Phân loại rác tại nguồn, bài toán cần lời giải từ nhiều phía

Theo luật, rác thải được phân ra làm 3 loại: rác có khả năng tái xử dựng, tái chế; rác từ thực phẩm; các loại rác thải khác. Thực tế hiện nay ở các địa phương trên cả nước, rác thải sinh hoạt chưa được phân loại hoặc phân loại không triệt để. Điều đó ảnh hưởng rất lớn trong việc xử lý rác tại điểm cuối của chu trình.

Hiện tại, việc xử dụng các loại chất thải có khả năng tái xử dụng, tái chế ở nước ta khá cao. Ở hầu hết các địa phương đều có một lực lượng lớn những người làm nghề thu gom, mua bác rác thải loại này. Tuy nhiên gần đây do giá thu mua rác tái chế giảm mạnh cộng với việc phát triển đô thị, người dân chuyển vào sinh sống tại các chung cư nên nhiều người dân không còn mặn mà với việc để dành phế liệu lại bán mà thẳng tay vứt bỏ vào thùng rác.

Việc phân loại rác tại nguồn đã được tuyên truyền tới các hộ gia đình trong nhiều năm nay nhưng tính đến nay việc thực hiện xem ra không được khả quan, có thể thấy do cả từ nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Đại đa số người dân vẫn chưa ý thức được tầm quan trọng của việc phân loại rác, vẫn coi đó là điều không thực sự cần thiết và hoàn toàn không chủ động phân loại rác tại nguồn.

Bên cạnh đó, quy trình thu gom rác hiện nay cũng không khả thi cho việc phân loại rác. Chúng ta dễ dàng nhận thấy hàng ngày, len lỏi trong các khu dân cư, các con hẻm là những xe thu gom rác tư nhân, đa phần là xe thô sơ cơi nới.

Từng bịch rác trước cửa nhà dân được quăng vội lên thùng xe, người thu gom cũng xé vội các túi rác để nhặt nhạnh những món đồ, bỏ vào cái túi to bên hông xe. Túi đó chính là túi đựng rác thải tái chế, người công nhân thu gom rác có thêm nguồn thu nhập từ việc bán các đồ phế liệu này. Nhưng việc gom nhặt như thế cũng không thể triệt để tách được hết rác thải tái chế ra khỏi nguồn rác thu gom.

Ở các khu chung cư hoặc các đô thị mới, xe thu gom rác có vẻ hiện đại hơn nhưng quy trình lấy rác cũng không nhiều thay đổi. Rác thải sinh hoạt bao gồm cả 3 loại rác vẫn được người dân để tập trung một chỗ, vẫn là người thu gom rác phân loại để lấy ra những món đồ có thể bán được, còn lại rác sinh hoạt hữu cơ lẫn với các loại rác thải khác vẫn được đưa chung vào một xe chở đến điểm tập kết. Chính việc không phân loại triệt để rác dẫn đến việc xử lý rác sao cho có hiệu quả đến nay vẫn là một bài toán hóc búa của nhiều địa phương kể cả các thành phố lớn.

Nhìn qua các nước phát triển, có thể thấy việc phân loại rác tại nguồn đã được thực hiện rất bài bản. Lấy một ví dụ như tại Pháp, rác được phân loại rất rõ ràng và dễ nhận biết từ màu sắc của các thùng rác gia đình hoặc các khu chung cư. Công nhân vệ sinh khi đi thu gom rác chỉ cần nhìn màu sắc của thùng rác là biết loại nào mình cần lấy.

Các loại chai lọ thủy tinh, rác thải từ đồ dùng sinh hoạt sẽ có địa điểm thu gom cố định, người dân sẽ phải mang những loại rác này đến điểm tập trung, định kỳ sẽ có xê đến thu gom sau. Việc thu gom rác cũng có những quy định rất rõ ràng, ngày giờ thu rác thải hữu cơ, ngày giờ thu rác thải sinh hoạt không phân hủy, người dân cứ theo đó mà phân loại ngay tại nhà và mang xuống điểm tập kết rác của từng khu dân cư theo đúng ngày giờ quy định. Nếu phân loại sai, bỏ sai rác sẽ bị phạt, chính vì thế người dân rất có ý thức trong việc phân loại rác tại nguồn.

Đặc thù tại Việt Nam khác với các nước phát triển ở chỗ, có những thành phố mật độ dân cư rất đông, nhiều con hẻm nhỏ, ngoằn nghèo như TP.HCM, Hà Nội nhưng cũng lại có những nơi mật độ dân cư thưa thớt, không tập trung. Chính vì vậy không thể có chung một mô hình phân loại, thu gom rác cho cả nước. Chủ trương để các địa phương chủ động lựa chọn mô hình phân loại rác là một chủ trương đúng đắn và các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM cần tập trung tìm ngay một mô hình khả thi phù hợp với địa phương mình.

Thiết nghĩ, trước khi đòi hỏi người dân nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bắt đầu từ việc phân loại rác tại nguồn thì chính quyền các cấp cũng cần nghiên cứu đưa ra một mô hình thu gom rác phù hợp, để đảm bảo không để việc người dân phân loại rác xong rác lại bị gom chung vào 1 xe, 1 chỗ như hiện nay. Cần có những quy định cụ thể về việc phân loại rác, cách thức thu gom rác sao cho phù hợp và thuận tiện cho việc xử lý tại điểm cuối. Khi mọi quy định, quy trình đã rõ ràng, thuận tiện cho người dân thì cũng cần có chế tài xử phạt khi vi phạm.

Đan Hà