50 năm ngày TP. Sài Gòn - Gia Định mang tên Bác: "Đất thép thành đồng" tiến vào kỷ nguyên vươn mìnhBài cuối: Để Củ Chi thành cực tăng trưởng trong không gian kinh tế liên vùng

Tiềm năng phát triển

Có lẽ, sau những năm tháng khói lửa chiến tranh, ít ai có thể hình dung vùng đất từng bị cày xới bởi bom đạn lại có thể chuyển mình mạnh mẽ như hôm nay. Trong dòng chảy 50 năm ấy kể từ ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Bác, Củ Chi đã đi qua nhiều chặng đường gian khó và vươn lên mạnh mẽ.

Củ Chi đã vinh dự đón nhận danh hiệu Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới. Năm 2015, Củ Chi là huyện ngoại thành đầu tiên của TP.HCM được công nhận huyện nông thôn mới. Đó là những dấu mốc quan trọng cho thấy sức bật của một vùng đất không chỉ sống bằng niềm tự hào, mà luôn biết biến truyền thống thành động lực phát triển.

Trong giai đoạn hiện nay, khi TP.HCM bước vào một chu kỳ mới, Củ Chi cần xác định nhiệm vụ, vị thế không thể tách rời đại cục phát triển của TP.HCM và đất nước. Củ Chi cần được nhận diện là không gian bản lề phía Tây Bắc, nơi Thành phố mở rộng kết nối với Tây Ninh và xa hơn là trục giao thương với nước bạn Campuchia.

Tại Hội thảo định hướng phát triển xã Củ Chi trong cấu trúc không gian TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 diễn ra ngày 9/6 tại xã Củ Chi, nhiều chuyên gia đã có những đóng góp tâm huyết.

Trong tham luận “Từ vùng ven đến cực tăng trưởng: Định vị và phát triển hệ sinh thái đô thị - nông nghiệp - dịch vụ xã Củ Chi trong cấu trúc đa trung tâm TP.HCM”, TS. Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Marketing Việt Nam cho rằng, Củ Chi là cửa ngõ phía Tây Bắc của TP.HCM, kết nối trực tiếp với Tây Ninh và hành lang kinh tế xuyên Á.

Với trục giao thông quan trọng như: Quốc lộ 22, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài, Vành đai 3, Vành đai 4, khu vực này có lợi thế lớn trong phát triển logistics, công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn Củ Chi như một đầu mối kết nối liên vùng thì chưa đủ. Củ Chi còn có lợi thế quỹ đất tương đối lớn, thuận lợi cho phát triển các không gian đô thị mới, các tổ hợp dịch vụ - công nghiệp - nông nghiệp công nghệ cao và các mô hình đô thị mới theo định hướng giao thông công cộng.

Từ góc nhìn marketing lãnh thổ, TS. Trần Đình Lý nhấn mạnh cần chuyển từ tư duy “quy hoạch không gian” sang “định vị giá trị”. Nói cách khác, Củ Chi không chỉ cần quy hoạch đất đai, hạ tầng, giao thông, mà còn cần xây dựng một thương hiệu địa phương rõ ràng.

Ông đề xuất định vị Củ Chi theo hướng “trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp gắn với dịch vụ - giải trí và kinh tế ban đêm vùng Tây Bắc TP.HCM”. Đây là một cách tiếp cận đáng chú ý, bởi nó không tách rời nông nghiệp khỏi đô thị, không tách dịch vụ khỏi văn hóa, cũng không xem kinh tế ban đêm chỉ là hoạt động vui chơi đơn thuần, mà đặt tất cả trong một hệ sinh thái phát triển mới.

Cũng theo TS. Trần Đình Lý, Củ Chi cần hình thành hệ sinh thái thị trường có sự kết nối giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, trường đại học, thương mại điện tử và chuyển đổi số. Khi đó, nông sản Củ Chi không chỉ là sản phẩm sản xuất tại địa phương, mà có thể trở thành sản phẩm thương hiệu. Du lịch Củ Chi không chỉ là tham quan di tích, mà là trải nghiệm văn hóa - lịch sử - sinh thái. Công nghiệp và logistics không chỉ là hạ tầng kho bãi, mà là động lực tổ chức lại không gian phát triển phía Tây Bắc TP.HCM.

