Hoạt động tòa án

Bài 4: Bảo vệ bình yên của thành phố và bản lĩnh trước các "siêu" đại án

Quang Trung • 09/08/2026 08:00

Hướng tới mốc son lịch sử 50 năm thành lập TAND hai cấp TP.HCM (10/8/1976 – 10/8/2026), Báo Công lý thực hiện loạt bài nhìn lại nửa thế kỷ cống hiến của đơn vị. Thành lập trong hoàn cảnh thiếu thốn về lực lượng, cơ sở vật chất và quy định pháp luật, TAND hai cấp TP.HCM đã nỗ lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đóng góp tích cực vào việc hoàn thiện thể chế và tạo bệ đỡ tư pháp vững chắc cho sự phát triển của đất nước.

Bài 4: Bảo vệ bình yên thành phố và bản lĩnh trước các "siêu" đại án

Cùng với tốc độ phát triển kinh tế bùng nổ, TP.HCM trở thành địa bàn trọng điểm mà các loại tội phạm kinh tế, tham nhũng, chức vụ và tội phạm công nghệ cao chọn làm nơi hoạt động với quy mô, thủ đoạn tinh vi chưa từng có. Thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và Ban Chỉ đạo Thành ủy TP.HCM, TAND hai cấp Thành phố đã thể hiện bản lĩnh kiên cường, tổ chức xét xử thành công hàng loạt "siêu" đại án rúng động dư luận. Bằng những phán quyết đanh thép, nghiêm minh nhưng thấu tình đạt lý, TAND thành phố không chỉ thu hồi tài sản kỷ lục cho Nhà nước mà còn khẳng định vai trò công cụ sắc bén giữ vững kỷ cương pháp luật, bảo vệ sự bình yên tuyệt đối cho Nhân dân.

Sự hy sinh thầm lặng và bản lĩnh kiên cường

Trong giai đoạn từ 2016 đến nay, khối lượng hồ sơ các vụ án kinh tế, tham nhũng lớn do TAND TP.HCM thụ lý và xử lý đã vượt xa mọi tiền lệ tố tụng. Hàng loạt đại án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo đã được đưa ra xét xử sơ thẩm thành công như: vụ án Phạm Công Danh và đồng phạm tại Ngân hàng Xây dựng, vụ án Hứa Thị Phấn, Trần Phương Bình, Nguyễn Minh Hùng (VN Pharma), Nguyễn Thái Luyện (Công ty Alibaba), vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm (giai đoạn 1, 2), sai phạm tại Cục Đăng kiểm Việt Nam và các trung tâm đăng kiểm…

Hồ sơ của những đại án này không còn tính bằng trang hay tập mà được tính bằng “tấn”, phải vận chuyển bằng nhiều xe tải chuyên dụng. Đứng trước “núi” hồ sơ ngập phòng, đội ngũ Thẩm phán và Thư ký TAND TP.HCM đã phải làm việc xuyên đêm, hy sinh toàn bộ ngày nghỉ cuối tuần và lễ, Tết.

Áp lực công việc căng thẳng đến mức cực hạn, trong đại án Phạm Công Danh, Thẩm phán Phạm Lương Toản (Chánh tòa Hình sự, Chủ tọa phiên tòa) sau nhiều tháng đọc và nghiên cứu hồ sơ dưới cường độ cao đã bị xuất huyết ở mắt. Tuy nhiên, bằng trách nhiệm trước Đảng và Nhân dân, ông và các đồng nghiệp vẫn kiên cường bám trụ phòng xử án, điều hành phiên tòa kéo dài hàng tháng trời bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Đặc biệt nhất phải kể đến đại án Trương Mỹ Lan và đồng phạm xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và Ngân hàng SCB năm 2024. Đây là vụ án tham nhũng, kinh tế có quy mô thiệt hại và tính chất đặc biệt nghiêm trọng trong lịch sử tố tụng Việt Nam. Giai đoạn 1 của vụ án xét xử sơ thẩm 86 bị cáo với gần 200 luật sư tham gia; giai đoạn 2 tuyên án đối với 34 bị cáo và 35.824 bị hại. Với gần 01 triệu bút lục, gần 6 tấn hồ sơ.

Đối mặt với những vụ án lớn, chưa có tiền lệ, TAND TP.HCM đã chủ động áp dụng nhiều giải pháp sáng tạo vượt tiền lệ để bảo đảm xét xử đúng tiến độ và pháp luật. Cụ thể, Tòa án đã thay đổi phương thức tống đạt bằng cách thông báo lịch xét xử và cập nhật liên tục diễn biến phiên tòa qua các phương tiện thông tin đại chúng cùng Cổng thông tin điện tử, giúp người dân dễ dàng tiếp cận. Tòa cũng công khai xét xử vắng mặt các bị hại nhằm duy trì an ninh, trật tự phiên tòa, đồng thời đều đặn phát hành thông cáo báo chí sau mỗi ngày làm việc để các bị hại theo dõi sát sao.

Mặc khác, để bảo vệ tối đa quyền lợi người tham gia tố tụng, bản án sơ thẩm được công khai trên cổng thông tin, đi kèm cơ chế kháng cáo linh hoạt cho phép bị hại vắng mặt thực hiện quyền kháng cáo trong 15 ngày tính từ ngày đăng tải. Công tác tổ chức phiên tòa cũng được triển khai khoa học thông qua việc cấp thẻ ghi rõ số thứ tự chỗ ngồi cho luật sư để tránh chen lấn, kết hợp bố trí phòng tác nghiệp riêng cho báo chí.

