Bài cuối: Các tổ chức tôn giáo là cầu nối vững chắc giữa lòng đạo và lòng dân

PV: Thưa ông, nhìn lại chặng đường 50 năm Thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Bác, khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó có sự đồng hành của các tôn giáo đã được củng cố và phát huy như thế nào?

Ông Nguyễn Duy Tân - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM: Nhìn lại chặng đường 50 năm xây dựng, bảo vệ và phát triển TP.HCM (1976 – 2026), có thể khẳng định, khối đại đoàn kết toàn dân tộc chính là cội nguồn sức mạnh, là động lực cốt lõi giúp Thành phố vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách để giữ vững vị thế là đầu tàu kinh tế của cả nước.

Trong dòng chảy lịch sử đó, sự đồng hành của các tôn giáo là một minh chứng sống động, đóng góp quan trọng vào sự đồng thuận xã hội và sự phát triển bền vững của Thành phố. Sức mạnh này đã được củng cố và phát huy qua ba phương diện trọng yếu sau:

Thứ nhất, từ “Đồng hành cùng dân tộc” đến gắn kết chặt chẽ trong khối đại đoàn kết. TP.HCM là nơi hội tụ của nhiều tôn giáo lớn (Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Cao đài, Hòa Hảo, Hồi giáo, ...). Trong 50 năm qua, phương châm sống “tốt đời, đẹp đạo”, đồng hành cùng dân tộc của các tôn giáo đã chuyển hóa từ nhận thức thành hành động cụ thể.

Hòa hợp và thấu hiểu: Các tổ chức tôn giáo đã tích cực tham gia vào Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp của thành phố, tạo nên một không gian đối thoại, thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau giữa chính quyền, các tầng lớp nhân dân và các chức sắc, tín đồ.

Xây dựng khối đồng thuận xã hội: Các ngày lễ trọng đại của các tôn giáo (như Đại lễ Phật đản, Lễ Giáng sinh, Đại lễ Khai đạo, ...) không chỉ là ngày vui riêng của đồng bào đạo giáo mà đã trở thành ngày hội văn hóa chung, thắt chặt tình đoàn kết giữa người có đạo và không có đạo.

Thứ hai, sự dấn thân mạnh mẽ trong các phong trào thi đua yêu nước và an sinh xã hội. Sự đóng góp của các tôn giáo tại TP.HCM không dừng lại ở góc độ tinh thần mà ghi dấu ấn đậm nét bằng những hành động dấn thân, sẻ chia:

Công tác từ thiện, nhân đạo: Các phòng khám từ thiện, trường mầm non tình thương, mái ấm nuôi dưỡng trẻ mồ côi, người già neo đơn do các tổ chức tôn giáo quản lý đã giảm bớt đáng kể gánh nặng cho ngân sách thành phố.

Hệ thống giáo dục và y tế: Các cơ sở bảo trợ xã hội và chăm sóc sức khỏe của các giáo phận, giáo xứ, nhà chùa luôn đi đầu trong việc chăm lo cho những hoàn cảnh yếu thế, lan tỏa tinh thần bác ái, từ bi.

Xây dựng đời sống văn hóa: Đồng bào các tôn giáo tích cực hưởng ứng cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh", giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường, biến các cơ sở thờ tự thành những điểm sáng về văn hóa tại khu dân cư.

Thứ ba, biểu tượng của tình đồng bào trong những giai đoạn thử thách lịch sử

Khối đại đoàn kết toàn dân tộc và vai trò của các tôn giáo được thể hiện rõ ràng và xúc động nhất chính là trong những khúc quanh gian khó của lịch sử, đỉnh điểm là đại dịch COVID-19.

Trong đại dịch, hình ảnh hàng nghìn tăng ni, phật tử, linh mục, tu sĩ và tín đồ thuộc các tôn giáo khác nhau viết đơn tình nguyện, khoác lên mình bộ đồ bảo hộ để xông pha vào các bệnh viện dã chiến, tuyến đầu chống dịch đã trở thành biểu tượng bất diệt của tình đồng bào. Họ không chỉ hỗ trợ y tế mà còn là chỗ dựa tinh thần to lớn cho người bệnh trong lằn ranh sinh tử.

Qua 50 năm, khối đại đoàn kết toàn dân tộc tại TP.HCM không hề bị mai một mà ngày càng được củng cố vững chắc hơn nhờ chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng của Nhà nước và tinh thần tự tôn dân tộc của đồng bào các tôn giáo.

Các tôn giáo tại thành phố đã không còn đứng bên lề mà đã hòa mình vào dòng chảy chung, trở thành một nguồn lực xã hội to lớn. Nhìn về tương lai, sự đồng hành này sẽ tiếp tục là bệ phóng vững chắc để TP.HCM phát triển hiện đại, văn minh, nghĩa tình.

PV: Trong những năm qua, các tổ chức tôn giáo tại TP.HCM đã có nhiều hoạt động vì cộng đồng, góp phần chăm lo an sinh xã hội, xây dựng đời sống văn hóa và lan tỏa các giá trị nhân văn. Theo ông, những đóng góp đó có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển bền vững của thành phố và việc củng cố niềm tin, sự đoàn kết trong nhân dân?

