Bán hàng online kê khai không rõ ràng có bị xử lý hình sự?

Theo bản án, một cửa hàng mỹ phẩm bán trực tiếp kết hợp kinh doanh trên Facebook. Doanh thu thực tế hơn 43,7 tỷ đồng trong gần 6 năm nhưng doanh thu kê khai thuế chỉ hơn 1 tỷ đồng. Số tiền thuế thất thoát được xác định hơn 605 triệu đồng.

Kết cục không phải là một quyết định truy thu thuế hay xử phạt hành chính. Hành vi này đã bị TAND tỉnh Điện Biên tuyên phạt về tội “Trốn thuế”, với mức phạt 200 triệu đồng và buộc nộp lại toàn bộ số tiền thuế đã trốn.

Vụ án là một lời cảnh báo pháp lý đặc biệt đáng chú ý đối với cộng đồng kinh doanh online, livestream bán hàng, hộ kinh doanh cá thể và các cá nhân đang cho rằng “tiền chạy qua tài khoản cá nhân thì cơ quan thuế không biết”.

Nhiều tài khoản ngân hàng đến doanh thu gần 44 tỷ đồng đều để lại dấu vết

Theo nội dung bản án, bị cáo kinh doanh mỹ phẩm từ năm 2019, bán hàng trực tiếp tại cửa hàng và quảng bá thông qua Facebook. Trong quá trình hoạt động, bị cáo sử dụng nhiều tài khoản ngân hàng khác nhau để nhận tiền thanh toán của khách hàng.

Tổng doanh thu thực tế được cơ quan chức năng xác định từ năm 2019 đến tháng 9/2025 là hơn 43,7 tỷ đồng. Trong khi doanh thu kê khai với cơ quan thuế chỉ hơn 1 tỷ đồng. Đáng chú ý, thời điểm tháng 5/2025, chủ hộ kinh doanh còn thực hiện đóng mã số thuế cũ và mở mã số thuế mới nhằm tránh bị truy thu thuế theo nhận định của cơ quan tiến hành tố tụng.

Đây cũng là một trong những sai lầm phổ biến hiện nay của nhiều hộ kinh doanh online cho rằng, thay đổi hộ kinh doanh, thay đổi mã số thuế hoặc sử dụng nhiều tài khoản cá nhân sẽ làm mất dấu dòng tiền. Trên thực tế, dữ liệu giao dịch ngân hàng, lịch sử vận chuyển, dữ liệu sàn thương mại điện tử, hóa đơn điện tử, dữ liệu quảng cáo Facebook, TikTok và dòng tiền thanh toán đều có thể trở thành nguồn chứng cứ để cơ quan điều tra xác định doanh thu thực tế.

Khi nào trốn thuế bị xử lý hình sự thay vì chỉ bị phạt hành chính?

Không phải mọi hành vi kê khai sai đều dẫn đến trách nhiệm hình sự. Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, người nào sử dụng thủ đoạn nhằm trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã từng bị xử phạt hành chính hoặc bị kết án về hành vi này thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trong vụ án này, số tiền thuế thất thoát được cơ quan giám định xác định hơn 605 triệu đồng trong giai đoạn từ ngày 01/11/2020 đến ngày 30/9/2025, vượt xa ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Điều đáng chú ý là Tòa án xác định hành vi trốn thuế không nằm ở việc kinh doanh có lãi hay không có lãi, mà nằm ở việc cố ý cung cấp thông tin không trung thực về doanh thu nhằm được áp dụng mức thuế khoán thấp hơn thực tế.

Nói cách khác, nhiều người vẫn đang hiểu sai rằng chỉ khi làm hóa đơn khống hoặc mua bán hóa đơn mới cấu thành tội trốn thuế. Thực tế, việc cố tình khai thấp doanh thu để giảm số thuế phải nộp cũng có thể cấu thành tội phạm.

Vì sao hơn 37 triệu đồng tiền thuế lại không bị xử lý hình sự?

Một chi tiết pháp lý rất đáng chú ý trong bản án là cơ quan tố tụng chỉ xử lý hình sự đối với khoản thuế thất thoát hơn 605 triệu đồng trong giai đoạn từ tháng 11/2020 đến tháng 9/2025.

Đối với khoản thuế thất thoát hơn 37 triệu đồng phát sinh trong giai đoạn từ năm 2019 đến hết tháng 10/2020, cơ quan tiến hành tố tụng xác định đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự nên không xử lý hình sự đối với phần này.

Tuy nhiên, hết thời hiệu hình sự không đồng nghĩa nghĩa vụ thuế biến mất hoàn toàn. Cơ quan thuế vẫn có thể tiếp tục áp dụng các biện pháp quản lý thuế, truy thu theo quy định của pháp luật thuế nếu còn căn cứ pháp lý.

Đây là điểm mà rất nhiều người đang nhầm lẫn giữa thời hiệu xử phạt hành chính, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Nộp lại toàn bộ tiền thuế không đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự

Một quan niệm khá phổ biến hiện nay là chỉ cần nộp lại toàn bộ tiền thuế trước khi xét xử thì sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thực tế không phải vậy. Việc tự nguyện khắc phục hậu quả, nộp đủ số tiền thuế đã trốn chỉ được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Trong vụ án này, bị cáo đã tự nguyện nộp toàn bộ số tiền hơn 605 triệu đồng trước khi xét xử, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, phạm tội lần đầu, có nhân thân tốt và có nhiều tình tiết nhân thân đặc biệt nên Tòa án chỉ áp dụng hình phạt tiền 200 triệu đồng thay vì hình phạt tù.

Nếu không có những tình tiết này, mức hình phạt hoàn toàn có thể nghiêm khắc hơn rất nhiều.

Điều khiến cộng đồng kinh doanh online cần lưu ý nhất. Nhiều năm trước, việc bán hàng qua Facebook cá nhân, nhận tiền vào tài khoản cá nhân hoặc tài khoản người thân từng khiến việc xác định doanh thu gặp nhiều khó khăn.

Nhưng bối cảnh hiện nay đã thay đổi hoàn toàn. Ngân hàng, cơ quan thuế, đơn vị vận chuyển, sàn thương mại điện tử và các nền tảng số ngày càng có cơ chế kết nối, đối chiếu dữ liệu. Một giao dịch có thể được nhìn thấy ở nhiều nguồn thông tin khác nhau.

Thời kỳ “bán hàng online là vùng xám của thuế” đang dần khép lại

Bản án này không đơn thuần là việc xử lý một cá nhân trốn thuế hơn 600 triệu đồng. Điều mà cơ quan tố tụng muốn phát đi có lẽ là thông điệp rằng hoạt động kinh doanh trên môi trường số không còn nằm ngoài phạm vi quản lý của pháp luật thuế.

Livestream có thể diễn ra trong vài giờ, một phiên chốt đơn có thể thu về hàng tỷ đồng, nhưng nghĩa vụ thuế vẫn tồn tại như đối với bất kỳ mô hình kinh doanh truyền thống nào.

Nhiều người vẫn nghĩ cơ quan thuế đi sau công nghệ. Thực tế hiện nay có lẽ đang diễn ra theo chiều ngược lại: dữ liệu đang đi trước và người kinh doanh chỉ còn hai lựa chọn, hoặc minh bạch doanh thu ngay từ đầu, hoặc chờ doanh thu của mình được người khác thống kê hộ trong hồ sơ vụ án hình sự.

Bản án số 44/2026/HS-ST ngày 28/5/2026 xem TẠI ĐÂY.