Người dân mong được bảo vệ quyền lợi chính đáng

Vùng sản xuất nông - lâm kết hợp

Liên quan đến các phản ánh của người dân tại ấp Hòa Phú (xã Minh Thạnh, TPHCM) lo lắng đứng trước nỗi lo mất sinh kế khi việc thanh lý và tái canh cây cao su gặp nhiều vướng mắc khi nhận được Văn bản số 973/BQLRPH-PTTNHT của Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng (trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM) được ban hành ngày 14/5/2026 (Văn bản 973) mà Báo Công lý đã thông tin trong bài viết: “Hơn 30 năm phủ xanh đất trống đồi trọc và nỗi lo hiện hữu”.

Nhận định về góc độ pháp lý của vụ việc, Luật sư Nguyễn Viết Bình (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết, căn cứ vào các hồ sơ pháp lý được thu thập, đặc biệt là Quyết định số 37/QĐ/NLT ngày 27/11/1995 của Sở Nông Lâm Thủy tỉnh Sông Bé (cũ), phương án sản xuất tại Tiểu khu 378 đã được Nhà nước phê duyệt rất rõ ràng.

Cụ thể, quy hoạch gốc dành riêng 374,04 ha để trồng cây công nghiệp cao su (mật độ 555 cây/ha), song song với 153,65 ha đất rừng phòng hộ. Điều này khẳng định việc các hộ dân canh tác cao su suốt hơn 30 năm qua là hoàn toàn hợp pháp, tuân thủ đúng quy hoạch của cơ quan thẩm quyền, chứ không phải là hành vi tự phát hay sai mục đích. ​

“Do đó, việc cơ quan quản lý hiện nay áp dụng các văn bản lâm nghiệp ban hành sau này để hạn chế tái canh vườn cao su già cỗi là chưa hợp lý, chưa đúng với nguyên tắc không hồi tố của pháp luật. Việc buộc chia nhỏ diện tích thanh lý (chỉ cho phép 3 ha/sổ và phải chờ đợi 3 năm) là một quy định không thực tế, phá vỡ hoàn toàn chu kỳ sinh trưởng tự nhiên của cây cao su, khiến hàng trăm hộ dân vào cảnh lo lắng khi có nguy cơ ảnh hưởng lớn sinh kế. Cây cao su có tính chất lưỡng dụng, vừa là cây công nghiệp lâu năm, vừa có thể tính là rừng sản xuất”, Luật sư Nguyễn Viết Bình nói.

​Người dân cho biết, khu vực ấp Hòa Phú từ lâu đã hình thành một cộng đồng dân cư kiên cố, sinh sống ổn định 3 thế hệ, có hạ tầng đường, điện 3 pha và trụ sở văn phòng ấp. Để giải quyết thấu đáo bài toán giữa quản lý và an sinh, người dân rất mong muốn và tha thiết đề nghị UBND TP.HCM và các sở ngành liên quan xem xét điều chỉnh quy hoạch khu vực ấp Hòa Phú thành rừng sản xuất kết hợp rừng phòng hộ (vùng sản xuất nông - lâm kết hợp).

Bởi lẽ giải pháp này không chỉ vận dụng đúng tinh thần linh hoạt, thực tế của Luật Đất đai năm 2024, giúp bảo vệ nghiêm ngặt hành lang phòng hộ lòng hồ, mà còn tạo điều kiện cho người dân tái canh cây cao su, phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống lâu dài.

Cây cao su là “nồi cơm” của người dân

Cùng chung nỗi trăn trở, lo lắng mất sinh kế từ cây cao su của bà con sau khi Văn bản 973 ban hành, ông Lương Văn Sơn – Bí thư Chi bộ ấp Hòa Phú, xã Minh Thạnh chia sẻ: “Nếu áp dụng quy định mới một cách cứng nhắc và máy móc, cuộc sống của gần 400 hộ dân với diện tích hơn 2.300 ha đất canh tác cây cao su và cây ăn quả bấy lâu nay sẽ đi về đâu? Mấy chục năm trước, bà con đến đây lập nghiệp giữa vùng đồi trọc, đầy rẫy hố bom, hoàn toàn không điện, không nước, không đường xá;

Suốt 30 năm qua, người dân nơi đây đã đổ bao mồ hôi và công sức, cả sức người, sức của để cải tạo đất, phải tự bơi, tự xoay xở chịu cảnh được mùa mất giá với nhiều loại cây trồng mà không có bất kỳ sự định hướng nào. Cho đến khi tìm được cây cao su – sinh kế giúp xóa đói giảm nghèo, ổn định kinh tế và tạo công ăn việc làm cho cả lao động địa phương lẫn các nơi khác đổ về, thì quy định lại thay đổi đột ngột bằng Văn bản 973;

Cây cao su chính là mồ hôi, xương máu và là “nồi cơm” của người dân. Việc loại bỏ loại cây này khi tái canh không khác nào đẩy hàng trăm gia đình vào cảnh bế tắc, ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng mà họ xứng đáng được hưởng sau bao năm cống hiến khai hoang, phủ xanh đất trống, đồi trọc, hồi sinh vùng chiến trường hoang hóa nhờ cây cao su”.

