Hệ lụy từ việc đánh bắt hải sản theo kiểu “tham bát bỏ mâm”
Liệu vài mẻ cá nhiều hơn có đáng để đánh đổi bằng tự do, tương lai và cả những nỗ lực của quốc gia trong hành trình gỡ “thẻ vàng” IUU? Câu hỏi ấy được đặt ra sau vụ án Võ Minh Mẫn (SN 1982) vừa được Tòa phúc thẩm TANDTC tại TP.HCM xét xử trực tuyến.
Phía sau bản án không chỉ là câu chuyện vượt ranh giới pháp luật trên biển, đó là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho các ngư phủ trong hành trình cùng đất nước ngăn chặn tình trạng khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.
Ngư phủ “cõng” hai tội sau chuyến vượt biển đánh bắt liều lĩnh
Biển vốn nuôi sống biết bao gia đình ngư dân trên mảnh đất quê hương xinh đẹp. Người đi biển vẫn thường nói rằng nghề biển phụ thuộc vào trời, vào con nước, có chuyến cá, mực đầy khoang nhưng cũng có chuyến trở về gần như trắng tay. Có lẽ chính áp lực ấy, nhiều người dễ bị cuốn vào suy nghĩ chỉ cần đi xa, liều hơn một chút sẽ có thêm cá, thêm tiền.
Theo hồ sơ vụ án, khoảng cuối năm 2023, Võ Minh Mẫn được giao quản lý hai tàu cá để đánh bắt thủy sản trên vùng biển Kiên Giang (cũ). Mẫn thuê Nguyễn Văn Hiền làm tài công và cùng nhiều ngư phủ tham gia chuyến biển kéo dài khoảng ba tháng.
Trước khi xuất bến, các thủ tục pháp lý đều thực hiện đầy đủ, hai tàu được lắp thiết bị giám sát hành trình theo quy định. Thế nhưng, chỉ sau ít ngày lênh đênh trên biển, do sản lượng đánh bắt không như mong muốn, suy nghĩ kiếm thêm từ những vùng biển khác bắt đầu xuất hiện trong toan tính của các ngư phủ.
Những người trên tàu cùng bàn bạc nếu đánh bắt không có hiệu quả thì sẽ qua vùng biển nước ngoài để khai thác. Và rồi họ nhanh chóng biến thành hành động, bất chấp hậu quả.
Từ cuối tháng 2/2024 đến đầu tháng 3/2024, Mẫn cùng Nguyễn Văn Hiền nhiều lần tắt thiết bị giám sát hành trình rồi điều khiển tàu vượt qua ranh giới vùng biển để đánh bắt trái phép.
Điều đáng chú ý là đây không phải hành vi bộc phát. Theo hồ sơ, để ngắt kết nối thiết bị giám sát, hai người sử dụng một cục nam châm đưa gần nút nguồn thiết bị rồi rê qua lại nhiều lần. Cách thức tưởng đơn giản nhưng lại cho thấy sự chủ động tính toán trước đó.
Trong mắt nhiều người, việc tắt thiết bị có thể chỉ là một thao tác kỹ thuật nhỏ. Thế nhưng trên thực tế, nó giống như hành động “cố tình tắt đèn giữa đêm” để đi sai đường mà không muốn ai phát hiện.
Cái giá của sự liều lĩnh đến rất nhanh. Ngày 6/3/2024, khi đang khai thác hải sản trên vùng biển Thái Lan, lực lượng chức năng nước bạn phát hiện và tổ chức bắt giữ. Trong lúc bị phát hiện, Mẫn nhanh tay ném thiết bị giám sát hành trình xuống biển nhằm phi tang.
Có lẽ lúc ấy bị cáo nghĩ chỉ cần chiếc máy biến mất, mọi dấu vết cũng sẽ tiêu tan. Tuy nhiên, dữ liệu điện tử không biến mất đơn giản như vậy. Hệ thống giám sát đã ghi nhận nhiều lần mất kết nối bất thường trước đó.
Từ một chuyến biển coi thường pháp luật như vậy, Võ Minh Mẫn cuối cùng phải “cõng” hai bản án. Trước đó, bị cáo đã bị xử phạt 6 năm tù về tội “Tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép”. Trong vụ án này, bị cáo tiếp tục bị xét xử về hành vi “Cản trở hoạt động của phương tiện điện tử”.
Thật đáng tiếc cho các ngư phủ bởi chỉ vì muốn lấy thêm vài phần lợi nhuận nhỏ trước mắt, họ lại vô tình đánh mất cả “mâm cơm” lớn hơn của cuộc đời mình.
Cần chấp hành pháp luật để bảo vệ bản thân, gia đình và xã hội
Tại phiên tòa phúc thẩm, Võ Minh Mẫn kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử (HĐXX) nhận định bị cáo đã nhiều lần chủ động tắt thiết bị giám sát hành trình nhằm mục đích đưa tàu sang vùng biển nước ngoài khai thác trái phép.
Hành vi đó không chỉ vi phạm pháp luật mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến công tác quản lý nghề cá và các nỗ lực quản lý nguồn lợi thủy sản.
HĐXX nhận định, việc bị cáo thực hiện hành vi nhiều lần cho thấy tính chất cố ý rõ ràng. Tuy nhiên, xét việc hành vi bị tách xử lý trong hai vụ án khác nhau gây phần nào bất lợi cho bị cáo, nên HĐXX chấp nhận một phần kháng cáo, giảm nhẹ hình phạt từ 3 năm 3 tháng tù xuống còn 3 năm tù.
Dư âm từ vụ án này không chỉ dành riêng cho Võ Minh Mẫn hay Nguyễn Văn Hiền. Biển rộng lớn, bao la nhưng pháp luật luôn phải đặt lên trên hết.
Có những chuyến đi tưởng như chỉ vượt thêm vài hải lý nhưng thực tế lại là lối rẽ vượt khỏi ranh giới pháp luật. Và khi con tàu quay đầu trở về, thứ mất đi lại lớn lao hơn rất nhiều, đó chính là những tháng năm tự do của bản thân cùng nỗi lo của cả gia đình...
Mỗi con tàu là một phần hình ảnh của nghề cá Việt Nam
Việt Nam đang nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp nhằm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” IUU đối với hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Đây là câu chuyện quản lý của Nhà nước, là trách nhiệm của từng ngư dân.
Mỗi hành vi tắt thiết bị giám sát hành trình, mỗi lần vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài khai thác trái phép tưởng như chỉ là quyết định cá nhân nhưng ảnh hưởng tới hình ảnh nghề cá Việt Nam, tác động tới xuất khẩu thủy sản và sinh kế của rất nhiều người khác.
Ngư dân là những người sống nhờ biển cũng chính là những người góp phần gìn giữ tương lai của biển. Giữ đúng hải trình của con tàu hôm nay chính là giữ tương lai cho nghề biển ngày mai.