Hoạt động tòa án

Bài cuối: Một năm vận hành mô hình mới – Trách nhiệm, bản lĩnh, phụng sự nhân dân

Quang Trung • 10/08/2026 08:00

Hướng tới mốc son lịch sử 50 năm thành lập TAND hai cấp TP.HCM (10/8/1976 – 10/8/2026), Báo Công lý thực hiện loạt bài nhìn lại nửa thế kỷ cống hiến của đơn vị. Thành lập trong hoàn cảnh thiếu thốn về lực lượng, cơ sở vật chất và quy định pháp luật, TAND hai cấp TP.HCM đã nỗ lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đóng góp tích cực vào việc hoàn thiện thể chế và tạo bệ đỡ tư pháp vững chắc cho sự phát triển của đất nước.

Bài cuối: Một năm vận hành mô hình mới – Trách nhiệm, bản lĩnh, phụng sự nhân dân

Thực hiện Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Luật Tổ chức TAND năm 2024, ngày 01/7/2025, TAND TP.HCM được thành lập trên cơ sở hợp nhất TAND TP.HCM, TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và TAND tỉnh Bình Dương, vận hành theo mô hình Tòa án 3 cấp gắn với chính quyền địa phương 2 cấp đã chứng minh tính đúng đắn, tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước. Vượt qua áp lực công việc khổng lồ sau hợp nhất, tập thể cán bộ, công chức TAND hai cấp TP.HCM đã phát huy tinh thần đoàn kết, chủ động thực hiện hàng loạt giải pháp đột phá, xây dựng TAND P.HCM trong sạch, vững mạnh, vì công lý và vì người dân.

Tinh gọn bộ máy, mở rộng thẩm quyền

Nhìn lại thời điểm trước sáp nhập, hệ thống TAND trên địa bàn 3 địa phương cũ gồm: TP.HCM, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu duy trì tới 42 đầu mối đơn vị độc lập gồm 3 TAND cấp tỉnh và 39 TAND cấp huyện. Việc quản lý hành chính và chuyên môn bị phân tán theo địa giới cũ, gây ra không ít bất cập và thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Việc sáp nhập, tổ chức lại thành 01 TAND Thành phố (cấp tỉnh) và 19 TAND khu vực trực thuộc đã giảm 52% số đầu mối, từ 42 xuống còn 20 đơn vị. Sự tinh giản tổ chức mang tính đột phá này đã tập trung nguồn lực chỉ đạo điều hành, chuẩn hóa quy trình tố tụng thống nhất trên toàn địa bàn hợp nhất rộng lớn.

Đội ngũ cán bộ, công chức sau hợp nhất phát triển vượt bậc cả về số lượng và chất lượng. TAND hai cấp TP.HCM được giao 1.830 biên chế, trong đó có 938 Thẩm phán, 40 Thẩm tra viên, 745 Thư ký; đội ngũ có 14 Tiến sĩ, 502 Thạc sĩ, 1.233 Cử nhân; 255 người có trình độ Cử nhân, Cao cấp lý luận chính trị. Hội thẩm nhân dân hai cấp gồm 1.525 người; 274 Hòa giải viên hoạt động tại 19 TAND khu vực.

Về mặt tổ chức Đảng, Đảng bộ TAND TP.HCM được kiện toàn; từ 265 đảng viên lên 1.516 đảng viên với 27 chi bộ trực thuộc, chỉ định nhân sự cấp ủy ngay từ ngày đầu để bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, liên tục của Đảng. Đi đôi với tinh gọn tổ chức là sự mở rộng mạnh mẽ về thẩm quyền tư pháp.

TAND TP.HCM tiếp nhận và vận hành hiệu quả thẩm quyền mới trong việc xem xét, giải quyết đơn và trực tiếp xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Đồng thời, đơn vị gánh vác thẩm quyền giải quyết sơ thẩm, phúc thẩm mở rộng trên toàn địa bàn hợp nhất; giải quyết các vụ phá sản quy mô lớn, tranh chấp thương mại quốc tế và sở hữu trí tuệ trên phạm vi từ 9 đến 14 tỉnh, thành phố phía Nam. Thực tiễn 01 năm qua chứng minh mô hình mới hoàn toàn phù hợp với thực tiễn, giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hệ thống tư pháp.

Thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, linh hoạt

Năm đầu tiên vận hành mô hình mới ghi nhận khối lượng công việc tăng vọt. Từ ngày 01/7/2025 đến 30/4/2026, TAND hai cấp TP.HCM phải giải quyết tổng cộng 145.375 vụ việc các loại, tăng 25.341 vụ (tương đương tăng 21,1%) so với cùng kỳ. Trong đó, TAND TP.HCM giải quyết 12.563 vụ, 19 TAND khu vực giải quyết 132.812 vụ.

Trước áp lực "khổng lồ" đó, TAND hai cấp TP.HCM đã đề ra nhiều giải pháp, nỗ lực giải quyết dứt điểm 94.065 vụ việc, tăng 11.612 vụ về số lượng giải quyết với cùng kỳ giai đoạn trước sáp nhập. Để đạt được kết quả này, ban lãnh đạo TAND TP.HCM đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp linh hoạt như: kịp thời điều động 25 Thẩm phán và 20 Thư ký từ cấp thành phố về tăng cường cho các TAND khu vực có lượng án quá tải; thành lập Ban Chỉ đạo giải quyết án tạm đình chỉ sau hợp nhất; ban hành Quy trình xử lý hồ sơ giám đốc thẩm, tái thẩm; duy trì đều đặn các cuộc họp Ủy ban Thẩm phán hằng tuần và giao ban chuyên môn hằng tuần giữa TAND TP.HCM với 19 TAND khu vực để tháo gỡ vướng mắc phát sinh. Nhờ đó, chất lượng xét xử được giữ vững toàn diện.

