Đời sống

Bài 5: Tầm nhìn và động lực của “đầu tàu” kinh tế trong kỷ nguyên mới

Hoàng Da - Hoàng Kim • 27/06/2026 07:00

TP.HCM không chỉ ghi dấu ấn như một đô thị năng động, nghĩa tình mà còn khẳng định vị thế một "phòng thí nghiệm cơ chế" lớn nhất cả nước. Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, thành phố đang đứng trước những thời cơ lịch sử mang tính bước ngoặt, đòi hỏi những quyết sách đột phá về thể chế và một tầm nhìn quy hoạch vĩ mô mang tính liên vùng để tháo gỡ điểm nghẽn, vững vàng tiến vào tương lai.

Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, TP.HCM đang đứng trước những thời cơ lịch sử mang tính bước ngoặt, đòi hỏi những quyết sách đột phá về thể chế và một tầm nhìn quy hoạch vĩ mô mang tính liên vùng để tháo gỡ điểm nghẽn, vững vàng tiến vào tương lai.

Đi sâu vào nội lực phát triển, TP.HCM luôn giữ vững vị trí tiên phong về kinh tế nhờ việc sớm tiếp cận và thích ứng linh hoạt với cơ chế thị trường. Nhìn lại chặng đường dài đầy thăng trầm nhưng cũng đầy kiêu hãnh đã qua, GS TS Trình Quang Phú khẳng định: "Phải chấp nhận cơ chế thị trường thì mới phát triển được".

GS TS Trình Quang Phú nhìn nhận, suốt 50 năm qua, Thành phố luôn là trung tâm kinh tế lớn nhất, luôn đi đầu và tạo ra những giai đoạn bứt phá tăng trưởng đầy ấn tượng. Không chỉ giữ vai trò đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế của cả nước, Thành phố còn đóng vai trò kết nối, điều hòa dòng chảy nông nghiệp và công nghiệp với các vùng kinh tế trọng điểm lân cận như: TP Đồng Nai và vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tạo nên một vùng phát triển kinh tế - xã hội vô cùng sôi động.

Theo GS TS Trình Quang Phú, hiện nay, Bộ Chính trị và Quốc hội đã trao cho Thành phố đặc quyền xây dựng các cơ chế thí điểm. Đây là một bước đột phá lớn, cho phép Thành phố chủ động triển khai những mô hình, giải pháp mang lại lợi ích chung cho đất nước, cho dân tộc trong khi chưa có quy định pháp lý hiện hành hướng dẫn cụ thể; để rồi sau đó sẽ tiến hành tổng kết, đúc rút kinh nghiệm nhằm đưa vào hệ thống văn bản quy phạm chung của cả nước, biểu hiện vai trò đi trước, vai trò đầu tàu của Thành phố.

Cùng với Luật Đô thị đặc biệt đang được tích cực xây dựng để trình Quốc hội thông qua, TP.HCM sẽ có một quyết sách đúng đắn, phương hướng rõ ràng và thể chế mạnh mẽ để tiến xa. Không dừng lại ở việc phát triển toàn diện các ngành công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ và du lịch truyền thống, Thành phố đang hướng tới mục tiêu chiến lược trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm dịch vụ giáo dục và y tế tầm cỡ khu vực nhờ sở hữu đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giỏi cùng chi phí dịch vụ hợp lý.

Đặt trong mối quan hệ kinh tế mở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, sự kết nối công nghiệp sâu rộng hơn giữa TP.HCM với TP Đồng Nai sẽ tạo nên một vùng lõi công nghiệp khổng lồ.

“

Suốt 50 năm qua, Thành phố luôn là trung tâm kinh tế lớn nhất, luôn đi đầu và tạo ra những giai đoạn bứt phá tăng trưởng đầy ấn tượng.

GS TS Trình Quang Phú

GS TS Trình Quang Phú bày tỏ kỳ vọng lớn lao: "Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nếu hồi trước đi bằng tốc độ 35km/giờ, bây giờ lên tới 125km/giờ rồi lại tới 300km/giờ thì nó sẽ ngang bằng các nước khác". Ở tuổi 85, ông tin tưởng Thành phố sẽ sớm đạt được mục tiêu bứt phá ngoạn mục này.

Để hiện thực hóa tầm nhìn vĩ mô đó, cấu trúc không gian đô thị của thành phố cũng cần có sự chuyển dịch mang tính chiến lược, TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn phân tích dưới góc độ quy hoạch, định hình cấu trúc siêu đô thị này cần dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình đa cực, đa trung tâm nhằm giải phóng toàn bộ tiềm năng liên kết hợp tác vùng trong bối cảnh thành phố đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số để bứt phá bẫy thu nhập trung bình.

TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn đã vạch rõ đề xuất cấu trúc đô thị đa cực với ba cực tăng trưởng hạt nhân bao gồm:

Cực phía Tây Bắc và cực Bình Dương: Gắn liền với các khu công nghiệp công nghệ cao và thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Cực nội thành TP.HCM đa trung tâm với Trung tâm Kinh tế Tài chính, Khu đô thị đại học gắn với Khu Công nghệ cao và Khu Đô thị sáng tạo, và các khu đô thị vệ tinh.

Cực phía Đông Nam (Kinh tế biển): gồm Cụm đô thị cảng biển bao quanh cụm cảng quốc tế Thị Vải Cái Mép & cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và Chuỗi đô thị du lịch biển trải dài từ Cần Giờ, Vũng Tàu, Long Hải đến Hồ Tràm.

“

Hiện nay TP.HCM đang triển khai những mô hình đô thị hoàn toàn chưa có tiền lệ tại Việt Nam.

TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn

Theo đề xuất quy hoạch của TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn, cụm cảng biển phía Nam này cần được kết nối đồng bộ bằng hệ thống hạ tầng giao thông đa phương thức xuyên suốt. Toàn bộ hệ thống đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao, đường thủy và đường hàng không (kết nối sân bay Long Thành, Tân Sơn Nhất) cần được tích hợp làm một, tạo nên một hành lang kinh tế chiến lược nối liền từ các cảng biển phía Nam, chạy dọc lên phía Bắc qua Bình Dương, Củ Chi, Hóc Môn và kết nối thẳng tới cửa khẩu Mộc Bài và ra cửa biển.

Đây chính là trục hành lang kinh tế then chốt trong tương lai, một đầu là khu kinh tế cửa khẩu, một đầu là khu kinh tế cửa biển. Dọc hai bên trục hành lang này sẽ là những khu đô thị mới hiện đại, đầy đủ tiện ích, không gian sống trong lành và dồi dào cơ hội việc làm, mang đến cho người dân một chất lượng sống tốt nhất.

Bên cạnh những thành tựu rực rỡ, Thành phố vẫn đang đối mặt với những khó khăn mang tính lịch sử kéo dài. Sau nhiều năm chịu ảnh hưởng nặng nề bởi chiến tranh và giai đoạn bao cấp, trong những thập niên vừa qua, TP.HCM phần nào đã phải chấp nhận hy sinh một số yếu tố môi trường, cảnh quan để ưu tiên tối đa cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Giờ đây, khi đời sống kinh tế đã khấm khá hơn, nhìn lại, Thành phố phải đối mặt với những bất cập đã bén rễ sâu đó là giao thông quá tải, quy hoạch thiếu đồng bộ, tình trạng phát triển tự phát, thiếu hụt không gian cộng đồng và đặc biệt là không gian xanh. Chỉ số không gian xanh ở khu vực nội thành hiện chỉ đạt mức 0,55 m²/người, một con số quá thấp so với các đô thị hiện đại trên thế giới. Rõ ràng, năng lực quản lý đô thị hiện tại chưa thể chạy đua kịp với tốc độ phát triển cơ học.

Theo TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn, việc sáp nhập, kết nối không gian phát triển giữa TP.HCM với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu đã biến nơi đây thành một siêu đô thị với quy mô vùng trên 14 triệu dân. Tầm vóc khổng lồ này đòi hỏi những bài toán quản trị và tư duy quy hoạch hoàn toàn khác thời kỳ Sài Gòn - Gia Định xưa kia, mở rộng không gian phát triển mạnh mẽ về phía Bắc cho công nghiệp và phía Đông Nam hướng ra kinh tế biển thông qua trục cảng biển Hiệp Phước, Cần Giờ.

Để vượt qua những điểm nghẽn này, Thành phố cần tập trung vào các giải pháp chiến lược toàn diện. Đối với một siêu đô thị quy mô lớn, việc phát triển giao thông công cộng là ưu tiên tối thượng, bởi lẽ nếu chỉ mở rộng hay xây thêm đường bộ thì không bao giờ là đủ.

Cũng theo TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn, thử thách lớn nhất sắp tới là phải tập trung hoàn thiện mạng lưới Metro, gắn kết đồng bộ với hệ thống xe buýt để tạo nên một khung xương sống giao thông hoàn chỉnh, kết nối mượt mà các hạ tầng trọng điểm từ sân bay đến cảng biển.

Song song đó, Thành phố cần hướng tới mục tiêu tăng diện tích cây xanh gấp 20 lần bằng cách tận dụng hệ thống không gian xanh và mặt nước dọc theo sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, cùng hệ thống kênh rạch, hồ điều tiết kết nối. Định hướng của lãnh đạo Thành phố khi quyết định dành quỹ đất chuyển đổi của cảng Sài Gòn để ưu tiên xây dựng công viên công cộng là một quyết sách rất đúng đắn.

TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh: “Đây là những quỹ đất vàng hiếm hoi còn sót lại, nếu không dành cho không gian xanh thì chúng ta sẽ không còn cơ hội nào khác. Những dải xanh ven sông này cần được quy hoạch kết hợp với các công trình công cộng như thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, trung tâm biểu diễn nghệ thuật, sân thể thao....; Sự kết hợp này vừa nâng cao chất lượng sức khỏe thể chất và tinh thần cho người dân, vừa cải thiện chất lượng không khí, giảm tiếng ồn, và đóng vai trò như những "vùng đệm khóa nước" giúp giảm ngập úng hiệu quả bên cạnh việc nâng cấp hệ thống thoát nước”.

TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn cho biết thêm, hiện nay TP.HCM đang triển khai những mô hình đô thị hoàn toàn chưa có tiền lệ tại Việt Nam, đó là: Trung tâm tài chính quốc tế Thủ Thiêm; Khu thương mại tự do tại Cần Giờ kết nối với Khu thương mại tự do tại Long Thành; mô hình Đô thị sân bay xung quanh Tân Sơn Nhất và vùng tạo động lực của sân bay quốc tế Long Thành; các đô thị phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) dọc tuyến Metro; hay mô hình Đô thị tri thức sáng tạo tại TP Thủ Đức (cũ).

Đô thị tri thức Thủ Đức với hạt nhân là cụm Đại học Quốc gia, Đại học Sư phạm Kỹ thuật và Khu công nghệ cao sẽ đóng vai trò như một "vườn ươm" chất xám, tạo ra những sản phẩm công nghệ thế hệ mới cạnh tranh trên trường quốc tế.

“Vì là những mô hình chưa có tiền lệ, chúng thường xuyên gặp phải những rào cản, xung đột với một số điều khoản trong hệ thống văn bản pháp lý hiện hành. Bài học từ tuyến Metro số 1 là minh chứng rõ nhất khi chúng ta mất gần 20 năm chỉ để hoàn thành hơn 20km đường sắt đô thị, phần lớn thời gian trôi qua là vì vướng mắc pháp lý, từ quy hoạch ranh giới, đền bù giải tỏa cho đến cơ chế hợp tác liên doanh với nước ngoài”, TSKH KTS Ngô Viết Nam Sơn nhìn nhận.

Ông cũng cho rằng, sứ mệnh cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt là trao cho Thành phố quyền tự chủ vượt trội. Đối với các nút thắt pháp lý phát sinh, lãnh đạo thành phố hoàn toàn có thẩm quyền chủ động đưa ra các quyết định bổ sung, điều chỉnh áp dụng riêng trong ranh giới địa bàn để kịp thời nắm bắt thời cơ phát triển, khơi thông dòng chảy tăng trưởng trong những thập niên tới.

Đánh giá về tầm quan trọng mang tính nền móng của các chính sách vĩ mô mới để hiện thực hóa tầm nhìn trên, GS TS Trình Quang Phú lý giải: "Nếu không có Nghị quyết 09 thì cũng là không thể có cơ sở để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị chính là trái tim, là hồn cốt để trao quyền tự chủ tối đa cho một siêu đô thị quy mô lớn. Sự kết hợp giữa con người năng động dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và cơ chế đột phá sẽ là chìa khóa để thành phố phát triển bứt phá”.

Dưới góc độ văn hóa, nhân sự kiện Thành phố chính thức tròn nửa thế kỷ vinh dự mang tên Bác, GS TS Trình Quang Phú kính cẩn nhắc lại lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Văn hóa là soi đường cho quốc dân đi bất kỳ lúc nào". Ông nhấn mạnh, muốn nền kinh tế tăng trưởng bền vững thì dòng chảy văn hóa phải phát triển tương xứng. Văn hóa cốt lõi của mảnh đất này chính là con người, là tâm thức nghĩa tình và nếp sống văn minh.

Thành phố hiện đang sở hữu đầy đủ tiềm lực nội sinh với 9 bộ môn nghệ thuật phát triển rất tốt cùng số lượng hội viên đông đảo, đủ sức phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết 80 nếu có cơ chế hợp lý và sự đầu tư đúng mức.

Sự kiện cung rước Xá lợi Đức Phật (Quốc bảo Ấn Độ) về TP.HCM là hoạt động trọng tâm thuộc khuôn khổ Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc.

.

Con người là trung tâm và chủ thể sáng tạo duy nhất của văn hoá.

Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương (ngày 10 tháng 3 Âm lịch hàng năm) là Quốc lễ trọng đại của Việt Nam nhằm tưởng nhớ và tri ân công lao dựng nước của các Vua Hùng.

Bên cạnh trục văn hóa và quy hoạch không gian, ngành Y tế TP.HCM cũng đóng góp đặc biệt quan trọng vào sự phát triển chung, không chỉ ở phương diện chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn quan tâm đến an sinh xã hội, chất lượng sống và củng cố niềm tin của người dân đối với hệ thống công quyền.

Ngành y tế Thành phố luôn đi đầu trong việc phát triển các kỹ thuật y khoa chuyên sâu, hình thành mạng lưới bệnh viện đa khoa, chuyên khoa hiện đại, đồng thời vẫn giữ được định hướng rất rõ là phát triển y tế toàn diện, từ phòng bệnh, chăm sóc ban đầu cho đến điều trị kỹ thuật cao.

Chia sẻ về định hướng chiến lược, TS BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu – Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM khẳng định: "Trong giai đoạn tới, ngành y tế Thành phố sẽ tiếp tục tập trung xây dựng một hệ thống y tế hiện đại, đồng bộ, nghĩa tình và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn. Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện mạng lưới y tế sau sáp nhập, phát triển các cụm y tế chuyên sâu, nâng cao năng lực y tế cơ sở, đầu tư cho nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh chuyển đổi số, bệnh án điện tử, telemedicine (y tế từ xa), khai thác dữ liệu lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý cũng như khám chữa bệnh".

TS BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh thêm, mục tiêu tối hậu của Thành phố không chỉ dừng lại ở việc phát triển một hệ thống y tế hiện đại thuần túy về mặt kỹ thuật, mà sâu xa hơn, đó phải là một hệ thống y tế "gần dân hơn, công bằng hơn, chủ động hơn và nhân văn hơn", để mỗi người dân, bất kể hoàn cảnh, đều được chăm sóc sức khỏe một cách tốt nhất ngay trên địa bàn mình sinh sống.

Hướng tới tầm nhìn dài hạn, GS TS Trình Quang Phú đặt trọn niềm tin vào thế hệ trẻ, bởi lớp trẻ ngày nay vô cùng thông minh, năng động và giàu sức sáng tạo. Để kế tục xứng đáng sản nghiệp của các thế hệ đi trước, thế hệ trẻ cần không ngừng học tập để tích lũy trí tuệ tốt, đồng thời noi gương Bác Hồ để rèn luyện ý chí, tâm thức và đạo đức cách mạng.

Bên cạnh đó, ông hiến kế Thành phố cần tập trung dồn lực xây dựng mạng lưới hạ tầng và giao thông thật tốt để giải quyết căn cơ tình trạng tắc đường, ngập úng; đồng thời phải có cơ chế cởi trói, thúc đẩy khối doanh nghiệp tư nhân phát triển mạnh mẽ, quyết liệt cải cách thủ tục hành chính và áp dụng khung giá đất hợp lý để sự kích thích và phát triển bền vững của hệ thống doanh nghiệp tư nhân.

Nhìn lại dấu ấn kiên cường vượt qua đại dịch Covid-19 bằng tinh thần đoàn kết đồng lòng, truyền thống "hạt muối cắn làm đôi", GS TS Trình Quang Phú khẳng định bản lĩnh ấy mang lại niềm tin sắt đá rằng Thành phố sẽ luôn vượt qua mọi thử thách.

"Đối với đời một con người thì một vài năm có thể là dài, nhưng với một Thành phố thì chặng đường 5 năm không nghĩa là gì cả. Do đó, Luật Đô thị đặc biệt cần phải mang tầm nhìn dài hạn cho Thành phố trong 50 năm, 100 năm, hướng tới những thành tựu rực rỡ, xứng đáng là biểu tượng dẫn dắt bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của toàn dân tộc", GS TS Trình Quang Phú nhìn nhận.

Bài 6: Kiến tạo tương lai từ sức mạnh con người.

Thực hiện: Hoàng Da - Kim Sáng

Hoàng Da - Hoàng Kim