Quy chế phối hợp giải quyết triệt để các "điểm nghẽn" trong hoạt động tố tụng

Tham dự buổi lễ có ban lãnh đạo TAND khu vực 2 – TP.HCM, các Thẩm phán cùng đại diện lãnh đạo, chỉ huy của UBND và Công an 12 phường trên địa bàn và đại diện thừa phát lại.

Đây là bước đi nhằm tối ưu hóa các hoạt động tố tụng, tháo gỡ triệt để các "điểm nghẽn" trong công tác thu thập chứng cứ và tống đạt văn bản, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới.

"Siết" mốc thời gian, xác định rõ trách nhiệm

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Thành Vinh, Chánh án TAND khu vực 2 cho biết, kể từ ngày 01/7/2025, khi TP.HCM chính thức vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và thành lập TAND khu vực tình hình thực tiễn hoạt động phối hợp giữa Tòa án với UBND và Công an cơ sở đã xuất hiện những khoảng trống pháp lý.

Bên cạnh đó, số lượng các loại vụ, việc gia tăng nhanh chóng cả về số lượng lẫn quy mô phức tạp. Chính vì vậy, mối quan hệ phối hợp cần phải được thể chế hóa, pháp lý hóa bằng một Quy chế phối hợp chặt chẽ, khoa học với 3 nội dung chính là quy định rõ ràng trách nhiệm, thời hạn trong công tác tống đạt các quyết định, bản án, giấy triệu tập để tránh án bị kéo dài do chậm trễ thủ tục.

Hai là, xác định cơ chế hỗ trợ nhanh chóng trong công tác thu thập thông tin, xác minh chứng cứ, tình trạng cư trú, tài sản phục vụ xét xử.

Ba là, tăng cường sự kết nối ba bên để đảm bảo tính liên tục, kịp thời trong đấu tranh phòng chống tội phạm cũng như giải quyết triệt để các tranh chấp trong nhân dân.

Quy chế phối hợp cụ thể hóa các luật mới vừa được sửa đổi, bổ sung và có hiệu lực.

Điểm cốt lõi trong quy chế chính là việc "định lượng hóa" thời gian thực hiện nghĩa vụ phối hợp giữa các cơ quan. Quy chế quy định rõ, đối với các yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ từ Tòa án (như xác minh nguồn gốc, quá trình sử dụng đất; hiện trạng nhà đất tranh chấp; thông tin hộ tịch, hàng thừa kế...), UBND và Công an các phường có trách nhiệm phản hồi bằng văn bản trong thời hạn không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản yêu cầu.

Đặc biệt, nhằm bảo vệ quyền lợi và cấp bách của công dân, quy chế đưa ra một mốc thời gian cụ thể, khi người khởi kiện có đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của chính quyền cơ sở, trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận được văn bản của Tòa án, UBND hoặc Công an phường (với tư cách người bị kiện) phải cung cấp ngay các tài liệu, chứng cứ liên quan để Tòa án xem xét, quyết định.

Ngược lại, quy chế cũng ràng buộc trách nhiệm của TAND khu vực 2. Tòa án phải có trách nhiệm trả lời xác minh thông tin tranh chấp đất đai, trích lục hồ sơ cho UBND và Công an phường trong vòng 15 ngày; và trả kết quả sao y, trích lục bản án, quyết định trong thời hạn không quá 07 ngày.

Trường hợp các cơ quan phối hợp không phản hồi đúng hạn, Tòa án sẽ ban hành văn bản nhắc nhở gửi đến người đứng đầu cơ quan đó. Quá thời hạn nhắc mà chưa được thực hiện thì báo cáo Chánh án để có văn bản gửi cơ quan có thẩm quyền nhằm đôn đốc, chỉ đạo kịp thời.

Hóa giải "điểm nghẽn" tống đạt tại chung cư cao cấp và cưỡng chế tài sản

Một trong những khó khăn của các Thẩm phán và Thừa phát lại thời gian qua là công tác tống đạt, niêm yết văn bản tố tụng tại các khu chung cư cao cấp, nơi hệ thống an ninh thắt chặt và nhiều đương sự cố tình né tránh.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, quy chế thiết lập cơ chế: Lực lượng Công an khu vực sẽ trực tiếp hỗ trợ cán bộ Tòa án hoặc Thừa phát lại tiếp cận để thực hiện việc tống đạt văn bản đúng quy định.

Biên bản chứng kiến tống đạt, niêm yết phải được UBND, Công an phường ký xác nhận, đóng dấu và bàn giao lại cho Tòa án ngay trong ngày hoặc tối đa không quá 2 ngày làm việc đối với trường hợp có lý do khách quan.

Đối với công tác xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản, đây là giai đoạn dễ nảy sinh xung đột, chống đối của đương sự trong các vụ án dân sự, Quy chế yêu cầu Tòa án phải gửi quyết định và văn bản đề nghị phối hợp ít nhất 03 ngày làm việc trước khi tiến hành để địa phương cử cán bộ chuyên môn (địa chính, đô thị, tài chính...) tham gia.

Trong trường hợp đương sự kích động, cản trở, lực lượng Công an phường có trách nhiệm cử cán bộ hỗ trợ, bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn tuyệt đối cho người thi hành công vụ. Khi cần thiết, Tòa án sẽ phối hợp cùng các cơ quan rà soát hoàn cảnh đương sự, tổ chức tuyên truyền, vận động.

Trường hợp đương sự không hợp tác, Tòa án có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời gửi đến cơ quan Thi hành án dân sự có thẩm quyền, UBND, Công an phường... để cùng phối hợp cưỡng chế.

Bên cạnh các nội dung phối hợp về dân sự và hành chính, quy chế phối hợp còn cụ thể hóa các quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Theo đó, Tòa án, UBND và Công an 12 phường thống nhất cơ chế phối hợp chặt chẽ trong việc cử người làm công tác xã hội tham gia tố tụng ngay từ giai đoạn đầu khi thụ lý vụ việc có người chưa thành niên.

Việc đưa vào áp dụng Quy chế phối hợp giữa TAND khu vực 2 với 12 UBND và Công an các phường sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ giải quyết án, nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ lợi ích Nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, giữ vững an ninh chính trị tại địa phương.

Quang Trung