xahoi.congly.vn

Đời sống

Maspero – Dòng sông lưu giữ ký ức những mùa ghe Ngo

Hà Giang

Trải qua hơn một thế kỷ, sông Maspero (TP Cần Thơ) không chỉ gắn bó với đời sống của nhiều thế hệ mà còn trở thành không gian văn hóa đặc sắc, nơi những mùa đua ghe Ngo lưu giữ và tiếp nối nét đẹp truyền thống của đồng bào Khmer.

img_4218.jpg
Các đội ghe Ngo hội tụ trên sông Maspero, tạo nên không khí sôi động trong ngày hội văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer.

Dòng sông của những miền ký ức

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng phát triển, sông Maspero vẫn hiện diện như một phần ký ức thân thuộc của nhiều thế hệ cư dân vùng đất Sóc Trăng (cũ), nay thuộc TP Cần Thơ. Dọc hai bên bờ sông, những tuyến đường được chỉnh trang, hệ thống đèn trang trí cùng các công trình đô thị tạo nên diện mạo ngày càng khang trang.

Thế nhưng, với những người đã gắn bó lâu năm, Maspero không đơn thuần là một dòng sông mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những bến nước, nhịp cầu và những mùa lễ hội đã trở thành một phần đời sống.

Ít ai biết rằng, Maspero vốn không phải dòng sông tự nhiên mà có nguồn gốc từ một tuyến kênh đào dưới thời Pháp thuộc.

Theo các tư liệu được ghi nhận, năm 1908, chính quyền Pháp cho đào tuyến kênh nối Sóc Trăng với Phụng Hiệp, dài khoảng 33km, rộng khoảng 40m, nhằm phục vụ nhu cầu giao thông, vận chuyển hàng hóa.

Tên gọi Maspero được cho là bắt nguồn từ tên một viên chức người Pháp có liên quan đến việc xúc tiến đào tuyến kênh này.

Trải qua hơn một thế kỷ, tuyến kênh đào năm nào dần trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống của cư dân địa phương.

Dòng sông chứng kiến những đổi thay của đô thị, từ những chuyến ghe xuồng xuôi ngược giao thương đến các hoạt động văn hóa, lễ hội thu hút đông đảo người dân và du khách.

1795159359437_2280971882583331896_5972316630205243262_f5f784d1aae27beae36b1758cf73a9c0.jpg
Cầu Quay (cầu C247) bắc qua sông Maspero.

Trong ký ức của nhiều người dân, Maspero còn gắn với tên gọi thân thuộc là sông Cầu Quay, bắt nguồn từ cây cầu từng giữ vai trò quan trọng trong giao thông đường thủy.

Ông Trần Văn Long (74 tuổi, ngụ phường Phú Lợi, TP Cần Thơ) nhớ lại, Cầu Quay trước đây là cầu sắt lót gỗ, có thể quay để những chiếc ghe, tàu lớn qua lại. Đến năm 1968, sau khi bị hư hỏng, cây cầu được sửa chữa và cố định, không còn khả năng quay như trước.

“Mỗi người dân Sóc Trăng đều có kỷ niệm đẹp với cây Cầu Quay. Tuy lúc đầu chỉ lót gỗ, nhưng đó là phần ký ức của tuổi thơ, tôi không bao giờ quên”, ông Long chia sẻ.

Theo ông Long, dòng sông và cây cầu từng là đầu mối giao thông thủy quan trọng. Tên gọi Cầu Quay dần trở nên quen thuộc, đến mức người dân dùng để gọi cả đoạn sông. Dù ngày nay Cầu Quay đã mang tên cầu C247, Cầu Cao được đổi thành cầu 30/4, những tên gọi cũ vẫn được người dân nhắc đến trong đời sống thường ngày.

Với người dân địa phương đã gắn bó nhiều năm cùng dòng Maspero, Cầu Quay, Cầu Cao không chỉ là những công trình giao thông quen thuộc mà còn gợi nhớ về một thời giao thương trên bến dưới thuyền, về những đổi thay của quê hương qua từng giai đoạn. Dẫu tên gọi và diện mạo có thay đổi, ký ức về những cây cầu, bến nước vẫn được lưu giữ trong câu chuyện của các thế hệ.

