Tuy nhiên, trước áp lực của đô thị hóa, sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng giao thông đường bộ cùng những thay đổi trong phương thức giao thương, không gian chợ nổi đang đối mặt với sự suy giảm đáng kể về số lượng ghe thuyền và nguy cơ mai một sinh kế của người dân thương hồ.

Đứng trước bài toán làm sao để vừa giữ được “hồn cốt” sông nước, vừa tạo động lực phát triển du lịch bền vững, Báo Công lý đã có cuộc trao đổi với ông Sầm Long Giang – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ về những giải pháp căn cơ và định hướng lâu dài cho di sản sống này.

Phóng viên: Xin ông chia sẻ và đánh giá tổng quan về thực trạng bảo tồn không gian văn hóa Chợ nổi Cái Răng hiện nay trước sự suy giảm số lượng ghe thuyền thương hồ?

Ông Sầm Long Giang - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ:

Chợ nổi Cái Răng không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng mà còn là một sản phẩm du lịch đặc thù.

Tuy nhiên, cũng tương tự như một số chợ nổi khác ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Chợ nổi Cái Răng không còn sầm uất như trước.

Hiện nay, số lượng ghe tàu tại chợ nổi hiện chỉ còn khoảng từ 200 - 250 ghe, tàu, giảm mạnh từ 50% đến 60% so với mức 500 - 600 tàu của cách đây vài chục năm.

Nguyên nhân là do đường giao thông bộ ngày càng phát triển, nhà vườn bán trái cây và nông sản đã có thương lái đưa xe đến tận nơi thu mua, ít ai còn dùng ghe chở hàng trên sông.

Cùng với sự phát triển của các siêu thị hiện đại và tiện lợi, phương thức giao thương đã thay đổi hoàn toàn.

Từ đó, cuộc sống của người dân thương hồ ngày càng khó khăn, dẫn đến việc nhiều người phải “bỏ ghe”, lên bờ tìm nghề khác mưu sinh.

Chúng ta đều hiểu rằng, nếu không có xuồng ghe mua bán thì “chợ nổi” sẽ không thể tồn tại. Vì vậy, việc bảo tồn giá trị di sản văn hóa Chợ nổi Cái Răng là vô cùng cấp thiết, nhất là trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng như hiện nay.

Phóng viên: Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất của Sở trong việc cân bằng giữa yêu cầu bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể với áp lực phát triển kinh tế, đô thị hóa và hiện đại hóa hệ thống hạ tầng thương mại đường bộ?

Ông Sầm Long Giang - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ:

Thách thức lớn nhất nằm ở chỗ làm thế nào để hài hòa giữa việc thích ứng với nhịp sống hiện đại – nơi hạ tầng giao thông đường bộ và các hình thức thương mại bán lẻ phát triển mạnh mẽ – với việc gìn giữ nguyên vẹn không gian văn hóa sông nước vốn phụ thuộc hoàn toàn vào nhịp sinh hoạt của ghe thuyền.

Áp lực từ đô thị hóa khiến sinh kế truyền thống của bà con thương hồ mai một từng ngày.

Do đó, bài toán đặt ra cho cơ quan quản lý không phải là "đóng khung" quá khứ, mà là tìm hướng đi để vừa duy trì được bản sắc di sản sống, vừa giúp người dân gắn bó bền vững với dòng sông, không bị bỏ lại phía sau bởi sự phát triển kinh tế.

Phóng viên: Thương hồ là "hồn cốt" tạo nên đời sống văn hóa chợ nổi, nhưng hiện gặp nhiều khó khăn về thu nhập và điều kiện sống. Sở có những đề xuất hoặc chính sách phối hợp nào để cải thiện trực tiếp sinh kế, sức khỏe và điều kiện giáo dục cho con em họ?

Ông Sầm Long Giang - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ:

Nhận thức rõ thương hồ chính là "hồn cốt" của chợ nổi, lãnh đạo thành phố Cần Thơ luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác bảo tồn và phát triển chợ nổi gắn với sinh kế của người dân.

