Nhận diện rủi ro, tăng cường kiểm soát từ cửa khẩu

Với địa bàn quản lý rộng, hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra sôi động tại hệ thống cảng biển, sân bay và các khu công nghiệp, khu chế xuất, Chi cục Hải quan khu vực II đứng trước yêu cầu vừa tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ hàng hóa, ngăn chặn các hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới, trong đó có tội phạm ma túy.

Theo đánh giá của Chi cục Hải quan khu vực II, tình hình tội phạm ma túy trên địa bàn, đặc biệt tại TP.HCM những năm gần đây diễn biến ngày càng phức tạp. Các đối tượng liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn, lợi dụng tuyến đường biển, đường hàng không và hoạt động chuyển phát nhanh để vận chuyển, trung chuyển ma túy ra nước ngoài và ngược lại.

Trước tình hình đó, đơn vị xác định công tác phòng, chống ma túy là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên cũng như chuyển mạnh phương thức kiểm soát từ kiểm tra, phát hiện đơn thuần sang chủ động nhận diện nguy cơ, phân tích thông tin và cảnh báo sớm.

Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn vi phạm, nhất là trong bối cảnh lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng lớn.

Trong 9 tháng năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực II đã xây dựng và triển khai nhiều kế hoạch chuyên đề về tăng cường kiểm soát ma túy, tiền chất; tổ chức Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026 và thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030.

Công tác chỉ đạo, điều hành được triển khai thống nhất trong toàn đơn vị, gắn trách nhiệm của các đơn vị hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu với nhiệm vụ kiểm soát tại từng địa bàn.

Đáng chú ý, công tác phân tích dữ liệu và quản lý rủi ro được tăng cường nhằm xác định những tuyến, địa bàn và đối tượng có nguy cơ cao. Các đơn vị tập trung rà soát dữ liệu trên hệ thống E-manifest, hồ sơ tàu biển xuất nhập cảnh, phân tích hành trình tàu xuất phát từ những khu vực có nguy cơ cao; đồng thời kiểm tra, đối chiếu thông tin thuyền viên, thủy thủ đoàn có dấu hiệu nghi vấn liên quan đến hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép ma túy.

Trên cơ sở thông tin thu thập và phân tích, những trường hợp có dấu hiệu rủi ro được cảnh báo để hải quan cửa khẩu tập trung kiểm tra, kiểm soát. Cách làm này giúp lực lượng hải quan sử dụng hiệu quả nguồn lực, tập trung vào những lô hàng, tuyến vận chuyển và đối tượng trọng điểm, hạn chế tình trạng kiểm tra dàn trải.

Song song đó, Chi cục Hải quan khu vực II tiếp tục phát huy hiệu quả các phương tiện, trang thiết bị kỹ thuật chuyên dùng, chó nghiệp vụ và máy phát hiện ma túy trong quá trình kiểm tra hàng hóa, hành lý của thuyền viên và các đối tượng trọng điểm.

Công tác phối hợp, trao đổi thông tin với lực lượng Công an và Bộ đội Biên phòng TP.HCM cũng được duy trì, góp phần nâng cao khả năng phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

Thực tế cho thấy, sự phối hợp liên ngành đóng vai trò quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy. Theo báo cáo kết quả công tác quý III/2026 của Đội Kiểm soát hải quan, từ ngày 1/1 - 30/9/2026, đơn vị đã phối hợp với lực lượng Công an và lực lượng An ninh sân bay phát hiện, bắt giữ 9 vụ việc liên quan đến ma túy, gồm 1 vụ tại địa bàn Vũng Tàu, 6 vụ tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và 2 vụ tại địa bàn chuyển phát nhanh.

Một trong những vụ việc điển hình được ghi nhận là ngày 3/3/2026, lực lượng chức năng phát hiện một hành khách xuất cảnh từ sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất đi Đài Loan cất giấu 2.087 gram ketamine và 772 gram tiền chất ma túy trong bụng và đùi khi làm thủ tục xuất cảnh.

Vụ việc cho thấy thủ đoạn cất giấu ma túy ngày càng tinh vi, đòi hỏi lực lượng chức năng phải thường xuyên cập nhật phương thức hoạt động của tội phạm, nâng cao năng lực nghiệp vụ và tăng cường phối hợp trong kiểm tra, kiểm soát.

Cùng với đó, Chi cục Hải quan khu vực II cũng chú trọng xây dựng lực lượng chuyên trách và nâng cao nhận thức phòng, chống ma túy trong đội ngũ công chức.

