Những công trình mở lối cho Lâm Đồng - Bài 1: Mạch giao thông kiến tạo không gian phát triển
Sau khi hợp nhất, tỉnh Lâm Đồng bước vào giai đoạn phát triển với không gian trải dài từ cao nguyên xuống biển. Để khai thác lợi thế ấy, hàng loạt công trình giao thông quy mô quốc gia đang được triển khai hoặc nghiên cứu đầu tư.
Từ những tuyến cao tốc xuyên núi, các hành lang hướng biển đến đường sắt tốc độ cao và sân bay quốc tế, mạng lưới hạ tầng mới không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn từng bước định hình một cực tăng trưởng mới của khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên.
Từ "điểm nghẽn" giao thông đến khát vọng mới
Nhìn trên bản đồ, Lâm Đồng hôm nay sở hữu một không gian phát triển đặc biệt. Phía Tây là vùng Tây Nguyên giàu tiềm năng khoáng sản và nông nghiệp công nghệ cao, phía Đông giáp duyên hải Nam Trung Bộ với hệ thống cảng biển, còn phía Nam kết nối trực tiếp vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ.
Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, lợi thế ấy chưa được khai thác tương xứng bởi "điểm nghẽn" lớn nhất là hạ tầng giao thông.
Muốn lên Đà Lạt từ TP.HCM, người dân và du khách gần như chỉ có lựa chọn duy nhất là Quốc lộ 20. Muốn từ cao nguyên xuống biển phải vượt những cung đèo dài như Khánh Lê hay những tuyến quốc lộ nhỏ hẹp. Chi phí logistics vì thế luôn ở mức cao, thời gian vận chuyển kéo dài, sức cạnh tranh của nông sản và hàng hóa bị ảnh hưởng.
Đại hội Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, là một trong những đột phá chiến lược. Không chỉ đầu tư các tuyến đường mới, tỉnh hướng đến hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức, kết nối đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt, hàng không và cảng biển.
Đó cũng là nền tảng để tái cấu trúc không gian phát triển của tỉnh sau sáp nhập.
Cao tốc Dầu Giây - Liên Khương: Mở "cửa ngõ" phía Nam lên Tây Nguyên
Trong hệ thống các dự án đang được triển khai, cao tốc Dầu Giây - Liên Khương được xem là công trình quan trọng nhất.
Với tổng chiều dài hơn 200km, đây là tuyến cao tốc đầu tiên kết nối trực tiếp TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ với cao nguyên Lâm Đồng. Khi hoàn thành, thời gian di chuyển từ TP.HCM đến Đà Lạt sẽ giảm từ khoảng 6-7 giờ xuống còn khoảng 3 giờ, mở ra bước ngoặt lớn đối với vận tải hàng hóa, phát triển du lịch và thu hút đầu tư.
Hiện tuyến Dầu Giây - Tân Phú đang được Bộ Xây dựng triển khai bằng vốn đầu tư công, trong khi hai đoạn Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương được tỉnh Lâm Đồng đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP).
Trong đó, cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc dài gần 66km, do Tập đoàn Sơn Hải làm nhà đầu tư. Tuyến được đầu tư giai đoạn phân kỳ với quy mô 4 làn xe, nền đường rộng 17m; sau điều chỉnh theo Công điện số 05/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ sẽ từng bước hoàn thiện theo quy mô đầy đủ.
Tiếp nối là tuyến Bảo Lộc - Liên Khương dài hơn 73km, do liên danh T&T Group, FUTA Group và Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành thực hiện. Đây là đoạn tuyến khép kín hành trình cao tốc từ cửa ngõ TP.HCM lên trung tâm Đà Lạt.
Theo kế hoạch, cả hai dự án sẽ hoàn thành xây dựng vào cuối năm 2027 và đưa vào khai thác đầu năm 2028.
Là dự án trọng điểm của tỉnh, song hai tuyến cao tốc cũng phải đối mặt với nhiều thách thức.
Đầu tiên là việc điều chỉnh quy mô dự án theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; tiếp đến là công tác giải phóng mặt bằng, chồng lấn quy hoạch bô xít và nguồn vật liệu phục vụ thi công. Trong đó, giải phóng mặt bằng được xem là "nút thắt" lớn nhất.
Đến nay, dự án Bảo Lộc - Liên Khương đã được bàn giao gần 364ha, đạt khoảng 58,6% diện tích. Trong khi đó, dự án Tân Phú - Bảo Lộc mới đạt khoảng 14% do phần diện tích thuộc địa bàn Đồng Nai chưa hoàn thành bồi thường.
Một khó khăn khác từng được nhiều nhà đầu tư lo ngại là việc tuyến cao tốc đi qua khu vực quy hoạch bô xít.
Tuy nhiên, đến nay vướng mắc này cơ bản đã được tháo gỡ. Các doanh nghiệp dự án đang hoàn thiện hồ sơ đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội khi thu hồi khoáng sản để trình cấp có thẩm quyền xem xét, tạo điều kiện triển khai thi công đồng bộ.
Song song đó, tỉnh cũng quy hoạch 18 mỏ vật liệu xây dựng và khoanh định 8 khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhằm chủ động nguồn đất, đá phục vụ hai dự án.
Những bước chuẩn bị này được xem là yếu tố quyết định để các đại công trường duy trì tiến độ trong giai đoạn thi công cao điểm.
Theo ghi nhận, tại các vị trí chuẩn bị thi công, không khí trên công trường đang dần sôi động. Nhà đầu tư đoạn Tân Phú - Bảo Lộc đã hoàn thành việc thành lập doanh nghiệp dự án, bố trí ban chỉ huy công trường, bãi đúc dầm, trạm nghiền và huy động gần 70 thiết bị, máy móc sẵn sàng triển khai khi có mặt bằng.
Ở dự án Bảo Lộc - Liên Khương, liên danh nhà đầu tư cũng đã ký kết với các nhà thầu lớn như CC1 và Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành để triển khai nhiều mũi thi công đồng thời. Hàng chục thiết bị cơ giới, phòng thí nghiệm hiện trường và hệ thống cung ứng vật liệu đang được hoàn thiện.
Những đại công trường đang từng ngày hiện hữu không chỉ mang ý nghĩa xây dựng một tuyến đường mới.
Đó là sự khởi đầu của một trục giao thông chiến lược, kết nối các vùng nông nghiệp công nghệ cao, trung tâm công nghiệp bô xít - alumin, khu du lịch Đà Lạt với hệ thống cảng biển và các đô thị lớn phía Nam.
Nếu trước đây Quốc lộ 20 là "độc đạo" lên cao nguyên thì trong vài năm tới, tuyến cao tốc Dầu Giây - Liên Khương sẽ trở thành trục xương sống, mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho Lâm Đồng.
Bài 2: Vươn ra biển lớn, mở rộng không gian phát triển