Ông Nguyễn Duy Tân - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM: Những đóng góp của các tổ chức tôn giáo tại TP.HCM trong công tác an sinh xã hội, xây dựng đời sống văn hóa và lan tỏa các giá trị nhân văn không chỉ đơn thuần là các hoạt động từ thiện, mà mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Những hoạt động này đóng vai trò như một “chất xúc tác” quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững và thắt chặt sợi dây đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đối với sự phát triển bền vững của thành phố: Phát triển bền vững không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà là sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường, “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Các tổ chức tôn giáo đã góp phần hiện thực hóa mục tiêu này qua các khía cạnh:

- Giảm tải áp lực cho ngân sách và hệ thống an sinh công: TP.HCM là đô thị đặc biệt với áp lực dân số và dân di cư rất lớn. Hệ thống các phòng khám miễn phí, mái ấm, trường mầm non tình thương, ... của các tôn giáo đã trực tiếp sẻ chia gánh nặng với chính quyền trong việc chăm lo cho nhóm đối tượng yếu thế (người già neo đơn, trẻ mồ côi, người lao động nghèo).

- Phát huy mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa: Các tổ chức tôn giáo có khả năng huy động nguồn lực tài chính, nhân lực và vật lực (các tình nguyện viên, tu sĩ, đạo hữu) vô cùng lớn và nhanh chóng. Nguồn lực này được chuyển hóa trực tiếp vào các chương trình giáo dục, y tế, cứu trợ thiên tai, giúp giải quyết các vấn đề xã hội một cách kịp thời và hiệu quả;

Kiến tạo môi trường sống nhân văn, bền vững: Bên cạnh việc chăm lo vật chất, các tôn giáo tích cực tham gia bảo vệ môi trường (phong trào "Giáo xứ xanh", "Chùa xanh", hạn chế rác thải nhựa). Việc lan tỏa lối sống xanh, nhân ái giúp thành phố phát triển hài hòa, nâng cao chất lượng sống của người dân;

Đối với việc củng cố niềm tin và sự đoàn kết trong nhân dân: Sức mạnh lớn nhất của một quốc gia, một đô thị không nằm ở những tòa nhà cao tầng mà nằm ở sự đồng thuận và lòng tin của người dân.

Khơi dậy và lan tỏa các giá trị đạo đức tốt đẹp: Các tôn giáo tại thành phố đều hướng con người đến giá trị Chân - Thiện - Mỹ. Sự dấn thân của các chức sắc, chức việc, tín đồ trong các hoạt động vì cộng đồng đã làm sống động các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc như “Thương người như thể thương thân”, “Lá lành đùm lá rách”. Điều này giúp định hình lối sống tử tế, giảm thiểu các tệ nạn và xung đột xã hội.

- Xóa nhòa các khoảng cách, định kiến: Khi một Linh mục, một Đại đức, một Giáo hữu, … cùng khoác lên mình bộ đồ bảo hộ để vào bệnh viện dã chiến chăm sóc bệnh nhân COVID-19, hay khi những người có đạo và không có đạo cùng chung tay nấu những suất cơm từ thiện, mọi ranh giới về đức tin đều bị xóa nhòa, chỉ còn lại tình đồng bào. Chính sự tương trợ này làm tăng chỉ số hạnh phúc và niềm tin của người dân vào tình người vào xã hội.

- Củng cố niềm tin vào chính sách đại đoàn kết của Đảng và Nhà nước: Sự đồng hành, tạo điều kiện của chính quyền Thành phố đối với các hoạt động thiện nguyện của tôn giáo là minh chứng sống động nhất cho chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng, tự do tôn giáo. Từ đó, các chức sắc và tín đồ ngày càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của chính quyền, gắn bó mật thiết “đạo” với “đời”, tạo nên một khối thống nhất không thể tách rời trước mọi khó khăn, thử thách.

Có thể nói, những hoạt động vì cộng đồng của các tôn giáo tại TP.HCM chính là những viên gạch hồng xây nên bản sắc một “Thành phố nghĩa tình”. Đó không chỉ là sự đóng góp mang tính thời điểm, mà là dòng chảy yêu thương liên tục, bồi đắp cho nội lực của thành phố, giúp TP.HCM luôn giữ vững tinh thần kiên cường, bao dung và phát triển bền vững trước mọi biến động của thời đại.

PV: Trong bối cảnh TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức, ông kỳ vọng các tôn giáo sẽ tiếp tục phát huy vai trò của mình như thế nào trong việc tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng hành cùng chính quyền và Nhân dân xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình và thượng tôn pháp luật?

Ông Nguyễn Duy Tân - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM: Bước vào giai đoạn phát triển mới, TP.HCM đang đứng trước những cơ hội bứt phá to lớn nhưng cũng phải đối mặt với không ít thách thức mang tính toàn cầu như già hóa dân số, biến đổi khí hậu và áp lực đô thị hóa.

