Bài 2: Những công trình tôn giáo - Điểm nhấn góp phần tạo nên bản sắc đô thị

1. Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn

Nhà thờ Chánh tòa Đức Bà Sài Gòn (tên khác là Vương cung thánh đường chính tòa Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội) tọa lạc tại 01 Công Xã Paris, phường Sài Gòn.

Công trình được xem là biểu tượng của kiến trúc nhà thờ của đạo Công giáo ở Việt Nam, mang dấu ấn lịch sử giai đoạn Nam Kỳ Pháp thuộc. Công trình mang vẻ đẹp cổ kính, tráng lệ, hàm chứa giá trị văn hóa sâu sắc, là biểu trưng của sự tiếp nhận và giao thoa giữa các nền văn hóa, tôn giáo, dân tộc của mảnh đất phương Nam.

Nhà thờ do kỹ sư Pháp J. Bourard chuyên về kiến trúc nhà thờ vẽ bản vẽ theo phong cách Roman - Gothic ở Châu Âu, cũng chính J. Bourard đích thân làm quản đốc trông coi xây cất công trình.

Vật liệu gạch, ngói lấy từ Pháp chở sang loại không phai màu, không bám rêu, công nhân xây cất chọn trong số thợ lành nghề người Công giáo để xây, hướng chính mặt tiền nhà thờ nhìn thẳng ra sông Sài Gòn.

Số liệu kiến trúc ghi nhận, nhà thờ dài 93m, rộng 35m, hai tháp lúc đầu cao 36,9m, chịu sáu quả chuông cộng lại là 28.850 ký với các âm thanh buồn vui trầm bổng. Hệ thống ánh sáng của nhà thờ tự nhiên trong nhà thờ êm dịu.

Ngày 11/4/1880, Đức Cha Colombert dâng thánh lễ tạ ơn khánh thành Nhà thờ Sài Gòn. Chi phí xây cất hết 2,500,000 Fr. Năm 1895, thì làm tiếp phần cao nhọn trên của tháp tới 21 mét, tính chung lại hai tháp cao 57 mét từ mặt đất lên đến cây Thánh giá.

Năm 1962, công trình được Tòa thánh Vatican sắc phong danh hiệu “Vương cung thánh đường”, một danh vị danh dự cao cấp dành cho những công trình tôn giáo cổ kính, có giá trị lịch sử và tâm linh lớn.

Từ sau 1975 đến nay, với chính sách tự do tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng, Nhà nước và chính quyền TP.HCM, các công trình gắn liền với tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn TP. HCM được bảo đảm giữ gìn tuyệt đối, Nhà thờ Chánh tòa Đức Bà Sài Gòn vẫn được gìn giữ nguyên bản qua hơn 131 năm.

Năm 2015, một số hạng mục xuống cấp, Giáo hội Công giáo Việt Nam và Giáo phận TP. HHCM tiến hành sửa chữa, duy tu cho tới nay, chính quyền thành phố tạo mọi điều kiện sửa chữa tôn tạo như nguyên gốc ban đầu.

Với giá trị đặc biệt, Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn là một trong những điểm nhấn, tạo nên không gian kiến trúc văn hóa phương Tây hòa quyện văn hóa phương Đông, minh chứng cho hàng trăm năm tồn tại, phát triển của đạo Công giáo tại Việt Nam.

2. Thánh đường Hồi giáo Musulman

Thánh đường Hồi giáo Musulman (tên gọi khác Thánh đường Đông Du) tọa lạc tại số 66 đường Đông Du, phường Sài Gòn; là một trong những công trình tôn giáo đặc sắc, đại diện cho đạo Hồi tại TPHCM.

Theo ông Saleh (Imam-người hướng dẫn lễ tại Thánh đường) cho biết, lịch sử ghi lại Thánh đường được xây dựng vào năm 1935, bởi những người Ấn Độ theo đạo Hồi tại Sài Gòn. Thánh đường mang phong cách kiến trúc Hồi giáo vùng Nam Á, kết hợp với ảnh hưởng của kiến trúc La Mã cổ đại.

Sau 1975, người Ấn Độ đại đa số về nước, Thánh đường được những người theo đạo Hồi tại Việt Nam tiếp quản và gìn giữ làm nơi sinh hoạt tôn giáo.

Hiện nay, Thánh đường là một trong số những nơi sinh hoạt tôn giáo của những người theo đạo Hồi tại TP.HCM hoặc những tín đồ Hồi giáo từ khắp nơi như người Chăm ở Ninh Thuận, An Giang, Tây Ninh… hành hương về những dịp lễ.

Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo TP.HCM (địa phương tập trung nhiều tín đồ nhất) cho biết, Nhà thờ Hồi giáo Musulman từ khi xây dựng đến nay vẫn giữ được nét cổ kính nguyên sơ. Đảm bảo được không gian sinh hoạt tôn giáo cho bà con ở khắp nơi có nhu cầu đến cầu nguyện hoặc hành hương. Ngoài tín đồ, thánh đường hằng ngày vẫn đón khách du lịch thập phương đến để thưởng ngoạn kiến trúc và tìm hiểu đạo Hồi.

3. Chùa Huê Nghiêm 1

Trong số những ngôi chùa đại diện cho lịch sử Phật giáo phương Nam từ thuở ban đầu khai sơn lập địa còn tồn tại đến nay, thì chùa Huê Nghiêm 1 (tọa lạc tại số 204 Đặng Văn Bi, phường Thủ Đức) là điển hình.

