Ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học phải lấy người học làm trung tâm

Thông tư được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 về ứng dụng công nghệ, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ với Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo cùng các quy định liên quan đến quản lý dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.

Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, thực tế ảo và các công nghệ mới được quy định cụ thể trong hoạt động đào tạo, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ của các cơ sở giáo dục.

Thông tư thay thế một số nội dung của Thông tư số 15/2018/TT-BGDĐT về tổ chức hoạt động, sử dụng thư điện tử và cổng thông tin điện tử của các cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng sư phạm, đồng thời kế thừa và thay thế các quy định tại Thông tư số 30/2023/TT-BGDĐT về ứng dụng công nghệ thông tin trong đào tạo trực tuyến đối với giáo dục đại học.

Khác với các quy định trước đây chủ yếu tập trung vào thư điện tử, cổng thông tin điện tử hoặc đào tạo trực tuyến, Thông tư 49 thiết lập khung pháp lý toàn diện về ứng dụng công nghệ trong mọi hoạt động của cơ sở giáo dục. Phạm vi điều chỉnh cũng được mở rộng từ giáo dục đại học sang giáo dục nghề nghiệp.

Một trong những nguyên tắc xuyên suốt của Thông tư là việc ứng dụng công nghệ phải lấy người học làm trung tâm, phục vụ thực hiện chương trình đào tạo và đáp ứng chuẩn đầu ra. Đồng thời, việc triển khai phải gắn với quyền tự chủ của cơ sở giáo dục, đi đôi với cơ chế tự kiểm soát, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Thông tư cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục tuân thủ kiến trúc số do cơ quan có thẩm quyền ban hành nhằm bảo đảm khả năng kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu, tránh đầu tư dàn trải, cục bộ. Cùng với đó là các yêu cầu về bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng AI có trách nhiệm và tuân thủ các nguyên tắc liêm chính học thuật.

Về hoạt động đào tạo, Thông tư quy định bốn hình thức có ứng dụng công nghệ, gồm: đào tạo trực tiếp có hỗ trợ công nghệ số; đào tạo trực tuyến toàn phần; đào tạo kết hợp; và đào tạo cá thể hóa dựa trên dữ liệu và AI.

Các cơ sở giáo dục phải xây dựng hệ thống quản lý học tập đáp ứng yêu cầu về chuyên môn và tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo đảm các chức năng xác thực danh tính người học, lưu vết quá trình học tập, đồng thời hỗ trợ phát hiện, phòng ngừa các hành vi gian lận trong đào tạo và đánh giá.

Đối với hoạt động kiểm tra, đánh giá trên môi trường số, kết quả phải được lưu trữ, có khả năng truy xuất và kiểm chứng để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra khi cần thiết. Thông tư cũng khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò, trách nhiệm chuyên môn và học thuật của giảng viên.

Nhằm tăng cường liêm chính học thuật trong môi trường số, Thông tư quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như sử dụng AI để gian lận trong học tập, sao chép, đạo văn, giả mạo hoặc làm sai lệch dữ liệu, không công khai việc sử dụng AI khi có yêu cầu.

Theo đó, mỗi cơ sở giáo dục có trách nhiệm ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật và bộ quy tắc ứng xử trong sử dụng AI đối với hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học; đồng thời xác định cụ thể các hành vi vi phạm, biện pháp phòng ngừa và quy trình xử lý.

Thông tư cũng đặt ra yêu cầu xây dựng kiến trúc và mô hình giáo dục số làm nền tảng triển khai ứng dụng công nghệ trong toàn bộ hoạt động của nhà trường. Công tác quản trị phải dựa trên dữ liệu nhằm phục vụ điều hành, phân tích, dự báo và hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, số hóa thông tin về chương trình đào tạo, người học, đội ngũ nhà giáo, kết quả học tập và nghiên cứu khoa học; đồng thời kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu ngành theo quy định.

Về dịch vụ số, Thông tư yêu cầu các cơ sở giáo dục cung cấp các dịch vụ đào tạo, hành chính và tư vấn trên môi trường số, bảo đảm không yêu cầu người học cung cấp lại các thông tin hợp lệ đã có trong hệ thống dữ liệu được kết nối và chia sẻ. Công nghệ cũng được ứng dụng để theo dõi, hỗ trợ người học trong toàn bộ quá trình từ tuyển sinh, học tập đến tốt nghiệp và kết nối việc làm.

Để bảo đảm triển khai hiệu quả, Thông tư quy định các điều kiện về phát triển năng lực số và năng lực AI cho đội ngũ nhà giáo và người học; đầu tư hạ tầng số theo hướng ưu tiên nền tảng dùng chung, điện toán đám mây; đồng thời tăng cường quản trị dữ liệu và bảo đảm an ninh mạng.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và giải pháp công nghệ, Thông tư yêu cầu tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn dữ liệu, bảo mật thông tin, duy trì tính liên tục của dịch vụ và thực hiện việc chuyển giao dữ liệu theo quy định của pháp luật cũng như thỏa thuận với các cơ sở giáo dục.

Chu Phương