bàn trọng điểm.

Đặc biệt, công tác phối hợp với lực lượng công an, an ninh sân bay và các đơn vị chức năng được duy trì nhằm kịp thời trao đổi thông tin, xác minh dấu hiệu vi phạm và tổ chức đấu tranh khi phát hiện vụ việc. Đây là yếu tố quan trọng bởi hoạt động của tội phạm ma túy thường có tính liên kết, di chuyển qua nhiều địa bàn và phương thức vận chuyển khác nhau.

Theo báo cáo, trong 9 tháng năm 2026, Đội Kiểm soát hải quan đã phối hợp với các đơn vị trong toàn Chi cục Hải quan khu vực II kiểm tra 9 vụ việc liên quan đến tiền chất, qua đó xử lý 4 vụ vi phạm.

Trong đó, 2 vụ tại Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 2 đã bị xử phạt vi phạm hành chính tổng cộng 80 triệu đồng và buộc tái xuất tang vật vi phạm. Các vụ việc còn lại liên quan đến doanh nghiệp xuất nhập khẩu hóa chất đang được các đơn vị chức năng tiếp tục xem xét, xử lý theo quy định.

Kết quả trên cho thấy công tác kiểm soát tiền chất đang được triển khai ngày càng cụ thể, gắn với kiểm tra thực tế và đối chiếu hồ sơ khai báo, không chỉ dừng lại ở việc giám sát thông thường. Qua đó, góp phần phòng ngừa nguy cơ các hóa chất có thể bị chuyển hướng khỏi mục đích sử dụng hợp pháp.

Xây dựng thế trận phối hợp trong kiểm soát tiền chất

Một trong những đặc thù của công tác quản lý tiền chất là phần lớn hóa chất thuộc diện kiểm soát vẫn được sử dụng hợp pháp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, nếu chỉ tập trung vào khâu kiểm tra tại cửa khẩu mà chưa kiểm soát tốt quá trình khai báo, nhập khẩu, lưu thông, bảo quản và sử dụng thì nguy cơ thất thoát, chuyển hướng tiền chất vẫn có thể phát sinh.

Từ yêu cầu thực tiễn, Chi cục Hải quan khu vực II xác định doanh nghiệp là một mắt xích quan trọng trong công tác phòng, chống ma túy. Việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm và ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp không chỉ giúp hạn chế vi phạm trong hoạt động xuất nhập khẩu mà còn góp phần ngăn chặn nguy cơ tiền chất bị lợi dụng vào mục đích bất hợp pháp.

Đặc biệt, trong bối cảnh các quy định về quản lý hóa chất, tiền chất có nhiều thay đổi, bổ sung, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật chính sách, rà soát danh mục hàng hóa và chuẩn hóa hồ sơ trước khi thực hiện thủ tục hải quan.

Tại Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hướng dẫn và giải đáp vướng mắc đối với hoạt động xuất nhập khẩu tiền chất cho doanh nghiệp ngày 16/10/2026, Chi cục Hải quan khu vực II đã phối hợp với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) và Sở Công Thương TP.HCM cung cấp thông tin, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện các quy định liên quan.

Thông qua hội nghị, các cơ quan chức năng nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp phải xác định chính xác bản chất hóa chất, thành phần, hàm lượng, mã CAS, công dụng và mục đích sử dụng; đồng thời đối chiếu với danh mục hóa chất, tiền chất thuộc diện quản lý hiện hành.

Một vấn đề được đặc biệt lưu ý là doanh nghiệp không nên chỉ căn cứ vào tên thương mại hoặc mã HS để xác định hàng hóa có thuộc diện kiểm soát hay không.

Đối với các hỗn hợp hóa chất có chứa tiền chất, việc kiểm tra thành phần và hàm lượng cần được thực hiện kỹ lưỡng trước khi khai báo. Các thông tin trên hợp đồng, hóa đơn, giấy phép, tài liệu kỹ thuật, Phiếu an toàn hóa chất và tờ khai hải quan phải bảo đảm thống nhất với hàng hóa thực tế.

Bên cạnh nghĩa vụ khai báo chính xác, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản lý xuyên suốt đối với tiền chất, từ khâu lựa chọn nhà cung cấp, ký kết hợp đồng, nhập khẩu, tiếp nhận, bảo quản đến sử dụng.

Việc lưu giữ đầy đủ chứng từ nhập khẩu, mua bán, sử dụng và tồn trữ sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát số lượng, nguồn gốc hóa chất, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan chức năng khi thực hiện kiểm tra, giám sát.

Ở góc độ quản lý Nhà nước, Chi cục Hải quan khu vực II tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan chuyên ngành để trao đổi thông tin, cập nhật quy định và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Việc hướng dẫn kịp thời không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện đúng quy định mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản lý, phòng ngừa vi phạm ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ.

Song song với đó, Chi cục chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ công chức làm công tác kiểm soát hải quan. Trong 9 tháng năm 2026, Đội Kiểm soát hải quan đã cử 117 lượt công chức tham gia 41 lớp tập huấn, đào tạo nghiệp vụ chuyên sâu và hội thảo chống buôn lậu. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao khả năng nhận diện phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm, nhất là các hành vi lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu hóa chất, tiền chất.

Trong những tháng cuối năm 2026, đơn vị tiếp tục triển khai các kế hoạch kiểm soát ma túy, tiền chất; đồng thời tổ chức hội nghị trao đổi, chia sẻ thông tin về tình hình, phương thức, thủ đoạn của tội phạm ma túy có tổ chức xuyên quốc gia, chia sẻ kinh nghiệm từ các vụ việc, chuyên án điển hình và phối hợp tập huấn nghiệp vụ quản lý tiền chất hóa chất xuất nhập khẩu tại các khu công nghiệp, khu chế xuất.

Các hoạt động này hướng đến mục tiêu nâng cao năng lực nghiệp vụ, tăng cường sự gắn kết giữa các lực lượng chức năng và thống nhất phương thức kiểm soát trên toàn địa bàn.

Có thể thấy, đấu tranh phòng, chống ma túy không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà cần sự tham gia, phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Với vai trò là lực lượng trực tiếp quản lý hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu, Chi cục Hải quan khu vực II đang từng bước phát huy vai trò kiểm soát từ khâu thông quan, quản lý tiền chất đến phối hợp đấu tranh với tội phạm.