Hồi chuông cảnh báo về vấn nạn bán hàng fake

Vụ việc này cho thấy, mọi người cần nhận thức đúng đắn về việc nguồn gốc xuất xứ khi chào bán hàng hóa. Lâu nay, nhiều người vẫn nghĩ bán hàng fake chỉ bị quản lý thị trường phạt hành chính, tịch thu hàng là xong. Nhưng vụ khởi tố tại Ninh Bình cho thấy một thực tế rất khác.

Khi quy mô đủ lớn, giá trị đủ cao và có yếu tố thương mại rõ ràng, hành vi kinh doanh hàng giả nhãn hiệu hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

Điểm đáng chú ý của vụ án này là cơ quan điều tra không khởi tố về tội “Sản xuất buôn bán hàng giả”, mà khởi tố về tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp”. Đây là ranh giới pháp lý rất quan trọng. Bởi trong các vụ giày dép, túi xách, quần áo gắn logo thương hiệu nổi tiếng, hành vi nguy hiểm không chỉ nằm ở chất lượng hàng hóa, mà nằm ở việc sử dụng trái phép nhãn hiệu đã được bảo hộ nhằm tạo nhầm lẫn để kiếm lợi nhuận. Nói cách khác, thứ bị xâm hại không chỉ là người tiêu dùng, mà còn là tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.

Theo thông tin vụ án, lực lượng chức năng phát hiện hơn 5.000 đôi giày, dép trị giá khoảng 3,7 tỷ đồng tại kho của Trần Công Tùng; hơn 2.600 đôi giày trị giá hơn 500 triệu đồng tại kho của Lã Văn Ước. Toàn bộ đều giả mạo nhãn hiệu của các thương hiệu nổi tiếng được bảo hộ tại Việt Nam.

Con số này cho thấy đây không còn là hoạt động bán lẻ nhỏ lẻ kiểu “xách tay vài đôi”. Đây là mô hình kinh doanh hàng fake có tổ chức, có kho hàng, có dòng tiền và có mục đích thương mại rõ ràng.

Điều 226 Bộ luật Hình sự xử lý hành vi cố ý sử dụng dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu được bảo hộ nhằm thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, hiện nay rất nhiều người vẫn ngộ nhận: “Tôi chỉ bán chứ không sản xuất”; “Tôi không biết là vi phạm”; “Hàng Quảng Châu ai cũng bán”; “Có ghi replica/fake rồi thì không sao”.

Nhưng pháp luật hình sự không nhìn đơn giản như vậy. Một khi người bán biết rõ nhãn hiệu đó được bảo hộ mà vẫn nhập hàng giả mạo để bán kiếm lời thì hành vi đã có dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Đặc biệt trong bối cảnh Chính phủ đang siết rất mạnh vấn đề sở hữu trí tuệ theo Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, xu hướng hiện nay là chuyển từ “phạt cho tồn tại” sang xử lý hình sự các đường dây kinh doanh hàng fake quy mô lớn.

Điều đáng lo hơn là nhiều người trẻ hiện nay đang biến việc bán hàng fake thành “mô hình startup online”. Chạy TikTok Shop, Facebook, livestream bán giày “like auth”, “super fake”, “rep 1:1”, dùng hình ảnh thương hiệu thật để quảng bá, thậm chí khoe doanh thu công khai. Nhưng dưới góc độ pháp lý, càng bán chuyên nghiệp, càng có hệ thống, càng dễ tiến gần trách nhiệm hình sự. Bởi khi đó cơ quan điều tra sẽ nhìn vào số lượng hàng hóa; giá trị tương đương hàng thật; doanh thu thu lợi; mức độ tổ chức; hậu quả gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Đây cũng là điểm cho thấy tài sản trí tuệ hiện nay không còn là “quyền mềm” như trước. Thương hiệu trong nền kinh tế số là tài sản thật, có giá trị thật và đang được bảo vệ bằng cả chế tài hình sự.

Trong vụ án này, Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền cho biết, dưới góc nhìn của luật sư thì đây là tín hiệu rất rõ: thời kỳ “bán fake vô tư vì nghĩ không ai xử lý” đang dần kết thúc. Và trong thời đại thương mại điện tử bùng nổ, thứ nguy hiểm nhất không phải bán được bao nhiêu đôi giày fake, mà là một ngày toàn bộ hệ thống kinh doanh online có thể chuyển từ “shop bán hàng” thành… hiện trường vụ án hình sự.

Văn Vũ