Lãng phí từ 2 dự án chuyển giao khoa học công nghệ tiền tỷ tại Cơ sở Cai nghiện ma túy số 1 Thanh Hóa

Theo hồ sơ, ngày 07/7/2017, UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Quyết định số 2413/QĐ - UBND về việc phê duyệt kinh phí đối ứng thực hiện các dự án khoa học và công nghệ thuộc Chương trình Nông thôn miền núi do Trung ương quản lý, bắt đầu thực hiện từ năm 2017. Sau đó CS1 ký hợp đồng với Công ty TNHH Thiết bị Gia Hưng (phường Thượng Đình, Thanh Xuân, Hà Nội) chuyển giao công nghệ thực hiện “Dự án xây dựng dây chuyền sản xuất gạch không nung từ đá mạt, cát và nguyên liệu sẵn có khác tại tỉnh Thanh Hóa. Năm 2018, Sở Khoa học công nghệ Thanh Hóa ký hợp đồng với CS1 về thực hiện dự án thuộc Chương trình hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế xã hội nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016- 2025, phần kinh phí đối ứng của tỉnh Thanh Hóa. Tổng kinh phí thực hiện dự án là 12,5 tỷ đồng. Trong đó: Kinh phí ngân sách khoa học trung ương là 4,99 tỷ đồng; Kinh phí ngân sách địa phương là 1,182 tỷ đồng; kinh phí khác là hơn 6,328 tỷ đồng.

Dự án Vietgap không hoạt động

Thời gian thực hiện dự án dự kiến kết thúc trong năm 2019 nhưng sau đó phải gia hạn thêm 6 tháng. Sau khi được hội đồng khoa học nghiệm thu, đánh giá thì dự án cũng dừng hoạt động dẫn đến cơ sở, trang thiết bị xuống cấp.

“Mục sở thị” trực tiếp, chẳng ai tin đây là một dự án tiêu tốn hơn chục tỷ đồng. Các hạng mục công trình đã bị bỏ không nhiều năm. Biển hiệu bong tróc, trạm trộn chỉ còn là đống sắt hoen rỉ. Bục lên xuống nứt toác, nhà xưởng bừa bộn các thứ, phía sau là bãi tập kết đồ thừa.

Tại CS1 trong thời gian từ năm 2017- 2019 còn thực hiện dự án Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình sản xuất thực phẩm theo hướng VietGap gắn với giáo dục dạy nghề cho đối tượng cai nghiện. Tổng kinh phí thực hiện dự án là hơn 4 tỷ đồng. Trong đó kinh phí từ ngân sách sự nghiệp khoa học là 1,337 tỷ đồng; kinh phí tự có của tổ chức chủ trì thực hiện dự án 2,747 tỷ đồng. Sau khi hội đồng thẩm định, đánh giá, nghiệm thu xong dự án này cũng “đắp chiếu”. Ghi nhận thức tế tại dự án chỉ còn chiếc biển rách nát, lèo tèo vài cây rau, cà… đang ngắc ngoải trước cái nắng chang chang. Phía dưới ao thì im ắng, không một tiếng động. Việc chăn nuôi lợn, gà cũng chỉ dừng ở mức độ nhỏ phục vụ một phần cho nhu cầu của cơ sở.

Đánh giá về 2 dự án này, lãnh đạo CS1 thừa nhận sau khi nghiệm thu xong thì không triển khai thực hiện nữa. Bởi đối với dự án gạch không nung không có đầu ra, giá thành đầu vào cao, người lao động không mặm mà với công việc nặng nhọc, độc hại. Một số học viên nắm được kỹ thuật, cách thức vận hành của dây chuyền, thiết bị sản xuất đã không còn trong trung tâm nên không thể vận hành, bảo dưỡng. Bây giờ muốn đóng được gạch lại phải tốn một khoản khá lớn. Xăng dầu, giá thành tăng phi mã như thời buổi này thì làm chỉ có lỗ. Dự án VietGap thì còn “vật vờ” được vì còn phục vụ nhu cầu của trung tâm. Nhưng bảo bán ra ngoài thị trường thì không thể cạnh tranh được về giá. Và dư luận còn nhiều thành kiến về những người nghiện nên sản phẩm bị lạnh nhạt.

Trao đổi với PV, Giám đốc Sở Khoa học công nghệ Thanh Hóa Nguyễn Ngọc Túy cho hay: “Qua dư luận, chúng tôi đã nắm được thông tin về 2 dự án chuyển giao khoa học này dừng hoạt động, gây lãng phí. Sở đã phối hợp với Sở Lao động thương binh và Xã hội, các đơn vị có liên quan lập đoàn vào kiểm tra thực tế. Hiện trạng dự án gạch đang dừng hoạt động là đúng. Dự án VietGap có triển khai nhưng chưa đáp ứng được quy mô, số lượng cũng như chất lượng. Theo quy định, sau khi nghiệm thu, trong thời gian 5 năm tiếp theo phải duy trì và nhân rộng các mô hình sản xuất, kinh doanh trên cơ sở ứng dụng có hiệu quả các nhiệm vụ đã đặt ra. Tại CS1 dừng sản xuất mà không báo cáo là sai quy định.

Nguyên nhân được xác định là do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, phải cách ly, giãn cách trong một thời gian dẫn tới nguồn cung bị gián đoạn, thiếu công nhân, vận chuyển đầu vào và cả việc bán sản phẩm. Tại CS1 có sự thay đổi về lãnh đạo (Thời điểm thực hiện dự án, ông Lê Chí Cường là Giám đốc, ông này được điều chuyển giữ chức vụ Trưởng phòng Phòng chống tệ nạn xã hội của Sở Lao động - Thương binh & Xã hội. Ông Lê Đăng Thanh được bổ nhiệm thay từ cuối năm 2021). Quá trình bàn giao chưa cụ thể, chi tiết nên chưa có phương án sản xuất, sử dụng có hiệu quả dây chuyền, thiết bị đã đầu tư. CS1 không có báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước về tình hình tạm dừng hoạt động của dự án là sai quy định. Định kỳ ít nhất là 6 tháng phải báo cáo cụ thể về quá trình triển khai dự án, khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ. Từ 2020 đến nay, CS1 chưa hề có báo cáo nào. Điều đó cho thấy lãnh đạo CS1 thiếu tinh thần trách nhiệm, không quyết liệt trong việc bảo vệ tài sản công. Bởi khi có biến động của thị trường, các yếu tố khác buộc phải dừng hoạt động thì phải có kế hoạch, phương án duy tu, bảo dưỡng dây chuyền, máy móc, thiết bị. Bỏ bẳng đi một thời gian dài như vậy thì các thiết bị, công nghệ sẽ nhanh hỏng hóc, trục trặc. Thời gian tới, chúng tôi sẽ phối hợp với Sở Lao động thương binh và xã hội chỉ đạo CS1 có kế hoạch phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh để ứng dụng có hiệu quả các dây chuyền, thiết bị, công nghệ đã được đầu tư từ dự án, tạo công ăn việc làm, gắn với dạy nghề cho các học viên.”

Dự án gạch không nung kém hiệu quả

Rõ ràng những dự án tiền tỷ đang “đắp chiếu” là có thật, dư luận câu hỏi về tính hiệu quả của các dự án này? Trong trường hợp đã cố gắng “chạy chữa” nhưng dây chuyền sản xuất gạch và sản phẩm VietGap không thể hoạt động trở lại thì ai, đơn vị nào phải chịu trách nhiệm?

Thanh Phương