Ba Chúc: Đi qua đau thương, hồi sinh và phát triển

Ký ức đau thương

Những ngày cuối tháng 4 năm 1977, quân Khmer Đỏ đồng loạt nổ súng tấn công 8 tỉnh biên giới Tây Nam Việt Nam. Cuộc sống vùng quê của bà con vùng biên giới Tây Nam đang từng ngày yên bình trôi qua, ngỡ chiến tranh đã chấm dứt thì một cơn ác mộng khác bắt đầu.

Từ ngày 18/4/1978-30/4/1978, quân Khmer Đỏ tràn vào xã Ba Chúc, chặn các ngả đường, dồn dân thường vào trường học và chùa chiền. Tại đây, chúng ra tay giết hại hàng nghìn người dân bằng nhiều hình thức man rợ.

Những người sống sót nhanh chóng trốn vào chùa Tam Bửu và chùa Phi Lai ẩn náu với suy nghĩ "chớp nhoáng" là nương nhờ nơi cửa Phật thì quân Pol Pot sẽ buông tha... nhưng không, chúng đã thẳng tay tàn sát người dân vô tội ngay tại chốn linh thiêng.

Không chỉ truy lùng giết người trong các ngôi chùa, quân Pol Pot còn chia ra nhiều nhóm nhỏ, dẫn chó săn di từng ngõ ngách, vườn tược, hang động trên núi để tìm và tàn sát người dân.

Bà Danh Buol (ngụ xã An Thạnh, tỉnh An Giang) nhân chứng sống thoát chết từ cuộc thảm sát kể lại. Cuộc thảm sát đã lấy di 10 người trong gia đình bao gồm cha mẹ, chồng và các anh chị em. Trước đó, gia đình bà có nghe thông tin về việc Pol Pot tràn vào, nhưng đã gần 3 năm chiến tranh lùi xa, người dân đã dần quen với cuộc sống bình yên và có phần mất cảnh giác.

Khi tiếng súng vang lên tại ngôi làng nhỏ là lúc 10 người trong gia đình bà vĩnh viễn ra đi . Ánh mắt đỏ hoe, bà Buol nghẹn ngào kể về người cha và hai người chị cùng những người thân lần lượt bị tàn sát cùng với người dân trong xóm.

Chỉ trong 12 ngày đêm chiếm đóng, 3157 người dân Ba Chúc đã bị Pol Pot sát hại; 2480 căn nhà bị đốt cháy, trường học, chùa chiền và các công trình đều bị tàn phá, biến vùng đất yên bình thành một biển lửa và tang tóc. Nước mắt chảy ngược về quá khứ, chưa có vụ thảm sát nào, chưa có tội ác nào, kinh hoàng và rùng rợn đến thế!

Lắng đọng tâm hồn

Có mặt tại Ba Chúc trong ngày đầu tháng 7 lất phất những hạt mưa đầu mùa, phóng viên cảm nhận được sự bình yên, tĩnh lặng của vùng đất này.

Không khí se lạnh sau cơn mưa vừa ngang qua mang đến cảm giác thật nhẹ nhàng và lắng đọng. Từng giọt mưa rơi tí tách đã gột rửa những vết thời gian trên bia mộ, tạo nên một bức tranh hoài niệm sâu lắng trong lòng người viếng thăm.

Nhìn ra một chút trong sớm bình minh, nhà mồ Ba Chúc hiện hữu giữa vùng đất đã bước "bão giông", là biểu tượng, là minh chứng cho tội ác của Pol Pot.

Khu nhà mồ mang kiến trúc hình hoa sen 8 cánh trắng, úp ngược thể hiện sự đau thương, mất mát. Mỗi 1 cánh có 3 tầng mỗi 1 tầng trưng bày đầy đủ bộ phận xương cơ thể người.

Nhà mồ Ba Chúc đang lưu giữ 1.159 bộ hài cốt của người dân đã bị Pol Pot sát hại. Vào thời điểm năm 1978 ảnh hưởng của mùa nước lên khiến nước ngấm vào nên xương có 2 màu trắng và ngả vàng.

Bao nhiêu lớp sọ chồng chất của hiện tại là minh chứng rõ ràng nhất về tội ác của quân diệt chủng Pol Pot.

Kế bên nhà mồ Ba Chúc là không gian nhà lưu niệm. Từng hiện vật, từng trang tài liệu đều được ghi chú cẩn thận về tất cả những tội ác của quân Khmer đỏ và nỗi đau thương mà người dân Ba Chúc phải gánh chịu hơn 40 năm trước.

