Công viên số 1 Lý Thái Tổ: Điểm nhấn tri ân giữa lòng thành phố văn minh và nghĩa tình

Nơi lưu giữ ký ức về những mất mát chưa từng có trong đại dịch

Những ngày giữa năm 2021 có lẽ sẽ mãi là ký ức không thể phai mờ đối với người dân TP.HCM.

Đợt bùng phát dịch COVID-19 lần thứ tư đã đẩy thành phố vào cuộc khủng hoảng y tế và xã hội nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại. Hệ thống bệnh viện quá tải, hàng chục bệnh viện dã chiến được thành lập trong thời gian ngắn, lực lượng y bác sĩ làm việc không ngừng nghỉ suốt nhiều tháng để giành giật sự sống cho người bệnh.

TP.HCM ghi nhận gần 20.000 người tử vong vì COVID-19, con số cao nhất cả nước. Có những ngày cao điểm trong tháng 8-2021, hơn 300 người ra đi chỉ trong một ngày.

Đó cũng là quãng thời gian những con đường vốn tấp nập trở nên vắng lặng vì nhiều tháng giãn cách xã hội. Hàng nghìn gia đình không thể gặp người thân lần cuối, nhiều em nhỏ bỗng chốc trở thành trẻ mồ côi, hàng triệu lao động rơi vào cảnh khó khăn.

Thế nhưng, cũng chính trong nghịch cảnh ấy, tinh thần nghĩa tình của TP.HCM tỏa sáng. Hàng chục nghìn y bác sĩ, chiến sĩ, lực lượng vũ trang, tình nguyện viên từ khắp mọi miền đất nước đã sát cánh cùng thành phố. Những "ATM gạo", chuyến xe nghĩa tình, bữa cơm miễn phí hay từng bình oxy trao tận tay người bệnh đã trở thành biểu tượng đẹp về sự sẻ chia trong đại dịch.

Khi cuộc sống dần trở lại bình thường, TP.HCM mong muốn có một không gian để người dân tưởng nhớ những người đã khuất, tri ân lực lượng tuyến đầu và lưu giữ ký ức của một giai đoạn lịch sử đặc biệt.

Nhà nghiên cứu Trần Hữu Phúc Tiến (Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị TP.HCM) bày tỏ: "Nhà tôi nằm ngay trong khu vực này, gần các bệnh viện lớn và những trung tâm cách ly thời dịch. Những ngày tháng đó, hằng ngày chứng kiến những chiếc áo quan lặng lẽ di chuyển qua, nỗi đau xót ấy không lời nào tả xiết. Vì vậy, vị trí của công viên này mang một ý nghĩa xã hội vô cùng đặc biệt".

Đó cũng là lý do Công viên số 1 Lý Thái Tổ được lựa chọn trở thành Công viên tưởng niệm COVID-19 đầu tiên của thành phố.

Không gian mở của cộng đồng

Công viên được xây dựng trên khu đất rộng 4,3 ha nằm giữa trung tâm thành phố.

Ít ai biết rằng trước đây nơi này từng là một khu đất "kín cổng cao tường" suốt gần một thế kỷ. Ban đầu, đây là khu biệt thự của gia đình Hui Bon Hoa (chú Hỏa). Sau năm 1954, nơi đây trở thành trụ sở của Phái đoàn Kiểm soát đình chiến quốc tế, rồi là Nhà khách Chính phủ sau năm 1975.

Trong nhiều năm, khu đất gần như bị bỏ hoang, người dân chỉ nhìn thấy những bức tường cao bao quanh mà không biết bên trong còn lưu giữ nhiều công trình kiến trúc cổ có giá trị.

Để khu đất này thành công viên, TP.HCM đã huy động nguồn lực xã hội hóa. Tập đoàn Sun Group tài trợ toàn bộ kinh phí khoảng 263 tỷ đồng và trực tiếp thi công công trình. Chỉ sau hơn 90 ngày đêm, một không gian xanh hoàn toàn mới đã hình thành giữa trung tâm đô thị.

Không chỉ mở thêm một mảng xanh, việc mở cánh cổng vốn khép kín suốt gần một thế kỷ còn trả lại cho người dân một không gian công cộng mang nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và ký ức đô thị.

Biểu tượng "Giọt nước" - trái tim của công viên

Điểm nhấn của toàn bộ công trình là quảng trường hình tròn rộng khoảng 1.800 m² nằm ở trung tâm khu đất hình tam giác.

Ý tưởng thiết kế được lấy cảm hứng từ một giọt nước rơi xuống mặt đất.

Theo nhóm thiết kế, khi giọt nước chạm mặt đất sẽ tạo nên một khoảng lõm như vết sẹo hằn sâu, biểu tượng cho những mất mát mà đại dịch để lại. Từ tâm điểm ấy, những vòng sóng lan tỏa mang ý nghĩa chuyển hóa đau thương thành hy vọng, chữa lành và hướng đến tương lai.

Chính giữa quảng trường là tượng đài "Giọt nước", được chế tác bằng inox gương cao khoảng 6 m, chu vi 13 m. Khối tượng phản chiếu bầu trời, cây xanh và hình ảnh của mỗi người khi đến công viên như nhắc nhở rằng ký ức về đại dịch vẫn luôn hiện hữu trong cuộc sống hôm nay.