1795160646639_2280971882583331896_5972316630205243262_f2bf187c97637406cd2d6400edee482f.jpg
Cầu Cao (nay là cầu 30/4).

Cùng với quá trình đô thị hóa, cảnh quan hai bên bờ sông Maspero từng bước được đầu tư, chỉnh trang. Các tuyến bờ kè được xây dựng từ khu vực cầu Kênh Sáng đến ngã tư Sung Đinh. Riêng đoạn từ Cầu Quay đến Cầu Cao, dài khoảng 400m, được mở rộng vỉa hè, lát đá hoa cương và lắp đặt hệ thống đèn trang trí, tạo thêm không gian sinh hoạt, vui chơi cho người dân.

Diện mạo đôi bờ ngày càng đổi mới, nhưng giá trị đặc biệt của Maspero không chỉ nằm ở những công trình hiện đại. Dòng sông còn là nơi hội tụ những hoạt động văn hóa truyền thống, nổi bật là đua ghe Ngo của đồng bào Khmer, một sinh hoạt văn hóa đã trở thành dấu ấn đặc trưng của vùng đất này.

Nơi những mái chèo tiếp nối truyền thống

Mỗi mùa Oóc Om Bóc trở về cũng là lúc ký ức về những cuộc đua ghe Ngo lại được khơi dậy. Dòng sông trở thành đường đua sôi động, nơi đông đảo người dân và du khách hội tụ hai bên bờ để theo dõi, cổ vũ những đội ghe tranh tài.

Mỗi mùa lễ hội, những chiếc ghe Ngo với thân ghe dài, hoa văn rực rỡ lại hội tụ, mang theo niềm tự hào của các đội ghe và cộng đồng nơi mình đại diện.

Trên đường đua, hàng chục tay chèo cùng phối hợp nhịp nhàng theo hiệu lệnh, tạo nên những cuộc tranh tài hấp dẫn giữa tiếng trống, tiếng reo hò cổ vũ vang dội đôi bờ.

img_4223.jpg
Các đội ghe Ngo tập trung trên sông Maspero, sẵn sàng bước vào những cuộc tranh tài trong sự cổ vũ của đông đảo người dân.

Đối với đồng bào Khmer Nam Bộ, đua ghe Ngo không chỉ là hoạt động thể thao truyền thống mà còn mang ý nghĩa văn hóa, tinh thần sâu sắc, gắn với đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng. Mỗi chiếc ghe Ngo thường gắn bó với một ngôi chùa, một cộng đồng dân cư, được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Để có mặt tại đường đua, các đội ghe phải trải qua quá trình chuẩn bị, tập luyện công phu. Phía sau những tay chèo là sự chung tay của nhà chùa, các vị sư, người có uy tín, người dân và các tổ chức, cá nhân hỗ trợ. Người góp kinh phí, người góp công sức, người động viên tinh thần, tất cả cùng hướng về ngày hội chung.

Chính sự gắn bó ấy đã tạo nên sức sống lâu bền cho đua ghe Ngo. Những cuộc tranh tài không chỉ được quyết định bởi sức mạnh, kỹ thuật hay sự phối hợp của các vận động viên mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, ý chí và niềm tự hào về truyền thống văn hóa của cộng đồng Khmer.

z7187589145925_ab34e5b6c43edc3bb908f0a4700865f3.jpg
Không khí náo nhiệt của ngày hội truyền thống đồng bào Khmer.

Qua nhiều năm, sông Maspero trở thành địa điểm quen thuộc tổ chức các giải đua ghe Ngo, góp phần đưa nét đẹp văn hóa truyền thống đến gần hơn với người dân và du khách trong, ngoài địa phương.

Không gian văn hóa ấy còn được thể hiện qua những hoạt động như thả đèn nước Lôiprotip, trình diễn ghe Cà Hâu và các sinh hoạt truyền thống gắn với Lễ hội Oóc Om Bóc. Mỗi hoạt động mang một ý nghĩa riêng, cùng góp phần làm phong phú đời sống văn hóa của vùng đất có sự giao thoa, gắn bó lâu đời giữa các dân tộc Kinh, Khmer, Hoa.

