“Ma trận” từ những dây hụi

Những dây hụi được tổ chức từ quan hệ quen biết, tin tưởng nhau đang trở thành điểm yếu để một số đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi gian dối, chiếm đoạt tài sản. Tại Cà Mau, liên tiếp các vụ án liên quan đến hụi bị phát hiện, xử lý cho thấy thủ đoạn không mới nhưng vẫn khiến nhiều người mất hàng tỷ đồng.

Chơi hụi vốn là tập quán tương trợ tài chính quen thuộc ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nếu được tổ chức đúng quy định, đây là một giao dịch dân sự hợp pháp, giúp các thành viên hỗ trợ nhau về vốn.

Tuy nhiên, khi chủ hụi lợi dụng uy tín để che giấu tình trạng mất cân đối hoặc tạo ra những phần hụi không có thật, hoạt động tương trợ có thể biến thành “bẫy” chiếm đoạt tài sản.

Mới đây, ngày 4/8/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Cà Mau khởi tố bị can, bắt tạm giam Lâm Huệ Mi (SN 1995, ngụ phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau) để điều tra về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Theo kết quả điều tra ban đầu, từ năm 2022 đến năm 2024, Lâm Huệ Mi tổ chức nhiều dây hụi. Khi dòng tiền mất cân đối, Lâm Huệ Mi lập các phần hụi khống, mạo danh hụi viên để hốt hụi, chiếm đoạt hơn 2,7 tỷ đồng trong 23 dây hụi.

Ngoài ra, Lâm Huệ Mi còn đưa thông tin gian dối về việc có hụi viên muốn bán hụi, tự đưa ra giá rồi bán các phần hụi khống, chiếm đoạt hơn 1,4 tỷ đồng của 3 hụi viên.

Vụ việc cho thấy, khi một chủ hụi nắm toàn bộ sổ sách và dòng tiền, những phần hụi không có thật có thể được che giấu trong thời gian dài nếu các thành viên thiếu kiểm tra, giám sát.

Trước đó, ngày 28/7/2026, TAND tỉnh Cà Mau xét xử và tuyên phạt Ngô Thị Bé Hai 8 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Do nhiều hụi viên hốt hụi nhưng không đóng hụi chết, Bé Hai rơi vào tình trạng mất cân đối tài chính. Lợi dụng sự tin tưởng của các thành viên, bị cáo mạo danh hụi viên để hốt hụi, chiếm đoạt gần 1,1 tỷ đồng trong 11 dây hụi.

Từ đầu năm 2026, cơ quan chức năng Cà Mau cũng xử lý nhiều vụ việc khác liên quan đến hành vi gian dối trong hoạt động hụi. Những vụ án này cho thấy một điểm chung: chủ hụi thường tạo dựng uy tín, duy trì việc đóng, hốt hụi đúng hạn để củng cố lòng tin. Khi số tiền huy động ngày càng lớn, hành vi gian dối mới dần xuất hiện.

Theo Đại tá Cao Anh Kiệt, Chánh Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Cà Mau, thủ đoạn trong các vụ án thường bắt đầu bằng việc chủ hụi tạo dựng uy tín, chi trả sòng phẳng trong thời gian đầu.

Khi dòng tiền tích tụ đủ lớn, một số người bắt đầu lập hụi khống, mạo danh hụi viên hoặc đưa ra thông tin không có thật để tiếp tục huy động tiền. Đến khi dòng tiền đứt gãy, dây hụi vỡ, nhiều hụi viên mới nhận ra tài sản của mình đã bị mất hoặc rất khó thu hồi.

Điều đáng nói, “bẫy hụi” không nằm ở bản thân hình thức chơi hụi mà nằm ở việc lòng tin bị biến thành công cụ để che giấu hành vi gian dối. Khi người tham gia không kiểm soát được sổ sách, số tiền đã góp và tình trạng thực tế của dây hụi, rủi ro sẽ ngày càng lớn.

Không để lòng tin thay thế pháp luật

Pháp luật không cấm chơi hụi. Điều 471 Bộ luật Dân sự năm 2015 xác định họ, hụi, biêu, phường là giao dịch dân sự về tài sản theo tập quán, được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa những người tham gia.

