Số hóa di sản Chăm
Từ số hóa 3D, mã QR đến không gian thực tế ảo, di sản văn hóa Chăm ở Khánh Hòa đang được "đánh thức" bằng công nghệ số.
Nhằm đưa di sản văn hóa Chăm đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) tỉnh Khánh Hòa vừa phối hợp với Trung tâm Lưu chiểu dữ liệu truyền thông số quốc gia và Trung tâm Hỗ trợ chuyển đổi số báo chí (thuộc Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xây dựng Nền tảng số di sản văn hóa Chăm.
Đây được xem là bước đi quan trọng trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực văn hóa, góp phần bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị di sản bằng những phương thức hiện đại.
Theo Sở VH-TT&DL tỉnh Khánh Hòa, nền tảng số sẽ góp phần số hóa tư liệu, hình thành kho dữ liệu phục vụ nghiên cứu, quảng bá văn hóa Chăm và tạo không gian trải nghiệm trực tuyến cho người dân, du khách.
Chỉ với điện thoại thông minh, người dùng có thể quét mã QR tại các điểm di tích hoặc truy cập địa chỉ http://vanhoacham.khanhhoa.gov.vn để tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, hiện vật và những giá trị văn hóa đặc sắc của các công trình.
Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi số đang mở ra hướng tiếp cận mới đối với công tác bảo tồn di sản. Những giá trị văn hóa vốn gắn với không gian vật lý nay có thể vượt qua giới hạn địa lý, trở thành nguồn tài nguyên số phong phú, giúp đông đảo công chúng dễ dàng tiếp cận, đồng thời tạo nền tảng phát triển các mô hình du lịch thông minh trong tương lai.
Tại Tháp Pô Klong Garai, một trong những công trình kiến trúc Chăm tiêu biểu của tỉnh Khánh Hòa, nhiều du khách đã trải nghiệm hình thức tham quan mới bằng cách quét mã QR đặt tại các điểm di tích.
Chỉ sau vài giây, toàn bộ thông tin về lịch sử, kiến trúc, hiện vật và giá trị văn hóa của di tích được hiển thị ngay trên màn hình điện thoại.
Đại diện đơn vị quản lý di tích cho biết, hệ thống mã QR hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động tham quan, đặc biệt với những du khách đi tự túc.
Người tham quan có thể nghe thuyết minh tự động, theo dõi nội dung theo từng khu vực, kết hợp hình ảnh minh họa ngay tại hiện trường. Trong trường hợp cần tìm hiểu sâu hơn, cán bộ tại di tích vẫn trực tiếp hướng dẫn và giải đáp các thắc mắc.
Nhiều người dân và du khách đánh giá việc ứng dụng công nghệ số giúp chuyến tham quan trở nên thuận tiện và hấp dẫn hơn. Không cần phụ thuộc vào hướng dẫn viên, người tham quan vẫn có thể chủ động tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và những câu chuyện gắn với từng công trình. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với giới trẻ và khách quốc tế, góp phần tăng sức hấp dẫn cho các điểm đến văn hóa.
Du khách Trần Minh Hoàng (TP.HCM) chia sẻ: "Trước đây khi tham quan các di tích, nếu không có hướng dẫn viên thì nhiều thông tin mình không hiểu hết. Bây giờ chỉ cần quét mã QR là có thể xem hình ảnh, nghe thuyết minh và tìm hiểu ngay trên điện thoại. Cách làm này rất tiện lợi, nhất là với người trẻ vì vừa dễ sử dụng vừa giúp chuyến tham quan thú vị hơn".
Chị Nguyễn Thị Kim Hoa ( tỉnh Khánh Hòa) nói: "Tôi thấy việc số hóa di sản rất cần thiết. Không chỉ khách du lịch mà chính người dân địa phương cũng có thêm cơ hội tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa Chăm. Hy vọng thời gian tới sẽ có thêm nhiều điểm di tích được áp dụng công nghệ để quảng bá hình ảnh quê hương đến bạn bè trong và ngoài nước".
Trong thời gian diễn ra Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026 tại Khánh Hòa, 5 màn hình cảm ứng được lắp đặt tại các điểm phục vụ công chúng như Tháp Bà Ponagar, Tháp Pô Klong Garai, Quảng trường 16 Tháng 4 và khu vực diễn ra Hội thảo khoa học về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm. Nền tảng số di sản văn hóa Chăm của tỉnh cũng sẽ chính thức được giới thiệu tại hội thảo này.
Từ những công trình kiến trúc hàng trăm năm tuổi, công nghệ số đang mở thêm cánh cửa để di sản văn hóa Chăm đến gần hơn với công chúng. Việc số hóa không chỉ góp phần gìn giữ các giá trị truyền thống mà còn tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, du lịch, đưa di sản Chăm lan tỏa rộng rãi tới bạn bè trong nước và quốc tế.