Nick ảo, sản phẩm của sự khủng hoảng kết nối và lòng trắc ẩn

Nick ảo được dùng như một thủ thuật

Trong kinh doanh & tiếp thị, người ta dùng nick ảo để tự comment khen ngợi sản phẩm, hỏi đáp hoặc tạo tương tác giả nhằm tạo sự tin tưởng với khách hàng thật, để tăng số lượng người mua, tăng doanh thu.

Cũng cần lưu ý, nếu sản phẩm thật sự có chất lượng thì đây được xem là “thủ thuật”. Nhưng nếu sản phẩm là giả, là kém chất lượng thì đây là hành vi lừa dối khách hàng.

Nick ảo còn được tạo với số lượng lớn để đăng bài vào các group mà không bị Facebook đánh dấu spam hay khóa tài khoản.

Cũng có khi để chơi game, hoặc tham gia hội nhóm hay thực hiện một sở thích riêng tư mà không muốn cho gia đình, người thân, bạn bè biết người dùng sẽ tạo ra nick ảo.

Trong nhiều trường hợp khác, nick ảo còn được dùng làm công cụ thao túng thông tin; Lừa đảo; Lan truyền tin giả; Định hướng dư luận…

Công cụ tấn công mạng

Nguy hiểm hơn hết là trường hợp người dùng sử dụng nick ảo để đăng những hình ảnh (đa số là “sản phẩm tự chế”) xấu xí, thô tục; những lời nói mỉa mai, lăng mạ, ác ý, tấn công, khủng bố tinh thần một cá nhân (thường là người nổi tiếng hoặc có ảnh hưởng xã hội) có quan điểm trái ngược với họ. Hoặc vì tư thù, tư lợi, thậm chí đơn giản chỉ vì không “ưa” đối phương.

Do tính ẩn danh của nick ảo, người núp bóng dễ né tránh được trách nhiệm pháp lý, sự phán xét của xã hội, “bảo vệ” được uy tín cá nhân, đặc biệt là không lo sợ bị trả thù ngoài đời thực.

Tuy nhiên, hiện nay, tại Việt Nam, hành vi dùng nick ảo để vu khống, bôi nhọ người khác trên không gian mạng, nếu bị phát hiện, sẽ bị xử lý nghiêm khắc thông qua hình thức phạt hành chính (lên đến 20 triệu đồng) hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự (phạt tù lên đến 7 năm) tùy mức độ vi phạm.

Trong thực tế đã có nhiều vụ dùng nick ảo vu khống, bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác bị Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao xử phạt vi phạm hành chính lên đến hàng chục triệu đồng.

Sản phẩm của sự khủng hoảng kết nối và lòng trắc ẩn

Trước ánh sáng của công lý, không có bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật nào có thể “mai danh ẩn tích”. Phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự với kẻ ảo tưởng lấy quyền lực vô hình của nick ảo mà mặc sức tung hoành là không khó. Cái khó là làm sao để mỗi con người chúng ta dù sống trong thời đại nào cũng vẫn giữ được lòng trắc ẩn và nuôi dưỡng tính thiện lương.

Nick ảo là chiếc mặt nạ chỉ che được khuôn mặt, mặt nạ không che được tâm hồn. Có một sự thật, người dùng “nick giả” có mục đích xấu nhưng ngoài đời không chắc 100% họ là người xấu.

Không thể phủ nhận công nghệ số mang đến cho con người rất nhiều tiện ích. Nhưng nó cũng là nguyên nhân tạo ra sự khủng hoảng kết nối giữa con người với nhau. Hội chứng cô đơn như là một xu hướng đang thịnh hành xuất phát từ sự khủng hoảng này.

Sự cô đơn khiến con người có nhu cầu lộ diện, có cảm giác được nhìn thấy, được chú ý, được lên tiếng, được tham gia vào một đám đông nào đó nhưng lại không muốn lộ thân phận. Thế là nick ảo ra đời.

Điều này giải thích tại sao rất nhiều người ngoài đời thật, hiền lành, trung thực… lại trở nên cay nghiệt khi nấp sau một tài khoản vô danh? Không phải vì bản chất họ xấu, mà vì thuật toán đang tưởng thưởng, khuyến khích cho hành vi của họ. Có thể hiểu nick ảo giống như tấm kính một chiều. Nó khiến người dùng không nhìn thấy hình ảnh họ phản chiếu lại, do đó, họ không lo sợ bị phán xét nên sự "tự kiểm” cũng yếu đi.

Bên cạnh hội chứng cô đơn, sự khủng hoảng kết nối cảm xúc cũng khiến những tín hiệu kích hoạt lòng trắc ẩn của con người mờ nhạt đi. Một người bị tai nạn, một nghệ sĩ với gương mặt đẫm lệ, một doanh nhân gặp biến cố, một gia đình mất người thân…, ngoài đời thực là một số phận được đồng cảm. Nhưng trên mạng, rất nhanh, họ trở thành nội dung tiêu thụ, thành content, ảnh chế, video reaction, clip câu view, phóng sự soi mói.

“Tiếp tay” cho nick giả là thuật toán mạng xã hội. Thuật toán không cần biết đúng sai, tốt xấu. Nó giữ chân người dùng bằng cách hiển thị các bài đăng có khả năng tương tác cao nhất. Nó cho người dùng biết, muốn được chú ý thì hãy cực đoan tuyệt đối, muốn lan truyền thì hãy công kích mạnh mẽ, quyết liệt vào.

Martin Buber, một triết gia, nhà tư tưởng tôn giáo và là nhà giáo dục người Áo gốc Do Thái, trong tác phẩm kinh điển “Tôi và Bạn” viết đại khái rằng: Khi ta gọi người đối diện ở ngôi thứ hai là “bạn”, ta mới nhận ra niềm vui, nỗi buồn, hạnh phúc, đớn đau, phẩm giá và câu chuyện riêng của họ. Còn khi ta gọi người đối diện ở ngôi thứ ba là “nó” thì đó chỉ là một đối tượng để sử dụng, phán xét hoặc dìm chết.

Hiểu theo triết lý này, có lẽ, bi kịch lớn nhất của những "nick ảo" là bởi họ gọi người đối diện ở ngôi thứ ba, nên lòng trắc ẩn và sự tử tế trong họ vơi đi ít nhiều, khiến lời miệt thị cũng trở nên nhẹ tựa lông hồng.

Lương Gia Cát Tường