Thu hồi hơn 358 triệu đồng tiền bồi thường không còn căn cứ pháp lý

Khoản tiền bồi thường - bước ngoặt từ quyết định giám đốc thẩm

Theo hồ sơ vụ án, ngày 21/3/2018, UBND huyện Côn Đảo (cũ) ban hành Quyết định số 187/QĐ-UBND thu hồi 1.178,4m² đất của hộ ông Nguyễn Xuân Hương, thuộc tờ bản đồ số 25, 29, khu dân cư số 9, để thực hiện dự án đường bên hông và phía trước Trường THCS Côn Đảo.

Cùng ngày, UBND huyện Côn Đảo ban hành Quyết định số 219/QĐ-UBND phê duyệt phương án bồi thường, trong đó diện tích đất trên được xác định không đủ điều kiện bồi thường.

Không đồng ý, ông Nguyễn Xuân Hương khiếu nại đến Chủ tịch UBND huyện Côn Đảo và Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) nhưng không được chấp nhận.

Ngày 12/8/2019, ông Hương khởi kiện vụ án hành chính. Bản án hành chính sơ thẩm số 104/2019/HC-ST ngày 15/11/2019 của TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu không chấp nhận yêu cầu khởi kiện.

Tại Bản án hành chính phúc thẩm số 760/2019/HC-PT ngày 21/12/2020, TAND cấp cao tại TP.HCM chấp nhận yêu cầu của ông Hương, hủy một phần các quyết định hành chính liên quan và buộc UBND huyện Côn Đảo thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ đối với diện tích đất 1.178m².

Thực hiện bản án phúc thẩm, ngày 23/11/2021, UBND huyện Côn Đảo ban hành Quyết định số 1227/QĐ-UBND phê duyệt phương án bồi thường đối với hộ ông Hương. Ngày 15/12/2021, Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Côn Đảo chi trả 358.000.800 đồng cho ông Nguyễn Xuân Hương. Ông Hương trực tiếp ký nhận tiền.

Tuy nhiên, ngày 12/4/2023, Hội đồng Thẩm phán TANDTC ban hành Quyết định giám đốc thẩm số 05/2023/HC-GĐT, hủy Bản án hành chính phúc thẩm số 760/2019/HC-PT và giữ nguyên Bản án hành chính sơ thẩm số 104/2019/HC-ST. Quyết định giám đốc thẩm khiến khoản tiền bồi thường, hỗ trợ đã chi trả không còn căn cứ pháp lý.

Do đó, số tiền 358.000.800 đồng phải được thu hồi, hoàn trả vào ngân sách Nhà nước. Ngày 3/1/2024, UBND huyện Côn Đảo ban hành Thông báo số 02/TB-UBND yêu cầu thu hồi số tiền trên và nhiều lần làm việc, vận động gia đình ông Hương hoàn trả nhưng không đạt kết quả.

Vì sao bà Sửu phải hoàn trả hơn 358 triệu đồng?

Quá trình giải quyết vụ án xác định ông Nguyễn Xuân Hương và bà Nguyễn Thị Sửu là vợ chồng, có 8 người con. Tại thời điểm nhận tiền, hộ gia đình chỉ có ông Hương và bà Sửu. Bà Sửu từng bị tai biến, không thể đi lại. Ông Hương là người chăm sóc và trang trải các chi phí sinh hoạt trong gia đình.

Ông Hương cũng đã cao tuổi, không còn khả năng lao động và vợ chồng không có nguồn thu nhập khác. Các con của ông Hương và bà Sửu cho rằng, họ không biết về khoản tiền bồi thường, không trực tiếp nhận tiền, không được ông Hương phân chia và không hưởng lợi từ khoản tiền này nên không đồng ý hoàn trả.

Tuy nhiên, đại diện Viện kiểm sát xác định các con của ông Hương không có nghĩa vụ hoàn trả số tiền trên. Theo khoản 1 Điều 615 Bộ luật Dân sự, người thừa kế chỉ phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Các con của ông Hương không nhận di sản của ông Hương nên không có căn cứ buộc những người này cùng bà Sửu thực hiện nghĩa vụ hoàn trả. Đối với bà Sửu, Viện kiểm sát căn cứ khoản 2 Điều 27 và khoản 2 Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình, cùng kết quả xác minh về việc sử dụng khoản tiền, xác định số tiền ông Hương nhận có liên quan đến nghĩa vụ và tài sản chung của vợ chồng.

Sau khi ông Hương chết, bà Sửu phải chịu trách nhiệm đối với khoản tiền ông Hương đã nhận và sử dụng cho các nhu cầu thiết yếu của gia đình. Ngày 23/6/2026, VKSND khu vực 11 ban hành Quyết định số 227/QĐ-VKS yêu cầu bà Sửu hoàn trả 358.000.800 đồng nhưng bà Sửu không thực hiện.

Ngày 17/7/2026, VKSND khu vực 11 ban hành Quyết định số 286/QĐ-VKS khởi kiện vụ án dân sự công ích đối với bà Nguyễn Thị Sửu, yêu cầu hoàn trả số tiền trên vào ngân sách Nhà nước.

Chủ động khởi kiện để bảo vệ lợi ích công

Tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát đề nghị HĐXX chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện, buộc bà Nguyễn Thị Sửu hoàn trả 358.000.800 đồng vào ngân sách Nhà nước.

Viện kiểm sát xác định vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND Khu vực 11 - TP.HCM theo điểm a khoản 1 Điều 5 Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Việc VKSND khởi kiện nhằm bảo vệ lợi ích công, tài sản Nhà nước được thực hiện trên cơ sở các quy định của Luật Tổ chức VKSND, Bộ luật Tố tụng dân sự và Thông tư liên tịch số 07/2026/TTLT-VKSNDTC-TANDTC.

Tại phiên tòa, sau khi xem xét hồ sơ, chứng cứ và ý kiến của những người tham gia tố tụng, HĐXX chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của VKSND khu vực 11 - TP.HCM, buộc bà Nguyễn Thị Sửu hoàn trả 358.000.800 đồng vào ngân sách Nhà nước.

Vụ án này cho thấy vai trò chủ động của Viện kiểm sát trong việc thực hiện cơ chế khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Từ việc xác minh nguồn gốc khoản tiền, thu thập chứng cứ, xác định chủ thể có trách nhiệm đến khởi kiện yêu cầu hoàn trả, Viện kiểm sát đã góp phần bảo vệ lợi ích công và tài sản Nhà nước.