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một đô thị “Văn minh, hiện đại, nghĩa tình và thượng tôn pháp luật”, vai trò của các tổ chức tôn giáo là vô cùng quan trọng, kỳ vọng lớn nhất trong giai đoạn này là các tôn giáo sẽ chuyển mình từ “đồng hành, chia sẻ” sang “chủ động đóng góp, kiến tạo” thông qua những định hướng chiến lược sau:

Đồng hành xây dựng một “Thành phố văn minh, hiện đại” bằng nguồn lực tri thức và văn hóa. Sự phát triển hiện đại của Thành phố không chỉ đo đếm bằng những công trình kiến trúc, mà còn bằng chất lượng nguồn nhân lực và chiều sâu văn hóa của người dân.

Chủ động tham gia xã hội hóa y tế, giáo dục chất lượng cao: Kỳ vọng các tôn giáo có tiềm lực sẽ không chỉ dừng lại ở các mô hình từ thiện nhỏ lẻ, mà phát triển các cơ sở giáo dục (trường mầm non, trường nghề) và y tế (Phòng khám, Trung tâm điều dưỡng) có quy mô, chuyên nghiệp, hỗ trợ đắc lực cho hệ thống của Thành phố.

Xây dựng lối sống xanh, bền vững: Các cơ sở tôn giáo tiếp tục là những hình mẫu đi đầu trong việc bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Việc lồng ghép tư tưởng yêu thiên nhiên, tiết kiệm tài nguyên vào các buổi thuyết pháp, giảng lễ sẽ giúp định hình tư duy sống xanh cho hàng triệu tín đồ.

Sâu sắc thêm bản sắc “Thành phố nghĩa tình” bằng việc chuyển dịch mô hình an sinh xã hội. “Nghĩa tình” là thương hiệu, là DNA của con người Thành phố mang tên Bác, các tôn giáo được kỳ vọng sẽ là hạt nhân giữ lửa và lan tỏa tinh thần này. Chuyển từ “cứu trợ” sang “trao sinh kế”: Bên cạnh việc tặng quà, phát cơm từ thiện, các tổ chức tôn giáo cần chú trọng hơn vào các hoạt động mang tính bền vững như dạy nghề cho thanh niên khuyết tật, hỗ trợ vốn sinh kế cho người nghèo, giúp họ tự đứng vững trên đôi chân của mình.

Chăm sóc sức khỏe tinh thần: Trong một đô thị hiện đại và áp lực cao trong công việc, các vấn đề về tâm lý, trầm cảm ngày càng gia tăng. Các tôn giáo, với lợi thế về giáo lý hướng thiện và sự an yên, được kỳ vọng sẽ trở thành những “trung tâm tham vấn tâm lý”, giúp xoa dịu tổn thương tinh thần và định hướng lối sống lành mạnh cho giới trẻ.

Thúc đẩy tinh thần “Thượng tôn pháp luật” thông qua sự hòa hợp giữa đạo đức và pháp lý. Một đô thị văn minh bắt buộc phải là một đô thị thượng tôn pháp luật. Sự tác động của các chức sắc, chức việc tôn giáo đối với nhận thức của tín đồ là cực kỳ mạnh mẽ:

Lồng ghép tuyên truyền pháp luật vào giáo lý: Các tôn giáo tiếp tục phát huy vai trò giáo dục tín đồ sống “tốt đời, đẹp đạo”, tự giác chấp hành pháp luật của Nhà nước (từ luật giao thông, luật đất đai cho đến các quy định tại khu dân cư). Một tín đồ tốt trước hết phải là một công dân gương mẫu.

Đấu tranh chống lại các luận điệu xuyên tạc: Các tổ chức tôn giáo chính thống sẽ là lá chắn vững chắc, chủ động đấu tranh, bác bỏ các luận điệu lợi dụng tôn giáo để chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc của các thế lực thù địch, bảo vệ sự bình yên chung của Thành phố.

Tăng cường khối đại đoàn kết bằng sự gắn kết liên tôn giáo. Mở rộng giao lưu, hợp tác liên tôn giáo: Kỳ vọng các tôn giáo tại Thành phố sẽ tăng cường các hoạt động giao lưu văn hóa, tọa đàm khoa học và chung tay trong các dự án thiện nguyện lớn. Hình ảnh các tôn giáo cùng ngồi lại, cùng hành động vì một mục tiêu chung sẽ là biểu tượng đẹp nhất cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Niềm tin và kỳ vọng đặt vào các tôn giáo trong kỷ nguyên mới là rất lớn. Với nền tảng gắn bó đồng hành cùng dân tộc suốt nửa thế kỷ qua, các tổ chức tôn giáo tại TP.HCM chắc chắn sẽ tiếp tục là cầu nối vững chắc giữa lòng đạo và lòng dân, chung tay cùng chính quyền và Nhân dân tạo nên một sức mạnh tổng hợp, đưa thành phố cất cánh bay cao, vững vàng trước mọi thách thức.

PV: Xin cám ơn ông!

Văn Kỳ