Cho người khác mượn xe gây tai nạn chủ xe vẫn phải bồi thường

Bạn đọc Lê Vĩnh An (TP Đồng Nai) hỏi: “Con tôi 25 tuổi là chủ sở hữu chiếc moto 250 phân khối và đứng tên chính chủ. Đầu tháng 5/2026, trong lúc sang nhà bạn chơi thì bạn mượn chạy thử, vì là bạn thân thiết nên con tôi đồng ý và giao có chuyện gì thì không liên quan trách nhiệm. Trong lúc chạy thử thì người bạn gây tai nạn làm chết một người đi đường, nguyên nhân được kết luận là chạy quá tốc độ, không có bằng lái xe theo quy định. Cơ quan chức năng cho rằng, con tôi phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân bị tử vong, điều đó có đúng không?”.

Về nội dung này, Luật sư Nguyễn Thanh Biên (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) trả lời: Hành vi điều khiển phương tiện giao thông trái quy định, gây hậu quả thiệt hại tính mạng thì tùy vào tính chất, mức độ mà người đó bị khởi tố xử lý hình sự theo Điều 260, BLHS2015, sửa đổi 2017 về tội "Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ". Ở góc độ dân sự, cơ quan chức năng xét trách nhiệm dân sự để bồi thường cho người bị thiệt hại.

Theo bạn trình bày, xe mô tô 250 phân khối được hiểu là xe có dung tích xi-lanh 250 cm³ so với xe gắn máy bình thường là 125 cm³. Đây là loại xe có tốc độ cao, cấu tạo phức tạp và trọng lượng thường nặng hơn xe thường. Người điều khiển phương tiện này phải được cơ quan chức năng cấp giấy phép hạng A theo điểm b, khoản 1, Điều 57, Luật trật tự an toàn giao thông đường bộ 2024: “b) Hạng A cấp cho người lái xe mô tô hai bánh có dung tích xi-lanh trên 125 cm³ hoặc có công suất động cơ điện trên 11 kW và các loại xe quy định cho giấy phép lái xe hạng A1”.

Xe moto nói chung và xe có dung tích xi- xi lanh 125 cm³ được xem là nguồn nguy hiểm cao độ theo khoản 1, Điều 601, Bộ luật Dân sự 2015: “1. Nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm phương tiện giao thông vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm cao độ khác do pháp luật quy định”.

Tại khoản 1, Điều 601, Bộ luật Dân sự 2015: “Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải vận hành, sử dụng, bảo quản, trông giữ, vận chuyển nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng quy định của pháp luật”. Chiếu theo quy định trên, con bạn là chủ sở hữu chiếc mô tô phân khối lớn phải vận hành, sử dụng, trông giữ theo đúng quy định pháp luật. Việc cho bạn mượn là một giao dịch bình thường, nhưng chỉ hợp pháp khi người bạn có giấy phép lái xe phù hợp với dung tích chiếc xe này theo điểm b, khoản 1, Điều 57, Luật trật tự an toàn giao thông đường bộ 2024.

Theo khoản 4, Điều 601, Bộ luật Dân sự 2015: “Trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại. Khi chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ có lỗi trong việc để nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại”.

Tại điểm b, khoản 5, Điều 12, Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC quy định trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật mà gây thiệt hại thì giải quyết như sau: “5. Trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật mà gây thiệt hại thì giải quyết như sau: b) Nếu chủ sở hữu, người được chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử dụng hợp pháp có lỗi trong việc để nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì chủ sở hữu, người được chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử dụng hợp pháp và người chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật phải liên đới bồi thường thiệt hại".

Như vậy, trong trường hợp trên dù khi con bạn cho người bạn mượn xe hai bên đồng thuận, có giao kèo, mục đích con bạn không muốn liên quan trách nhiệm khi có hậu quả xảy ra, nhưng điều này là không đúng quy định. Bởi lẽ, con bạn buộc phải biết người bạn mượn xe đi phải có giấy phép lái xe phù hợp. Nếu không thì được xem là chủ sở hữu đã quản lý, vận hành phương tiện không đúng quy định pháp luật. Do không đúng nên mặc nhiên con bạn có lỗi, do đó con bạn phải liên đới bồi thường thiệt hại.