Nguyễn Đăng Khoa (sinh viên năm cuối ngành thiết kế đồ họa, trường Đại học Tây Đô) chia sẻ: "Em đã đến đây 1 lần sau chuyến đi thực tế do khoa tổ chức. Trở lại lần này, ngoài việc tham quan khung cảnh núi rừng trùng điệp, em dành thời gian ghé về nhà mồ Ba Chúc để một lần nữa tìm hiểu sâu hơn về lịch sử nạn diệt chủng Khmer đỏ, nhìn lại những vết thương mà chiến tranh gây ra cho người dân vô tội. Chuyến đi này có giá trị rất lớn trong việc nhận thức về lịch sử của Tổ quốc ta qua từng thời kỳ. Qua chuyến đi sẽ là lời nhắc nhở, là bài học về tình yêu hòa bình của dân ta”.

Hiện nay, nhà mồ Ba Chúc luôn đón các đoàn khách tham qua, viếng thăm. Tất cả đoàn khách đến đều không giấu được niềm xúc động và cứ 5 năm một lần, nhà mồ Ba Chúc lại được tôn tạo hay sửa chữa, duy tu.

Ngoài ra, tại xã Ba Chúc còn có cụm di tích chùa Tam Bửu - Phi Lai là trụ sở của Trung ương Phật hội Tứ Ân Hiếu Nghĩa, một tôn giáo nội sinh có lịch sử hình thành và tồn tại lâu đời, gắn với công lao Đức Bổn sư Ngô Lợi.

Nơi đây lưu lại dấu ấn lịch sử một thời rõ nét nhất của nạn diệt chủng Pol Pot và ngày nay luôn trở thành những điểm đến đầu tiên của các trường học, cơ quan tổ chức trong và ngoài tỉnh đến thăm viếng và tìm hiểu giá trị văn hóa, lịch sử.

Hồi sinh, xây dựng và phát triển

Trở lại Ba Chúc ngày nay, bức tranh của một xã vùng biên đã thêm những sắc màu tươi mới. Đường tỉnh 949 từ trung tâm Tri Tôn vào Ba Chúc và đường tỉnh 955B từ Ba Chúc kết nối đến Quốc lộ N1, đi Hà Tiên, An Giang đã được mở rộng, thảm bê tông nhựa thẳng tắp.

Hai bên đường, các khu du lịch, cơ sở lưu trú được đầu tư xây dựng khang trang. Khách du lịch tìm Ba Chúc ngày một đông; nhịp sống hiện đại đã và đang lan tỏa khắp các ngả đường của xã Ba Chúc.

6 tháng đầu năm 2026, trong điều kiện còn nhiều khó khăn, song với sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, sự điều hành quyết liệt của UBND xã và sự đồng thuận của nhân dân, tình hình kinh tế - xã hội xã Ba Chúc đạt nhiều kết quả tích cực.

Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) ước đạt 119,5 tỷ đồng; tổng thu ngân sách nhà nước đạt 101,561 tỷ đồng, bằng 57,4% dự toán năm; trong đó thu cân đối ngân sách đạt 4,427 tỷ đồng, bằng 41,9% dự toán. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 365,46 tỷ đồng, đạt 53,4% kế hoạch. Sản xuất nông nghiệp duy trì ổn định với tổng diện tích xuống giống hơn 8.154 ha, sản lượng lúa thu hoạch đạt 29.275 tấn.

Hoạt động thương mại, dịch vụ tiếp tục phát triển; địa phương đón trên 51.000 lượt khách đến tham quan các khu, điểm di tích và danh thắng. Các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, an sinh xã hội, giải quyết việc làm được quan tâm thực hiện; tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia duy trì 72,72%;

Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt 113,25%, vượt chỉ tiêu giao; giải quyết việc làm mới cho 489 lao động, đạt 71,9% kế hoạch; 100% dân số được sử dụng nước sạch;

Tỷ lệ che phủ rừng đạt 21,42%. Quốc phòng, an ninh được giữ vững; công tác cải cách hành chính, chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh.

Ngày nay, trên các cánh đồng đã không còn tội ác chiến tranh, tất cả là một màu xanh thật đẹp của cây và lúa. Điện, đường, trường, trạm được đầu tư bài bản, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng nâng cao. Vượt qua khó khăn, vượt lên những đau thương trong quá khứ, xã Ba Chúc đang từng ngày phát triển, đạt được những thành tựu đáng khích lệ.

Về Ba Chúc hôm nay, là về với lịch sử, về với sự sẻ chia và có cả những ngậm ngùi, tiếc thương. Ba Chúc hôm nay là vùng biên viễn đang từng ngày phát triển. Trên vùng đất "đau thương" năm nào, mọi thứ đang "thay da đổi thịt" từng ngày.

Phương Anh