10 năm thực thi Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và định hướng hoàn thiện

Tham dự Hội thảo có đại diện Tòa Phúc thẩm TANDTC tại TP.HCM, Viện Phúc thẩm VKSNDTC tại TP.HCM, TAND hai cấp TP.HCM, VKSND TP.HCM; cán bộ, giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Luật và đông đảo các chuyên gia pháp lý.

Chủ trì và điều hành Hội thảo có bà Phạm Thị Thu Hà, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Chánh án TAND TP.HCM và PGS TS Lê Vũ Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM.

Phát biểu khai mạc, Phó Chánh án Phạm Thị Thu Hà cho biết, đối với những người trực tiếp làm công tác xét xử, 10 năm thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 không chỉ là một chặng đường pháp lý, mà còn là mười năm trải nghiệm sống động qua từng hồ sơ vụ việc, từng phiên tòa, từng quyết định tố tụng.

TP.HCM là địa phương có quy mô kinh tế - xã hội lớn nhất cả nước, mỗi năm, TAND hai cấp TP.HCM thụ lý, giải quyết hàng chục nghìn vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, với tính chất ngày càng đa dạng, phức tạp, nhiều vụ việc có yếu tố nước ngoài, gắn với các quan hệ kinh tế, giao dịch mới phát sinh từ nền kinh tế số.

Chính từ thực tiễn phong phú đó, chúng tôi cảm nhận rõ những giá trị tiến bộ mà Bộ luật Tố tụng dân sự mang lại. Đồng thời, TAND hai cấp TP.HCM cũng là nơi sớm nhận diện những vướng mắc, bất cập và khoảng trống pháp lý cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.

Cùng với đó, việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật đang đặt ra cho pháp luật tố tụng dân sự những đòi hỏi mới.

Vì vậy, việc TAND TP.HCM và Trường Đại học Kinh tế - Luật cùng phối hợp tổ chức hội thảo hôm nay mang một ý nghĩa đặc biệt. Đây là sự gặp gỡ giữa lý luận và thực tiễn, giữa giảng đường và phòng xử án, giữa những người nghiên cứu pháp luật và những người áp dụng pháp luật.

Trong không khí thẳn thắng, cởi mở, các diễn giả đã có nhiều tham luận đóng góp ý kiến. Mở đầu phiên tham luận, PGS TS Nguyễn Thị Hồng Nhung, Trưởng Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế - Luật trình bày tham luận: “Một số góp ý sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 liên quan đến bảo đảm nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự”.

Qua kinh nghiệm xét xử, Thẩm phán Châu Kim Anh, Phó Chánh tòa Dân sự, TAND TP.HCM trình bày tham luận: “Kháng cáo quá hạn đối với bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, thực trạng và một số kiến nghị hoàn thiện”.

Còn Kiểm sát viên Huỳnh Thị Ngọc Hoa, Phó Viện trưởng VKSND TP.HCM đặt vấn đề về: “Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự - nhìn từ thực tiễn 10 năm thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 tại TP.HCM”.

Dưới góc độ luật sư tham gia bảo vệ cho đương sự, Luật sư Trương Thị Hòa, Đoàn Luật sư TP.HCM trình bày tham luận: “Tạm đình chỉ giải quyết vụ việc dân sự: nhận diện các bất cập trong áp dụng căn cứ tạm đình chỉ và giải pháp ngăn chặn việc kéo dài thời gian giải quyết vụ án trái luật”.

Tại phiên thảo luận mở rộng tại hội thảo, Thẩm phán Phan Thanh Tùng, Phó Chánh tòa Tòa Phúc thẩm TANDTC tại TP.HCM cho rằng, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 là một trong những đạo luật nền tảng của hệ thống pháp luật tố tụng, tạo lập khuôn khổ pháp lý cho việc giải quyết các vụ việc dân sự kịp thời, khách quan, công bằng và đúng pháp luật. Qua đó góp phần bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Sau 10 năm thi hành, Bộ luật đã phát huy nhiều giá trị tích cực.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội, quá trình chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và những yêu cầu mới từ thực tiễn xét xử cũng đang đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện.

Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, yêu cầu đẩy mạnh cải cách tư pháp, xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính và phụng sự Nhân dân ngày càng trở nên cấp thiết.

Đồng thời, Thẩm phán Phan Thanh Tùng đưa ra nhiều đề xuất mà bản thân ông đã rút ra từ quá trình xét xử.

Hội thảo cũng nghe ông Tống Anh Hào, nguyên Phó Chánh án TANDTC lý giải một số vấn đề trong quá trình soạn thảo và áp dụng Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Rất nhiều ý tâm huyết từ các chuyên gia pháp lý nguyên là Chánh án TAND cấp tỉnh, thành phố và giảng viên chuyên ngành luật của các trường đại học.

Đặc biệt, hội thảo đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi với 74 bài viết được tuyển chọn đưa vào kỷ yếu, đến từ các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên của nhiều cơ sở đào tạo luật trong cả nước, cùng các Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Luật gia và cán bộ thực tiễn. Con số đó cho thấy sức hút của chủ đề Hội thảo và trách nhiệm của giới luật học, giới thực hành đối với việc hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự.

Phát biểu bế mạc, Phó Chánh án Phạm Thị Thu Hà khẳng định, hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và những người trực tiếp làm công tác xét xử cùng trao đổi, phản biện, nhận diện những vướng mắc, khoảng trống pháp lý và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật.

Các kết quả nghiên cứu, đặc biệt đối với những vấn đề mới như tố tụng điện tử, tòa án trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, sẽ góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự trong thời gian tới.