Về án hình sự, cấp thành phố đạt tỷ lệ giải quyết 80,1%, tỷ lệ án bị hủy do lỗi chủ quan giảm rõ rệt xuống còn 01 bản án, đồng thời đưa ra xét xử nghiêm minh, kịp thời các đại án trọng điểm quốc gia như: vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm giai đoạn 2 với kỷ lục tố tụng lịch sử là 35.824 bị hại, các vụ án Công ty Xuyên Việt Oil, Asanzo, Vinafood II, SJC, bảo đảm không có trường hợp giam giữ quá hạn hay án oan sai.

Về hòa giải, đối thoại, tỷ lệ hòa giải thành toàn hệ thống đạt 60,02% (tăng hơn 17.052 vụ so với cùng kỳ), giải quyết triệt để mâu thuẫn ngay từ cơ sở. Đối với thẩm quyền giám đốc thẩm, tái thẩm, đơn vị đã giải quyết 215/453 đơn (đạt 56,5%) và xét xử 35/36 vụ án thụ lý, Ủy ban Thẩm phán chấp nhận 100% quyết định kháng nghị theo đúng nội dung đề xuất.

Đối với án hành chính, tỷ lệ giải quyết cấp tỉnh tăng vọt từ 40,1% lên 75,8%, số bản án bị hủy do lỗi chủ quan giảm mạnh từ 37 vụ xuống 24 vụ.

Bên cạnh đó, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và chỉ đạo của TANDTC, TAND TP.HCM đã trở thành điểm sáng toàn quốc về chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính tư pháp qua Kế hoạch số 47/KH-TATP ngày 14/01/2026 với hàng loạt ứng dụng công nghệ tiên phong.

Là đơn vị tiên phong ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI), TAND TP.HCM đã hoàn thành thử nghiệm ứng dụng AI tự động dự thảo bản án hình sự, dân sự, hành chính; xây dựng Chatbot AI hướng dẫn người dân làm thủ tục tố tụng và đưa vào vận hành phần mềm chuyển giọng nói thành biên bản phiên tòa điện tử.

TAND hai cấp TP.HCM cũng đẩy mạnh đổi mới tống đạt và dịch vụ công trực tuyến bằng việc triển khai tống đạt văn bản tố tụng điện tử qua VNeID tại 19 TAND khu vực giúp rút ngắn thời gian và chi phí tố tụng; đồng thời xây dựng trang thông tin hướng dẫn và hệ thống lấy số điện tử trực tuyến giúp giảm tối đa thời gian chờ đợi của người dân khi đến làm việc.

Về cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính tư pháp tại hai cấp: rà soát, điều chỉnh quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính theo hướng tinh gọn, công khai, minh bạch; niêm yết công khai quy trình làm việc và thời hạn giải quyết tại trụ sở và trên Cổng thông tin điện tử; tỷ lệ công bố bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật được duy trì ở mức cao, nhiều TAND khu vực đạt tỷ lệ trên 90%; triển khai phiên tòa xét xử trực tuyến đối với các vụ án đủ điều kiện tại hai cấp.

Trong công tác tố tụng hiện đại, đơn vị đã kết hợp xét xử trực tiếp và trực tuyến trong các vụ án quy mô lớn, đông người tham gia như vụ Trương Mỹ Lan giai đoạn 2; tổ chức phiên họp trực tuyến xem xét đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Trong đó, TAND khu vực 1 trở thành đơn vị điển hình toàn hệ thống về ứng dụng phần mềm quản lý án.

Qua 01 năm vận hành thực tiễn, TAND TP.HCM rút ra 5 bài học kinh nghiệm sâu sắc, đó là: giữ vững vai trò lãnh đạo chỉ đạo sâu sát của Đảng ủy là yếu tố quyết định; thể chế hóa và ban hành quy chế, quy trình làm việc chuẩn hóa ngay từ ngày đầu; đổi mới phương thức điều hành gắn liền với ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; phân cấp, phân quyền đi đôi với bảo đảm nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát; thắt chặt cơ chế phối hợp rõ ràng với chính quyền địa phương 2 cấp và các cơ quan tiến hành tố tụng.

Phát huy truyền thống vẻ vang 50 năm thành lập, trong thời gian tới, TAND hai cấp TP.HCM tiếp tục quán triệt, tổ chức thực hiện nghiêm túc Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Đảng ủy TANDTC và Thành ủy; vận hành thông suốt, hiệu quả mô hình TAND 03 cấp; nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các loại vụ việc; xét xử kịp thời, nghiêm minh các vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng Tòa án điện tử; xây dựng đội ngũ cán bộ, Thẩm phán trong sạch, vững mạnh, với phương châm “Đổi mới, Đoàn kết, Trách nhiệm, Kỷ cương, Chất lượng, Vì công lý”.

Với truyền thống 50 năm xây dựng và trưởng thành, TAND hai cấp TP.HCM quyết tâm giữ vững đoàn kết, nỗ lực không ngừng, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó, xứng đáng là biểu tượng của công lý, là chỗ dựa tin cậy của Nhân dân Thành phố mang tên Bác.