Trải qua hai giai đoạn xét xử, TAND TP.HCM đã tuyên án đối với bị cáo Trương Mỹ Lan và các đồng phạm cùng trách nhiệm bồi thường thiệt hại và xử lý tài sản trong vụ án. Giai đoạn 1, HĐXX tuyên phạt Trương Mỹ Lan hình phạt chung là Tử hình cho 3 tội danh, buộc Trương Mỹ Lan phải bồi hoàn cho Ngân hàng TMCP Sài Gòn hơn 673.849 tỷ đồng, quyết định xử lý và tịch thu nhiều bất động sản cùng các tài sản giá trị khác nhằm thu hồi tối đa tài sản cho Nhà nước và khắc phục hậu quả vụ án.

Giai đoạn 2, HĐXX tuyên phạt Trương Mỹ Lan hình phạt chung là Chung thân và bồi hoàn toàn bộ số tiền hơn 30.092 tỷ đồng cho các bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhận chuyển nhượng trái phiếu.

"Đối với các đại án kinh tế, tham nhũng, áp lực hồ sơ đối với Hội đồng xét xử là vô cùng khủng khiếp. Tuy nhiên, chúng tôi luôn quán triệt tinh thần thực hiện triệt để nguyên tắc tranh tụng công khai tại phiên tòa, không bỏ sót bất kỳ tài liệu, chứng cứ nào. Các bản án được tuyên không chỉ đúng người, đúng tội, có sức răn đe cao mà quan trọng nhất là đặc biệt chú trọng công tác phong tỏa, kê biên, thu hồi tối đa tài sản tham nhũng, thất thoát về cho Nhà nước và các bị hại”, ông Lê Thanh Phong, Thẩm phán TANDTC, nguyên Chánh án TAND TP.HCM chia sẻ

Bước tiến mạnh mẽ trong chuyển đổi số

Trong bối cảnh lượng án phải thụ lý, giải quyết ngày càng tăng và biên chế thiếu, TAND TP.HCM coi chuyển đổi số không phải là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Thực tiễn đã chứng minh, công nghệ số mang lại hiệu quả, tính minh bạch và khả năng tiếp cận công lý vượt trội.

TP.HCM là đơn vị đi đầu cả nước về xét xử trực tuyến, tổ chức hàng chục nghìn phiên tòa, phiên họp trực tuyến, giúp tiết kiệm chi phí, đảm bảo an toàn và đặc biệt hữu ích trong các vụ án lớn. Song song đó, Tòa án mạnh dạn thí điểm nhiều phương thức mới, trong đó có phương thức tống đạt văn bản tố tụng qua phương tiện điện tử, với hàng nghìn lượt áp dụng thành công, được doanh nghiệp, người dân, luật sư đánh giá cao.

“Xuất phát từ thực tiễn tỷ lệ giải quyết án hành chính đạt thấp do rào cản quy định lãnh đạo UBND phải trực tiếp tham gia tố tụng, ban lãnh đạo TAND TP.HCM đã chủ động nghiên cứu và xin ý kiến TANDTC cho thí điểm hòa giải, đối thoại trực tuyến từ giai đoạn trước dịch COVID-19. Chính nhờ sự chuẩn bị từ trước, khi đại dịch bùng phát dẫn đến giãn cách xã hội toàn quốc, phương thức hòa giải, đối thoại trực tuyến lập tức phát huy tác dụng;

Mô hình giúp kết nối linh hoạt các đương sự ở nhiều địa phương khác nhau và các cơ sở tạm giam, bảo vệ quyền tham gia tố tụng của người dân ngay tại nhà mà không làm đình trệ thời hạn xét xử. Sự thành công tại TAND TP.HCM đã tạo tiền đề thực tiễn quan trọng để Quốc hội chính thức ban hành Nghị quyết thể chế hóa việc xét xử trực tuyến trên phạm vi toàn quốc từ năm 2022”, ông Lê Thanh Phong, Thẩm phán TANDTC, nguyên Chánh án TAND TP.HCM cho biết.

Bên cạnh đó, TAND TP.HCM đã chủ động số hóa toàn bộ bản án, hồ sơ lưu trữ; nghiên cứu và ứng dụng nhiều công cụ hỗ trợ nghiệp vụ như: Kios tra cứu hồ sơ với hơn 100 lượt truy cập/ngày; phần mềm quản lý thi hành án hình sự; hệ thống phân công án ngẫu nhiên bảo đảm khách quan, minh bạch. Đáng chú ý, Tòa án đã đưa vào vận hành trợ lý ảo, chatbot hỗ trợ nộp đơn, phần mềm chuyển giọng nói thành văn bản tại phiên tòa, góp phần giảm tải khối lượng công việc cho Thẩm phán, Thư ký.

Cùng với đó, TAND các quận, huyện cũng đã chủ động xây dựng nhiều phần mềm quản lý án, ứng dụng mã vạch, lập website trực tuyến... hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý và chuyên môn. Những mô hình hiệu quả này nhanh chóng được nhân rộng, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc và bền bỉ trong sự nghiệp bảo vệ công lý, giữ vững an ninh chính trị và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, TAND TP.HCM đã vinh dự được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Đặc biệt, trong năm 2025, TAND TP.HCM vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng 2 Huân chương Lao động hạng Nhất.

Bài cuối: Một năm vận hành mô hình mới – Trách nhiệm, bản lĩnh, phụng sự nhân dân

Quang Trung