​Cũng theo ông Lương Văn Sơn, quy định mới lần này, bà con không được hay biết, không được bàn bạc và lấy ý kiến. Người dân tha thiết mong muốn các cấp lãnh đạo xuống tận nơi, gặp gỡ người dân để hiểu rõ lịch sử vùng đất này trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào.

Mong muốn được đối thoại, lắng nghe

Ông Hồ Văn Chiến – Trưởng ấp Hòa Phú, xã Minh Thạnh cho biết, lịch sử vùng đất này gắn liền với máu thịt và sự tự lực của bà con suốt từ năm 1995 đến nay. Khi ấy, người dân vào đây nhận khoán, tự tay khai phá từng tấc đất hoang, tự bỏ kinh phí làm đường, kéo điện, thậm chí 10 năm qua còn tự vận động nhau bỏ tiền sửa sang từng ổ gà để bám trụ sản xuất.

Bà con luôn chấp hành tốt pháp luật, đóng đủ thuế phi nông nghiệp và các quỹ thiên tai. Tất cả thành quả đó đều được nuôi dưỡng từ nguồn kinh tế ổn định của cây cao su và cây ăn trái. Bao năm qua, việc tận thu lâm sản và sản xuất kinh doanh kết hợp của người dân không gây tác hại đến chức năng phòng hộ của rừng.

Họ không chỉ thực hiện tốt các cam kết, điều khoản quy định trong các hợp đồng giao khoán rừng, mà còn phát huy tốt chủ trương phủ xanh, mang lại sức sống mạnh liệt cho vùng đất này.

​“Việc ban hành Văn bản 973 bắt buộc người dân phải chuyển sang trồng cây lâm nghiệp thuần túy là hoàn toàn không phù hợp với thực tế địa phương. Cây lâm nghiệp không có nguồn thu ngắn hạn để người dân tái đầu tư cuộc sống; không có kinh tế, lấy đâu ra kinh phí để bà con chăm lo công tác phòng cháy chữa cháy rừng mỗi khi mùa khô hạn về? Cây cao su chính là ‘thỏi nam châm’ duy nhất giữ chân người dân bám đất, bảo vệ vùng lòng hồ Dầu Tiếng.

Chúng tôi tha thiết kiến nghị lãnh đạo thành phố, Sở Nông nghiệp & Môi trường, Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng TP.HCM hãy nhìn nhận thấu đáo yếu tố lịch sử đặc thù này, giữ nguyên điều kiện sản xuất và chấp thuận cây cao su phù hợp là cây rừng phòng hộ, để người dân vừa có sinh kế an tâm sản xuất, vừa chung tay bảo vệ hệ sinh thái một cách bền vững”, ông Hồ Văn Chiến, Trưởng ấp Hòa Phú tâm tư.

Từ thực tế đó, người dân kiến nghị cơ quan chức năng rà soát toàn diện nguồn gốc đất lâm trường, lịch sử sử dụng đất, quy hoạch ba loại rừng và đối chiếu với các khu vực có cùng nguồn gốc tại địa bàn giáp ranh Đồng Nai – nơi nhiều hộ dân đã được xem xét GCN QSDĐ trồng cây lâu năm.

Các hộ dân cũng đề nghị xem xét điều chỉnh khu vực này theo hướng rừng sản xuất hoặc vùng sản xuất nông – lâm kết hợp có kiểm soát thay vì áp dụng cứng nhắc cơ chế rừng phòng hộ nghiêm ngặt.

Điều người dân mong mỏi là chủ trương nhất quán cùng tính kế thừa luôn được đảm bảo, đồng thời được nhìn nhận đúng lịch sử hình thành khu đất, đúng công sức đầu tư và đúng tinh thần của các hợp đồng giao khoán đã ký kết từ trước.

Trong bối cảnh đó, người dân mong muốn cơ quan chức năng sẽ sớm tổ chức đối thoại công khai, lắng nghe ý kiến người dân, khảo sát thực tế và đánh giá toàn diện cả yếu tố pháp lý lẫn yếu tố lịch sử, xã hội để có giải pháp hài hòa giữa mục tiêu quản lý rừng và đảm bảo sinh kế.

Hoà Bình