Điểm đặc biệt của tác phẩm là phần trái tim được khoét rỗng ngay giữa khối tượng. Ban ngày, ánh sáng tự nhiên xuyên qua khoảng rỗng tạo nên hiệu ứng thị giác độc đáo. Về đêm, hệ thống chiếu sáng nghệ thuật khiến biểu tượng trở nên lung linh nhưng vẫn trang nghiêm.

"Biểu tượng 'Giọt nước' được lựa chọn để khắc họa cả nỗi đau và sự hồi sinh. Đó vừa là giọt nước mắt tưởng nhớ những người đã mất trong đại dịch, vừa là giọt nước của sự sống, của hy vọng và lòng nhân ái. Chúng tôi mong muốn mỗi người khi đến công viên sẽ có một khoảng lặng để tri ân quá khứ, đồng thời thêm niềm tin vào sức mạnh đoàn kết đã giúp TP.HCM vượt qua giai đoạn khó khăn nhất", chị Nguyễn Thị Hường (ngụ Phường Thủ Dầu Một) chia sẻ.

Theo các kiến trúc sư, trái tim là biểu tượng của lòng nhân ái, sự sẻ chia và tinh thần đoàn kết đã giúp TP.HCM vượt qua những ngày tháng cam go nhất.

Ban ngày, Công viên số 1 Lý Thái Tổ hiện lên như một công viên đô thị hiện đại với những hàng cây xanh, quảng trường rộng, đường dạo bộ và nhiều không gian mở phục vụ người dân tập thể dục, nghỉ ngơi, vui chơi và tổ chức các hoạt động cộng đồng.

Ba mặt tiền thông thoáng cùng hệ thống cây cổ thụ tạo nên một khoảng xanh hiếm có giữa khu vực trung tâm.

Khi màn đêm buông xuống, công viên khoác lên mình diện mạo khác. Ánh sáng từ tượng đài "Giọt nước" phản chiếu trên bề mặt inox gương tạo nên không gian lung linh nhưng trầm mặc, thích hợp để người dân đặt hoa, thắp nến hoặc dành vài phút mặc niệm những người đã khuất.

Nơi đây cũng sẽ là địa điểm tổ chức các hoạt động tưởng niệm thường niên, tri ân lực lượng tuyến đầu và giáo dục các thế hệ sau về những hy sinh, mất mát mà thành phố đã trải qua.

Người dân kỳ vọng một không gian lưu giữ ký ức chung

Ngay từ những ngày đầu mở cửa, nhiều người dân bày tỏ sự đồng tình khi TP.HCM có một công viên tưởng niệm dành riêng cho các nạn nhân COVID-19.

Theo anh Trần Ngọc Quân (ngụ phường Tân Sơn Hòa) chia sẻ: "Nơi đây là một công viên không nơi nào có thể thay thế được. "Đây không chỉ là một công viên, mà còn là nơi để những người từng trải qua mất mát có thể gửi gắm nỗi nhớ và lòng biết ơn đến những người đã khuất".

Theo anh Nguyễn Đức Tiến (ngụ phường Tân Sơn Nhì) tâm tình: "Công viên vừa là nơi mọi người đến thư giãn, vừa là không gian để thế hệ sau biết rằng thành phố đã từng trải qua những ngày rất khó khăn và đã vượt qua bằng sự đoàn kết của cả cộng đồng".

Nhiều người cho rằng việc kết hợp không gian sinh hoạt cộng đồng với khu tưởng niệm giúp công viên vừa gần gũi với cuộc sống hằng ngày, vừa giữ được sự trang nghiêm cần thiết. Đây không chỉ là nơi để dạo bộ, tập thể dục mà còn là nơi để mỗi người có thể lắng lại, nhớ về những mất mát và thêm trân trọng giá trị của cuộc sống hôm nay.

Biểu tượng của một thành phố biết trân trọng quá khứ để bước tới tương lai

Việc lựa chọn Công viên số 1 Lý Thái Tổ làm nơi tưởng niệm các nạn nhân COVID-19 không phải là sự ngẫu nhiên.

Đây không chỉ là một công trình cảnh quan mà còn là không gian lưu giữ ký ức tập thể của TP.HCM. Nơi đây, mỗi người dân có thể tìm thấy sự đồng cảm, sự chữa lành và lòng biết ơn đối với những con người đã hy sinh vì cộng đồng.

Đặc biệt, công trình được hoàn thành trong năm 2026. Đây là năm kỷ niệm 50 năm Thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nửa thế kỷ mang tên Bác, thành phố đã trải qua nhiều dấu mốc quan trọng, từ công cuộc đổi mới, phát triển đến những thử thách chưa từng có như đại dịch COVID-19. Trong hành trình ấy, tinh thần đoàn kết, nghĩa tình và khát vọng vươn lên luôn là những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc của thành phố.

Sự ra đời của Công viên số 1 Lý Thái Tổ vì thế mang ý nghĩa vượt lên trên một dự án chỉnh trang đô thị. Đây là công trình tri ân quá khứ, nhắc nhớ về những mất mát không thể quên, đồng thời thể hiện khát vọng xây dựng một thành phố nhân văn, hiện đại và phát triển bền vững.

Giữa nhịp sống sôi động của đô thị lớn nhất cả nước, công viên sẽ là nơi để mỗi người dừng chân trước biểu tượng "Giọt nước", tưởng nhớ những người đã khuất và thêm trân trọng giá trị của sự sống, của tình người cũng như sức mạnh đoàn kết đã giúp TP.HCM vượt qua giai đoạn cam go nhất trong lịch sử hiện đại.