Cần chiến lược phát triển, tầm nhìn toàn diện

Ở một góc nhìn khác, tham luận “Phát triển dịch vụ du lịch trên địa bàn xã Củ Chi - TP.HCM: Cơ hội và thách thức” của ThS. Trần Thị Hồng Thảo (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Địa chính và Môi trường) và TS. Nguyễn Trường Ngân (giảng viên Trường Đại học Bách khoa TP.HCM), lại nhấn mạnh tiềm năng du lịch như một hướng đi quan trọng để Củ Chi phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia, Củ Chi có lợi thế văn hóa - lịch sử rất riêng mà không nơi nào có được. Vùng đất này gắn với lịch sử khai phá Nam Bộ, với quá trình lập làng, mở đất, có tính đoàn kết, cần cù trong lao động sản xuất và quật cường trong đấu tranh. Trải qua chiến tranh, Củ Chi được tự hào mang danh “Đất thép thành đồng”, được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang. Những giá trị ấy là tài sản tinh thần vô giá này, có thể trở thành nền tảng cho phát triển du lịch văn hóa - lịch sử.

ThS. Trần Thị Hồng Thảo và TS. Nguyễn Trường Ngân chỉ ra rằng, trên địa bàn hiện còn hệ thống đình, chùa khá phong phú như: đình thần Tân Phú Trung, miếu Ấp Thượng, miếu Họ Đặng, đình Tân Thông Hội, chùa Pháp An, chùa Phước Điền, chùa Phước Nguyên, chùa Khánh An, chùa Vạn Hạnh… Đây là không gian sinh hoạt văn hóa tâm linh, tín ngưỡng cộng đồng, đồng thời là nguồn lực để xây dựng các tuyến du lịch gắn với văn hóa làng xã truyền thống.

Đáng chú ý, các chuyên gia cho rằng, Củ Chi có thể phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm như: tham quan địa đạo, xem vở diễn thực cảnh văn hóa - lịch sử, sống cùng dân làng, học làm nông dân, học bắn súng, bắn cung, tham gia các làng nghề, tham gia trồng trọt, trải nghiệm nông nghiệp.

Một ví dụ được gợi mở là mô hình “Trại hè Củ Chi - Hành trình trải nghiệm lịch sử và thiên nhiên”, hướng đến học sinh, sinh viên trong nước và quốc tế, nhất là nhóm khách trẻ từ 12 đến 18 tuổi.

Nếu được tổ chức bài bản, Củ Chi có thể trở thành điểm đến giáo dục lịch sử sống động, nơi thế hệ trẻ không chỉ nghe kể về chiến tranh qua sách vở, mà được cảm nhận trực tiếp không gian địa đạo, làng quê, sông nước, nông nghiệp, nghề truyền thống và đời sống người dân. Du lịch khi ấy không chỉ tạo nguồn thu, mà còn góp phần gìn giữ ký ức, lan tỏa giá trị lịch sử và làm giàu thêm bản sắc địa phương.

Bên cạnh du lịch và nông nghiệp, hạ tầng kỹ thuật được xem là điều kiện then chốt để Củ Chi bứt phá. Các tài liệu tham luận về định hướng hạ tầng cho thấy, Củ Chi cần được phát triển đồng bộ từ giao thông, cao độ nền, cấp nước, thoát nước, cấp điện đến thông tin liên lạc. Trong đó, giao thông giữ vai trò trục xương sống, tạo hành lang tích hợp các hệ thống hạ tầng kỹ thuật, mở ra không gian phát triển mới và kết nối Củ Chi với vùng Tây Bắc Thành phố.

Nhìn tổng thể, các ý kiến chuyên gia cho rằng, Củ Chi muốn trở thành tâm điểm kết nối Tây Bắc Thành phố thì không thể phát triển đơn tuyến. Củ Chi cần một chiến lược phát triển tích hợp, trong đó đô thị, nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp sạch, logistics, du lịch văn hóa - lịch sử và dịch vụ hiện đại cùng vận hành trong một hệ sinh thái chung. Đó phải là mô hình phát triển xanh, thông minh, có bản sắc, lấy người dân làm trung tâm và lấy giá trị lịch sử - văn hóa làm nền tảng.

Năm mươi năm sau ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Bác, Củ Chi đang đứng trước một vận hội mới. Từ “bức thành đồng” trong chiến tranh đến tâm điểm kết nối trong hòa bình, vùng đất ấy đang tiếp tục viết nên câu chuyện của mình bằng ý chí đổi mới và khát vọng vươn lên.

Để rồi trong tương lai không xa, khi nhắc đến Củ Chi, người ta không chỉ nhớ đến địa đạo và những trang sử hào hùng, mà còn nhìn thấy một không gian năng động, xanh, thông minh, bản sắc, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của TP.HCM.

Văn Kỳ