Siết quản lý tiền chất, đồng hành cùng doanh nghiệp

Bên cạnh việc ngăn chặn ma túy trực tiếp qua các tuyến cửa khẩu, kiểm soát tiền chất là một trong những nhiệm vụ quan trọng được Chi cục Hải quan khu vực II tập trung triển khai. Bởi tiền chất là những hóa chất được sử dụng hợp pháp trong nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và y tế, nhưng cũng có nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng, chuyển hướng để sản xuất trái phép chất ma túy.

Do đó, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan Hải quan là vừa bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu hóa chất, tiền chất hợp pháp của doanh nghiệp, vừa kiểm soát chặt chẽ quá trình khai báo, cấp phép, nhập khẩu và sử dụng, không để các đối tượng lợi dụng hoạt động thương mại hợp pháp nhằm thực hiện hành vi vi phạm.

Theo báo cáo của Đội Kiểm soát hải quan, từ ngày 1/1 - 30/9/2026, đơn vị đã phối hợp với các đơn vị trong toàn Chi cục kiểm tra 9 vụ việc, qua đó xử lý 4 vụ vi phạm liên quan đến tiền chất.

Trong đó, có 2 vụ việc tại Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 2 liên quan đến hành vi vi phạm quy định về xuất nhập khẩu hàng hóa theo hạn ngạch, giấy phép, điều kiện, tiêu chuẩn.

Đơn vị đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền 80 triệu đồng và buộc tái xuất tang vật vi phạm.

Ngoài ra, một vụ việc liên quan đến Công ty Phương Tín tại Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1 đang được trao đổi với Viện Kiểm sát; một vụ việc liên quan đến Công ty TNHH Vật liệu mới HaoHui Việt Nam phát hiện tiền chất toluene trong hỗn hợp hóa chất khai báo, đang chờ doanh nghiệp giải trình.

Những kết quả này cho thấy công tác kiểm soát tiền chất không chỉ dừng ở khâu kiểm tra hồ sơ, chứng từ mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị nghiệp vụ, đối chiếu thông tin khai báo với bản chất hàng hóa thực tế và các quy định quản lý chuyên ngành.

Cùng với tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, Chi cục Hải quan khu vực II xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật và hướng dẫn doanh nghiệp là giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa.

Thông qua các hội nghị hướng dẫn và giải đáp vướng mắc, cơ quan Hải quan đã cập nhật chi tiết các văn bản quy phạm pháp luật mới nhất liên quan đến danh mục tiền chất, quy trình cấp phép, điều kiện xuất nhập khẩu cũng như trách nhiệm quản lý, lưu giữ tiền chất của doanh nghiệp.

Đồng thời, lực lượng Hải quan cũng chủ động cảnh báo các phương thức, thủ đoạn gian lận phổ biến như: khai sai tên hàng, mã HS, chủng loại, công dụng; chỉnh sửa hồ sơ chứng từ; hoặc trộn lẫn tiền chất trong các hỗn hợp hóa chất phức tạp nhằm né tránh sự kiểm soát và kiểm tra chuyên ngành của cơ quan chức năng

Không chỉ tập trung vào cộng đồng doanh nghiệp kinh doanh hóa chất, công tác tuyên truyền còn được Chi cục mở rộng đến người dân và các tổ chức hoạt động tại khu vực cửa khẩu, cảng biển.

Trong 9 tháng năm 2026, đơn vị đã tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật về phòng, chống và kiểm soát ma túy cho 260 người dân tại khu vực cửa khẩu, cảng biển; tuyên truyền đến 351 doanh nghiệp hoạt động tại khu vực cửa khẩu, cảng biển và tập huấn, phổ biến pháp luật cho 74 cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy.

Đáng chú ý, hình thức tuyên truyền cũng từng bước được đổi mới thông qua việc ứng dụng công nghệ. Một số đơn vị đã xây dựng video bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để phổ biến kiến thức, quy định pháp luật trên các nền tảng mạng xã hội, trong đó có Fanpage, giúp thông tin tiếp cận rộng rãi hơn với cộng đồng doanh nghiệp.

Trong những tháng cuối năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực II tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát ma túy, tiền chất; tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin với các lực lượng chức năng, đồng thời tổ chức hội nghị chia sẻ kinh nghiệm về phương thức, thủ đoạn của tội phạm ma túy có tổ chức xuyên quốc gia và tập huấn nghiệp vụ quản lý tiền chất hóa chất xuất nhập khẩu.

Thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa kiểm soát nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ, phối hợp liên ngành và tuyên truyền phổ biến pháp luật, Hải quan khu vực II hướng đến nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn ma túy ngay từ cửa khẩu.

Qua đó, không chỉ góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà còn tạo môi trường xuất nhập khẩu minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật, chung tay xây dựng TP.HCM không ma túy vào năm 2030.