Năm 2026, theo kế hoạch tổ chức các hoạt động Lễ hội Oóc Om Bóc – Đua ghe Ngo của TP Cần Thơ, Giải đua ghe Ngo thành phố mở rộng dự kiến diễn ra trong hai ngày 23 và 24/11 tại Khán đài Đua ghe Ngo, phường Sóc Trăng, với 84 đội ghe nam, nữ trong và ngoài thành phố tham dự.

Việc duy trì, tổ chức các hoạt động lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tinh thần của đồng bào Khmer mà còn tạo điều kiện để các dân tộc giao lưu, tăng cường tình đoàn kết, đồng thời quảng bá hình ảnh địa phương đến đông đảo du khách.

Từ dòng sông văn hóa đến kỳ vọng phát triển du lịch

Không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống, sông Maspero còn được kỳ vọng trở thành điểm nhấn trong định hướng phát triển du lịch đô thị của TP Cần Thơ.

Tháng 3/2026, UBND TP Cần Thơ đã yêu cầu các đơn vị liên quan nghiên cứu, đề xuất đầu tư Dự án xây dựng khu phố du lịch Maspero dọc hai bên bờ kè, thuộc phường Sóc Trăng và phường Phú Lợi.

img_9439.jpeg
cb7b432b9e89ca6aa496b6ae90853b4d (1)
Sông Maspero rực rỡ ánh đèn trong hoạt động thả đèn nước Lôiprotip, lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer giữa lòng đô thị.

Theo định hướng ban đầu, khu phố du lịch dự kiến được hình thành trên hai tuyến đường Lý Thường Kiệt, thuộc phường Phú Lợi và Điện Biên Phủ, thuộc phường Sóc Trăng. Đây là khu vực có lợi thế về cảnh quan ven sông, đồng thời gắn với nhiều hoạt động văn hóa, lễ hội đặc sắc của địa phương.

Dự án được đề xuất gồm các hạng mục như chợ đêm, phố đi bộ, phố ẩm thực, cầu đi bộ và hệ thống trang trí cảnh quan dọc bờ sông. Trong đó, giai đoạn đầu dự kiến sử dụng khoảng 20 tỷ đồng từ ngân sách Nhà nước để đầu tư các hạng mục cơ bản; giai đoạn tiếp theo sẽ nghiên cứu huy động nguồn lực xã hội hóa nhằm phát triển hoạt động thương mại, dịch vụ và du lịch.

Thành phố cũng định hướng nghiên cứu đầu tư cầu đi bộ kết hợp bờ kè, bậc tam cấp ven sông, bảo đảm tính thẩm mỹ và hài hòa với kiến trúc cảnh quan. Đặc biệt, công trình được yêu cầu thể hiện những nét đặc trưng văn hóa của vùng đất Sóc Trăng trước đây, tạo điểm nhấn thu hút người dân và du khách.

Đây cũng là cơ hội để những giá trị văn hóa truyền thống gắn với sông Maspero được giới thiệu rộng rãi hơn, không chỉ trong những ngày diễn ra Lễ hội Oóc Om Bóc – Đua ghe Ngo mà còn thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch thường xuyên.

Từ một tuyến kênh đào phục vụ giao thương, trải qua hơn một thế kỷ, Maspero đã trở thành dòng sông gắn bó với lịch sử, ký ức và đời sống văn hóa của nhiều thế hệ cư dân.

Ngày nay, giữa những đổi thay của đô thị, dòng sông đang đứng trước cơ hội tiếp tục phát huy giá trị trong một không gian phát triển mới. Nhưng dù cảnh quan đôi bờ có đổi thay, những mùa ghe Ngo vẫn là một phần không thể thiếu trong ký ức và đời sống tinh thần của cộng đồng.

Mỗi mùa Oóc Om Bóc trở về, khi những mái chèo lại cùng nhịp trên sông Maspero, cũng là lúc những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa. Đó chính là sức sống bền bỉ của một dòng sông đã đi cùng bao thế hệ, kết nối ký ức hôm qua với nhịp sống hôm nay và những kỳ vọng ngày mai.

Hà Giang