Thời gian qua, thành phố đã triển khai thiết thực chính sách hỗ trợ cho vay ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội nhằm giúp các hộ đang kinh doanh ẩm thực, trái cây nâng cao chất lượng phục vụ du khách và sửa chữa ghe thuyền.

Cụ thể, chính quyền địa phương đã tổ chức phát vay cho 498 hộ có tham gia mua bán, cung cấp nông sản tại khu vực chợ nổi với tổng số tiền là 25.896 triệu đồng.

Bên cạnh đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng các sở, ngành cũng duy trì và tích cực vận động xã hội hóa các phần quà để hỗ trợ đời sống cho bà con thương hồ nhân dịp Tết Nguyên đán hằng năm.

Phóng viên: Thành phố có kế hoạch hay cơ chế trợ giá, ưu đãi vốn vay hoặc tạo mô hình sinh kế song song (vừa mua bán vừa làm dịch vụ du lịch) để giữ chân thương hồ ở lại với dòng sông hay không?

Ông Sầm Long Giang - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ:

Để giải quyết vấn đề này một cách căn cơ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang khẩn trương tham mưu xây dựng Đề án Bảo tồn và phát triển Chợ nổi Cái Răng gắn với phát triển du lịch với những mục tiêu chiến lược cụ thể.

Thứ nhất, mục tiêu chung là bảo tồn và phát huy bền vững giá trị Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Văn hóa Chợ nổi Cái Răng”, gìn giữ không gian văn hóa, tập quán giao thương, phương thức sinh hoạt, tri thức dân gian và bản sắc đặc trưng của cộng đồng thương hồ, đồng thời bảo đảm tính chân thực, sức sống và khả năng trao truyền của di sản.

Trên nền tảng đó, chúng ta sẽ xây dựng mô hình phát triển chợ nổi theo hướng “di sản sống”, lấy cộng đồng làm chủ thể, gắn chặt bảo tồn với sinh kế, đẩy mạnh quản lý hiệu quả, chuyển đổi số và phát triển du lịch bền vững, khẳng định đây là biểu tượng văn hóa sông nước đặc trưng của Cần Thơ và toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Thứ hai, đề án sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai lập các quy hoạch xây dựng và kêu gọi các dự án đầu tư phát triển du lịch trong thời gian tới.

Thứ ba, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho công tác quản lý, khai thác chợ nổi, qua đó bảo đảm phát triển du lịch bền vững và ổn định sinh kế lâu dài cho cộng đồng thương hồ.

Bên cạnh định hướng lâu dài đó, trước mắt chúng tôi vẫn đang triển khai quyết liệt các giải pháp cấp bách như tiếp tục nâng cao nhận thức của người dân và du khách về việc giữ gìn giá trị văn hóa phi vật thể chợ nổi.

Đồng thời, tăng cường quảng bá hình ảnh qua các ấn phẩm tạp chí, trang thông tin điện tử, đặc biệt là sản xuất các đoạn phim ngắn và cập nhật liên tục trên các trang mạng xã hội để thu hút khách quốc tế.

Chính quyền địa phương phối hợp các ngành chức năng trang bị áo phao, tiêu lệnh, biển báo hiệu; yêu cầu các chủ tàu, tiểu thương đăng ký đưa đón khách với Ban quản lý bến tàu Chợ nổi và bố trí điểm tập kết hàng hóa nông sản trên bờ sao cho phù hợp.

Tổ chức thu gom rác thải thường xuyên, vận động ghe tàu neo đậu giữ gìn cảnh quan sạch đẹp, đồng thời hướng dẫn các hộ kinh doanh ăn uống, giải khát tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thực phẩm.

Chúng tôi tin rằng, với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, sự chung tay của cộng đồng và các giải pháp bài bản từ Đề án mới, Chợ nổi Cái Răng sẽ tiếp tục giữ vững sức sống, vừa là điểm đến hấp dẫn du khách gần xa, vừa là mái nhà bền vững của bà con thương hồ bám nghiệp sông nước.

Phóng viên: Xin chân thành cảm ơn ông!