Để hoạt động này được thực hiện công khai, minh bạch, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 19/2019/NĐ-CP ngày 19/2/2019 quy định về họ, hụi, biêu, phường.

Theo quy định, chủ hụi phải lập sổ hụi, giao giấy biên nhận khi thu tiền và tạo điều kiện để hụi viên kiểm tra sổ. Trường hợp tổ chức dây hụi có giá trị các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên hoặc tổ chức từ 2 dây hụi trở lên, chủ hụi phải thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã nơi cư trú.

Những quy định này không phải thủ tục hình thức. Sổ hụi, giấy biên nhận và việc công khai thông tin là căn cứ để người tham gia kiểm soát tài sản của mình, đồng thời giúp cơ quan chức năng có cơ sở nắm tình hình, phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đối với hành vi vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, Điều 16 Nghị định số 144/2021/NĐ-CP quy định mức phạt từ 2 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với một số hành vi như không thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã, không lập sổ hụi, không giao giấy biên nhận hoặc tổ chức hụi với lãi suất vượt quy định.

Đáng lưu ý, một dây hụi mất khả năng thanh toán không mặc nhiên đồng nghĩa với việc chủ hụi phạm tội. Tuy nhiên, khi người tổ chức sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, vụ việc không còn đơn thuần là tranh chấp dân sự.

Tùy tính chất, mức độ và thời điểm phát sinh ý định chiếm đoạt, hành vi có thể bị xử lý về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” hoặc “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Đây là ranh giới mà cả chủ hụi và hụi viên cần nhận thức rõ. Khi phát sinh mất cân đối, chủ hụi không nên tiếp tục mở dây mới để lấy tiền người sau bù khoản thiếu hụt trước đó. Nếu hành vi này đi kèm thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, hậu quả pháp lý có thể đặc biệt nghiêm trọng.

Ở chiều ngược lại, sự chủ quan của người tham gia cũng là một trong những nguyên nhân khiến thiệt hại trở nên nghiêm trọng. Vì tin tưởng người quen, họ hàng hoặc hàng xóm, nhiều người giao tiền mà không yêu cầu giấy biên nhận, không kiểm tra sổ hụi, không xác nhận số tiền đã góp và cũng không nắm được tình trạng thực tế của dây hụi.

Không ít người còn bị hấp dẫn bởi lợi ích cao, tham gia nhiều dây hụi hoặc vay tiền để góp. Khi hụi vỡ, khoản tiền mất đi có thể kéo theo nợ nần, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống gia đình.

Để phòng ngừa từ sớm, chính quyền cơ sở cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy định; rà soát, nắm tình hình những trường hợp tổ chức nhiều dây hụi hoặc huy động số tiền lớn. Việc chủ hụi thuộc diện phải thông báo nhưng không thực hiện cũng cần được phát hiện, xử lý kịp thời.

Lực lượng Công an cơ sở cần chủ động nắm địa bàn, chú ý những dấu hiệu bất thường như huy động tiền với quy mô lớn, thông tin thiếu minh bạch, mạo danh hụi viên, lập phần hụi khống hoặc có biểu hiện dùng tiền dây hụi mới để bù dây hụi cũ. Khi xuất hiện dấu hiệu tội phạm, cần kịp thời xác minh, xử lý theo quy định.

Tuy nhiên, quản lý nhà nước chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng sự chủ động của người dân. Trước khi tham gia hụi, mỗi người cần tìm hiểu kỹ về chủ hụi, quy mô dây hụi, phương thức góp và hốt hụi; yêu cầu thực hiện đầy đủ sổ sách, giấy biên nhận và thường xuyên kiểm tra thông tin liên quan.

Hụi chỉ thực sự là kênh tương trợ khi được vận hành bằng sự minh bạch và tuân thủ pháp luật. Đừng để lòng tin thay thế sự kiểm chứng, để đến khi dây hụi đổ vỡ, tài sản mất đi mới nhận ra rằng, trong mọi giao dịch, tự bảo vệ mình bằng hiểu biết pháp luật chính là “lá chắn” đầu tiên và cũng quan trọng nhất.