Đây là một trong những ngôi chùa xưa nhất, có thể coi như một “chứng tích” cho đời sống tinh thần của những lưu dân trong buổi đầu đi mở cõi.

Theo tài liệu được lưu giữ tại chùa ghi lại, chùa được Tổ Thiệt Thoại (Thụy) - Tánh Tường (1681-1757) dựng vào năm 1721, tương đương với thời Chúa Nguyễn Phúc Chu (1675-1725) cai quản Đàng Trong. Ban đầu, Chùa chỉ là một am tranh được dựng lên để làm chỗ tu hành, gần một nhánh nhỏ của sông Sài Gòn.

Trải qua các đời trụ trì, cổ tự Huê Nghiêm được trùng tu nâng cấp xây dựng nhiều lần. Cuối thế kỷ XIX, Tổ Huệ Lưu đứng ra vận động dân làng và nhân dân quanh vùng trùng tu lớn tổ đình. Những lần trùng tu sau này vào các năm 1960, 1969, 1990, 2003 do Tổ Thiện Bửu, Tổ Trí Đức, Hòa thượng Trí Quảng, Hòa thượng Trí Độ vận động.

Đến năm 2011, Hòa thượng Thích Trí Quảng (viện chủ tổ đình) và Thượng tọa Thích Minh Đạo vận động đại trùng tu chánh điện với diện mạo như hôm nay.

Hiện nay chùa còn khu vườn tháp với các ngôi tháp cổ của Tổ Thiệt Thoại, Tổ Tế Lý, Tổ Liễu Xuân, Tổ Huệ Lưu, Tổ Thiện Bửu, Tổ Trí Đức và tháp của các ngài kế tự, Tăng chúng.

Hơn 300 năm tuổi, chùa như chứng nhân lịch sử chứng kiến sự hình thành và phát triển của mảnh đất Sài Gòn- Gia định và nay là Thành phố mang tên Bác. Chính quyền địa phương luôn coi đây là công trình cổ có giá trị lịch sử, văn hóa, tôn giáo cần được bảo tồn gìn giữ.

4. Đền Subramaniam Swamy

Đền Subraminiam Swamy tọa lạc tại số 98 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, phường Sài Gòn, là một trong những con đường lâu đời, trung tâm và đông đúc nhất.

Theo lời kể của ông Bùi Tấn Lộc (ông nội là người gốc Ấn Độ, người trông coi đền) cho biết, không có tài liệu ghi thời gian xây dựng đền.

Tuy nhiên, tại đền có lưu giữ một bảng chữ Tamil- Ấn Độ ghi lại các thần được thờ trong đền thì có thông tin cũ nhất là năm 1928 nên suy luận đền Subraminiam Swamy có trước hoặc ít nhất từ năm 1928.

Trước 1975, ngôi đền dành riêng cho cộng đồng người gốc Ấn (tộc Tamil) sang Việt Nam sinh sống và người theo đạo Hindu ở Việt Nam, chọn nơi sinh hoạt tôn giáo.

Sau 1975, những người Ấn Độ về nước, đền bỏ trống thì UBND TP.HCM tiếp quản lại, sau đó gia đình anh Lộc là người theo đạo Hindu xin trông coi đền.

Từ đó đến nay, cha anh, đến anh Lộc tiếp tục sinh sống ở đây và coi đền như một bảo tích đạo Hindu hiếm hoi còn sót lại ở TP.HCM. Anh Lộc cho biết, hằng ngày những tín đồ của đạo Hindu vẫn đến thắp hương, cầu nguyện, đặc biệt là người Ấn Độ đến du lịch cũng ghé thăm đền.

Kiến trúc ngôi đền Subraminiam Swamy vô cùng đặc sắc, trong đó có các thần, tượng linh vật của thần được bố cục với màu sắc hình khối đặc trưng hàm chứa triết lý sâu sắc của đạo Hindu.

Anh Lộc cho biết, hiện nay đền được quản lý bởi Sở Dân tộc và Tôn giáo TP. HCM, nhưng gia đình anh vẫn sinh sống và đăng ký tạm trú tại đây với tư cách là người đi cùng lịch sử của đền.

“Tôi cảm thấy thoải mái khi ở đây, tiếp nối việc trông coi, hướng dẫn khách, tín đồ đến cầu nguyện, thăm thú. Chính quyền cũng đang làm hồ sơ xếp hạng di tích đối với đền để có phương án bảo tồn. Tôi thấy tự hào và rất vui khi những công trình của các tôn giáo có tỷ lệ nhỏ như đạo Hindu được Nhà nước, chính quyền TP.HCM quan tâm, tạo điều kiện sinh hoạt, phát triển”, anh Lộc nói.

Những công trình tôn giáo đặc sắc trên cùng vô số những công trình tôn giáo khác như: đạo Tin Lành, Cao Đài, Hòa Hảo… đang tồn tại khắp nơi trên địa bàn thành phố là chứng tích lịch sử, đã, đang và sẽ tiếp tục đồng hành cùng TP.HCM để tiến tới tương lai.

Bài 3: Tôn giáo đồng hành, chung tay xây dựng thành phố văn minh, hiện đại và nghĩa tình

Văn Kỳ