Tách hộ khẩu nhưng ở cùng cha mẹ có được bố trí tái định cư?

Từ chuyện không bố trí tái định cư...

Mới đây, TAND tỉnh Đắk Lắk đã đưa ra một phán quyết đáng chú ý khi tuyên hành vi không giao đất tái định cư cho người con trong trường hợp này là trái pháp luật, đồng thời buộc cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện việc giao một suất đất tái định cư theo quy định.

Theo Bản án hành chính phúc thẩm số 11/2026/HC-PT ngày 16/6/2026, ông Nguyễn Vương Q khởi kiện yêu cầu hủy quyết định giải quyết khiếu nại và công văn của UBND huyện (trước đây thuộc tỉnh Phú Yên, nay thuộc Đắk Lắk) vì cho rằng, mình đủ điều kiện được xem xét bố trí tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021–2025.

Cha mẹ ông Q sử dụng ổn định một thửa đất gần 500m² từ nhiều năm trước. Sau khi lập gia đình, ông Q tách hộ khẩu vào năm 2016 nhưng vẫn sinh sống tại căn nhà của cha mẹ. Đến khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, phương án bồi thường chỉ bố trí tái định cư cho mẹ và chị gái ông Q, còn ông bị từ chối với lý do không thuộc diện được giao đất tái định cư.

Không đồng ý với cách giải quyết này, ông Q gửi đơn đề nghị xem xét nhưng UBND huyện ban hành công văn trả lời không chấp nhận. Sau đó, Chủ tịch UBND huyện tiếp tục bác khiếu nại lần đầu. Cho rằng, quyền lợi hợp pháp của mình bị ảnh hưởng, ông khởi kiện ra Tòa án.

Phía UBND cho rằng, ông Q đã tách hộ, thường xuyên đi làm lái xe nên không thường trú tại địa phương. Đồng thời, ông Q không chứng minh được quyền sở hữu đối với thửa đất của mẹ nên không đủ điều kiện được giao đất tái định cư.

...Đến việc Tòa án chấp nhận yêu cầu khởi kiện

Tuy nhiên, qua xem xét toàn bộ hồ sơ, Hội đồng xét xử xác định nhiều tài liệu do chính quyền địa phương lập trước đó lại thể hiện hiện trạng hộ gia đình bà Phạm Thị S đang sinh sống cùng hai hộ con trên cùng thửa đất. Nhiều báo cáo xác minh cũng ghi nhận hộ ông Q chỉ có một nhân khẩu nhưng vẫn sinh sống cùng mẹ trên phần đất bị thu hồi.

Đáng chú ý, Tòa án nhấn mạnh việc ông Q đã tách hộ khẩu không đồng nghĩa với việc mất quyền được xem xét hỗ trợ tái định cư nếu trên thực tế vẫn sinh sống ổn định tại nơi bị thu hồi đất và không có chỗ ở hợp pháp nào khác trong cùng địa bàn. Việc người dân làm nghề lái xe, thường xuyên vắng nhà vì công việc cũng không phải căn cứ để kết luận họ không còn nơi ở tại địa phương.

Hội đồng xét xử cũng viện dẫn khoản 4 Điều 6 Nghị định 47/2014/NĐ-CP và quy định của UBND tỉnh về hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp người đang sử dụng đất gắn liền với nhà ở nhưng không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở, nếu phải di chuyển chỗ ở và không còn chỗ ở nào khác trong địa bàn thì vẫn được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc bố trí nhà ở tái định cư theo quy định.

Một lập luận quan trọng khác được Tòa án bác bỏ là quan điểm cho rằng, người độc thân hoặc người làm ăn xa không thuộc đối tượng được xem xét bố trí tái định cư. Theo bản án, pháp luật hiện hành không có quy định nào loại trừ quyền được xem xét giao đất tái định cư chỉ vì đương sự là hộ độc thân hoặc thường xuyên đi làm xa.

Từ đó, cấp sơ thẩm đã chấp nhận yêu cầu khởi kiện. Đến giai đoạn phúc thẩm, UBND xã và Chủ tịch UBND xã kháng cáo nhưng không được chấp nhận.

Bản án phúc thẩm tuyên giữ nguyên bản án sơ thẩm; đồng thời tuyên hủy Công văn số 1057/UBND ngày 14/4/2025 và Quyết định giải quyết khiếu nại số 2637/QĐ-UBND ngày 25/6/2025. Đặc biệt, Tòa án tuyên hành vi không giao một thửa đất có thu tiền sử dụng đất cho ông Nguyễn Vương Q là trái pháp luật, buộc Chủ tịch UBND xã thực hiện việc giao đất tái định cư theo đúng quy định.

Thông điệp pháp lý từ bản án

Đây là một phán quyết có ý nghĩa thực tiễn đối với nhiều trường hợp phát sinh khi giải phóng mặt bằng. Không ít người dân sau khi lập gia đình hoặc tách hộ khẩu vẫn tiếp tục sinh sống cùng cha mẹ trên đất của gia đình. Nếu chỉ căn cứ vào tình trạng hộ khẩu hoặc nghề nghiệp để từ chối xem xét quyền tái định cư mà không đánh giá đầy đủ điều kiện cư trú thực tế, tình trạng chỗ ở và các quy định pháp luật liên quan thì quyết định hành chính rất dễ bị Tòa án tuyên hủy.

Bản án cũng khẳng định một nguyên tắc quan trọng trong quản lý đất đai: quyền được xem xét bố trí tái định cư phải dựa trên điều kiện thực tế và các tiêu chí pháp luật quy định, chứ không thể chỉ căn cứ vào việc đã tách hộ khẩu, là người độc thân hay thường xuyên đi làm xa.

Đây là thông điệp pháp lý đáng lưu ý đối với các cơ quan thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng như người dân có đất bị thu hồi trong các dự án phát triển hạ tầng.

Bản án hành chính phúc thẩm số 11/2026/HC-PT ngày 16/6/2026 của TAND tỉnh Đắk Lắk xem TẠI ĐÂY.

Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền