Bài 3: Nửa thế kỷ vươn mình từ khát vọng mang tên Bác
Hoàng Da - Hoàng Kim•25/06/2026 07:00
Nửa thế kỷ mang tên Bác là hành trình của những đổi thay kỳ diệu. Từ một thành phố vừa bước ra khỏi chiến tranh với vô vàn khó khăn và thiếu thốn, TP.HCM hôm nay đã trở thành đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ lớn nhất cả nước; là đầu tàu tăng trưởng của nền kinh tế và là cửa ngõ hội nhập quốc tế năng động bậc nhất Việt Nam.
Nửa thế kỷ mang tên Bác là hành trình của những đổi thay kỳ diệu. Từ một Thành phố vừa bước ra khỏi chiến tranh với vô vàn khó khăn và thiếu thốn, TP.HCM hôm nay đã trở thành đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ lớn nhất cả nước; là đầu tàu tăng trưởng của nền kinh tế và là cửa ngõ hội nhập quốc tế năng động bậc nhất Việt Nam.
Mỗi công trình mới, mỗi tuyến đường hiện đại, mỗi khu đô thị hình thành đều mang trong đó dấu ấn của tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, những phẩm chất đã trở thành bản sắc của Thành phố mang tên Bác.
TP.HCM hôm nay đã trở thành đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ lớn nhất cả nước.
Nếu phải tìm một hình ảnh tiêu biểu nhất cho hành trình chuyển mình của TP.HCM trong 50 năm qua, đó có lẽ là sự thay đổi mạnh mẽ của không gian đô thị.
Tiến sĩ khoa học, Kiến trúc sư (TSKS.KTS) Ngô Viết Nam Sơn nhận định, sự thay đổi ấy không chỉ được đo bằng số lượng nhà cao tầng hay quy mô các dự án xây dựng mà còn nằm ở tư duy phát triển đô thị ngày càng hiện đại và bền vững hơn. Những năm đầu sau giải phóng, Thành phố chủ yếu là các dãy nhà thấp tầng, hạ tầng kỹ thuật còn nhiều hạn chế. Khi ấy, những công trình cao hơn chục tầng đã được xem là biểu tượng của một đô thị phát triển.
Năm mươi năm sau, đường chân trời của TP.HCM đã thay đổi hoàn toàn. Những công trình cao tầng với kỹ thuật mới mang tầm quốc tế như: Landmark 81, Bitexco; các khu đô thị hiện đại cùng hệ thống hạ tầng ngày càng đồng bộ phản ánh sức sống mạnh mẽ của đầu tàu kinh tế cả nước. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của quá trình phát triển đô thị không chỉ nằm ở những tòa nhà cao nhất mà còn ở việc kiến tạo những không gian sống tốt hơn cho người dân.
TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn.
“
Năm mươi năm sau, đường chân trời của TP.HCM đã thay đổi hoàn toàn.
TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhận định.
Trong hành trình ấy, các dự án cải tạo kênh rạch được xem là một trong những dấu ấn đặc biệt nhất. Từ Nhiêu Lộc – Thị Nghè, Tàu Hủ – Bến Nghé đến Tân Hóa – Lò Gốm hay Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên, những dòng kênh từng ô nhiễm nặng nề, ngập ngụa rác thải và bao quanh bởi các khu nhà ổ chuột đã dần được hồi sinh.
Từ năm 1993 đến nay, TP.HCM đã di dời hơn 44.300 căn nhà trên và ven kênh rạch. Riêng dự án Nhiêu Lộc – Thị Nghè đã giúp gần 7.000 hộ dân chuyển đến nơi ở mới, trả lại dòng chảy thông thoáng cho con kênh từng được xem là “điểm đen” môi trường của Thành phố. Những tuyến đường Hoàng Sa, Trường Sa hôm nay không chỉ là công trình giao thông mà còn là biểu tượng cho sự thay đổi về chất lượng sống.
TP.HCM hôm nay đã trở thành đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ lớn nhất cả nước.
Đằng sau những con số ấy là một cuộc chuyển đổi sâu sắc trong tư duy phát triển. Nếu trước đây Thành phố từng lấp kênh để làm đường thì nay lựa chọn gìn giữ và phát huy hệ thống sông ngòi, kênh rạch như một phần bản sắc đô thị. Đó là bước chuyển từ phát triển đơn thuần sang phát triển bền vững; từ mục tiêu tăng trưởng sang mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Nhìn lại chặng đường 50 năm qua, TP.HCM không chỉ phát triển bằng những công trình lớn mà còn được định hình bởi những dự án mang tính bước ngoặt, mở ra các hướng phát triển hoàn toàn mới cho đô thị.
Bờ Bắc kênh Đôi.
Kênh Tàu Hủ - Bến Nghé.
Kênh Lò Gốm - Tân Hoá.
Kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè.
Theo TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn, có những công trình không đơn thuần là dự án hạ tầng mà thực sự là những “khúc quanh lịch sử”, tạo động lực cho Thành phố bứt phá. Trước hết là Khu đô thị Nam Sài Gòn – Phú Mỹ Hưng, dấu ấn tiêu biểu của thời kỳ đầu đổi mới. Từ vùng đất đầm lầy phía Nam, nơi đây đã trở thành khu đô thị kiểu mẫu, mở rộng không gian phát triển của thành phố về phía Nam.
Sự xuất hiện của đại lộ Nguyễn Văn Linh cùng mô hình phát triển đô thị hiện đại đã mở ra tư duy quy hoạch mới trong việc hợp tác công tư và thu hút đầu tư xã hội hóa, tạo tiền đề cho hàng loạt khu đô thị đồng bộ ra đời sau đó.
Một dấu ấn khác là dự án cải tạo kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Không chỉ hồi sinh một dòng kênh ô nhiễm, dự án còn cho thấy cách TP.HCM giải quyết hài hòa giữa phát triển hạ tầng, bảo vệ môi trường và bảo đảm an sinh xã hội. Thành công của dự án đang tiếp tục được nhân rộng tại nhiều khu vực khác, góp phần từng bước hình thành bản sắc đô thị sông nước hiện đại.
Bước vào thế kỷ XXI, Thành phố Thủ Đức (cũ) và không gian đô thị sáng tạo phía Đông được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng mới của TP.HCM. Với sự hiện diện của Đại học Quốc gia TP.HCM, Khu Công nghệ cao cùng hệ sinh thái nghiên cứu – đổi mới sáng tạo, khu vực này đang từng bước trở thành trung tâm kinh tế tri thức, nơi sản sinh các giá trị công nghệ và đổi mới sáng tạo cho cả nước.
Tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên).
Trong khi đó, tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) cùng mạng lưới đường sắt đô thị tương lai đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển giao thông công cộng. Không chỉ giảm áp lực giao thông cho khu vực trung tâm, Metro còn mở ra khả năng kết nối liên vùng, thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh và tạo nền tảng cho quá trình phát triển bền vững trong nhiều thập niên tới.
Bốn công trình, bốn giai đoạn phát triển khác nhau nhưng cùng phản ánh một khát vọng xuyên suốt của Thành phố mang tên Bác: không ngừng đổi mới, mở rộng không gian phát triển và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Nếu quy hoạch và hạ tầng tạo nên diện mạo của một đô thị thì giáo dục, y tế được xem là thước đo thành công của quá trình phát triển ấy. Trong suốt nhiều thập kỷ qua, TP.HCM luôn kiên định với quan điểm lấy người dân làm trung tâm của mọi chính sách. Điều đó được thể hiện rõ nét trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và an sinh xã hội.
Là trung tâm y tế lớn nhất cả nước, TP.HCM không ngừng đầu tư cho hệ thống bệnh viện chuyên sâu, đồng thời củng cố mạng lưới y tế cơ sở, y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Những mô hình mới như hồ sơ sức khỏe điện tử, đội chăm sóc sức khỏe liên tục tại địa bàn dân cư hay chương trình quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng đang từng bước giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi và hiệu quả hơn.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM.
Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, định hướng của ngành Y tế Thành phố không chỉ là chữa bệnh mà còn là chăm sóc sức khỏe toàn diện, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật và bảo vệ sức khỏe người dân ngay từ cộng đồng. Điều đó đồng nghĩa với việc một hệ thống y tế hiện đại không chỉ nằm ở những bệnh viện tuyến cuối mà còn phải được xây dựng vững chắc từ các trạm y tế gần dân nhất.
Tinh thần nhân văn ấy cũng hiện diện trong các chương trình chăm lo cho người cao tuổi, trẻ em, người yếu thế và các hoạt động vận động hiến tạng, ghép tạng cứu người. Đó là những giá trị đã làm nên nét riêng của một Thành phố không chỉ năng động, sáng tạo mà còn giàu nghĩa tình.
TP.HCM ra quân khám sức khỏe toàn dân.
Song hành với y tế là giáo dục, lĩnh vực luôn được xác định là nền tảng cho sự phát triển lâu dài. Từ những lớp học còn nhiều thiếu thốn sau ngày giải phóng, TP.HCM ngày nay đã trở thành trung tâm giáo dục lớn nhất cả nước với hệ thống trường học, đại học, viện nghiên cứu hàng đầu. Hàng triệu học sinh, sinh viên từ khắp mọi miền đất nước đã đến đây học tập, nghiên cứu và lập nghiệp, góp phần tạo nên nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quá trình phát triển của thành phố và cả nước.
Nhìn lại hành trình 50 năm qua, có thể thấy TP.HCM không chỉ phát triển về quy mô kinh tế hay tốc độ đô thị hóa. Điều quan trọng hơn là thành phố đang từng bước xây dựng một môi trường sống tốt hơn, văn minh hơn và nhân văn hơn cho người dân. Từ những dòng kênh được hồi sinh, những khu đô thị hiện đại được hình thành đến hệ thống y tế, giáo dục ngày càng hoàn thiện, tất cả đều phản ánh khát vọng phát triển bền vững của Thành phố mang tên Bác.
Diện mạo TP.HCM thay đổi ngoạn mục trong suốt 50 năm qua.
Nửa thế kỷ là một chặng đường đủ dài để ghi nhận những thành tựu to lớn, nhưng cũng chỉ là điểm khởi đầu cho những mục tiêu lớn hơn phía trước. Với truyền thống năng động, sáng tạo, nghĩa tình và tinh thần tiên phong vốn có, TP.HCM đang tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu của cả nước, quyết tâm xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại, phát triển bền vững và đáng sống. Đó cũng chính là cách thiết thực nhất để Thành phố tiếp tục viết nên những trang sử mới, xứng đáng với niềm tin yêu của cả nước và với tên gọi thiêng liêng mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Theo đề cương Quy hoạch tổng thể TP.HCM vừa được phê duyệt, Thành phố đang xây dựng tầm nhìn phát triển dài hạn chưa từng có, hướng tới giai đoạn đến năm 2050 và xa hơn là 100 năm tới. Mục tiêu không chỉ là trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam mà còn vươn lên nhóm các đô thị có sức cạnh tranh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Trong cấu trúc phát triển mới, hệ thống giao thông được xác định là "xương sống" của toàn bộ không gian đô thị. Các tuyến vành đai 3, vành đai 4, mạng lưới Metro, đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, các tuyến kết nối sân bay Long Thành, cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải và mạng lưới logistics liên vùng sẽ tạo nên hệ thống kết nối đa phương thức quy mô lớn nhất cả nước.
Thành phố cũng định hướng phát triển mạnh theo mô hình TOD, lấy giao thông công cộng làm trung tâm để hình thành các cực tăng trưởng mới, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao chất lượng sống đô thị.
Đáng chú ý, mô hình "1 trung tâm - 3 vùng - 1 đặc khu" được xác định là khung phát triển chiến lược cho giai đoạn mới. Trong đó, khu vực TP.HCM hiện hữu tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo; Bình Dương trở thành cực công nghiệp công nghệ cao; Bà Rịa - Vũng Tàu là trung tâm kinh tế biển và logistics quốc tế; trong khi Côn Đảo phát triển thành trung tâm du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng chất lượng cao.
