Tìm “điểm nghẽn” để nâng cao chất lượng xét xử

Theo đồng chí Nguyễn Hoàng Lâm - Phó Chánh án TAND tỉnh Sóc Trăng, từ tháng 10-2021 đến nay, hai cấp đã thụ lý 6.341 vụ việc các loại, trong đó, án dân sự liên quan đến tổ chức tín dụng, doanh nghiệp là 622 vụ (chiếm tỷ lệ 9,8% so với tổng số án thụ lý) và giải quyết đạt trên 50%. Loại án này, tuy chiếm tỷ lệ không lớn so với tổng số án thụ lý nhưng quá trình giải quyết gặp khá nhiều khó khăn, vướng mắc và tỷ lệ giải quyết cũng không cao, dẫn đến án tồn nhiều. Do vậy, lãnh đạo TAND tỉnh quyết tâm làm rõ mọi vướng mắc, khó khăn để tìm ra giải pháp khắc phục, nâng cao chất lượng giải quyết án.

Nhìn chung, đa số các tổ chức tín dụng khi khởi kiện, có đơn rõ ràng, có sự chủ động và phối hợp tốt với tòa án, giúp đẩy nhanh tiến độ giải quyết án. Tuy nhiên, hiện án thụ lý trong hai cấp ngày một tăng, với khối lượng công việc nhiều, nhân sự lại thiếu khiến đội ngũ thẩm phán, thư ký chịu áp lực lớn. Quá trình giải quyết án dân sự liên quan đến tổ chức tín dụng, doanh nghiệp lại có nhiều vướng mắc. Đáng nói, khi các tổ chức tín dụng có yêu cầu xử lý tài sản thế chấp nhưng qua xem xét, thẩm định tại chỗ, tòa án phát hiện tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất đã được chuyển nhượng, chuyển đổi, tặng cho hoặc cầm cố cho người thứ ba quản lý, sử dụng bằng giấy tay. Thậm chí, có trường hợp đã lập hợp đồng, công chứng, chứng thực và một số vụ việc trên đất có nhà kiên cố, tài sản gắn liền trước khi nhận thế chấp tài sản. Khi tòa án đưa những người này vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì họ hoàn toàn không hay biết việc thế chấp tài sản trên. Rồi trường hợp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hộ gia đình nhưng khi thế chấp tài sản không xác định thành viên của hộ gia đình. Trường hợp người thế chấp tài sản để bảo lãnh cho khoản vay đã chết, làm phát sinh quyền về thừa kế, phải đưa những người thừa kế vào tham gia tố tụng và họ thường không hợp tác khiến tòa án gặp nhiều khó khăn trong quá trình thu thập tài liệu, chứng cứ. Thực tế, vẫn còn tồn tại trường hợp 1 thửa đất lại cấp 2 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 2 người khác nhau. Điều đó, khiến quá trình thu thập tài liệu, chứng cứ của tòa án phải mất rất nhiều thời gian để xác định được giá trị pháp lý của giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Vào thời điểm tòa án thụ lý vụ việc, rất nhiều trường hợp bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã không còn cư trú tại địa phương, có trường hợp đi xuất khẩu lao động ở nước ngoài, không cung cấp được địa chỉ, gây khó khăn cho quá trình thu thập tài liệu, chứng cứ, nhất là việc xem xét, thẩm định tại chỗ đối với tài sản thế chấp, dẫn đến thời gian giải quyết vụ án bị kéo dài. Các đơn vị tòa án khá đau đầu trước thủ tục thẩm định tài sản trước khi thế chấp của các tổ chức tín dụng. Bởi có nhiều hồ sơ chưa đảm bảo, chưa tiến hành thẩm định thực tế tại thửa đất cần thế chấp, không có chính quyền địa phương chứng kiến khi tiến hành thẩm định, chưa mô tả đầy đủ hiện trạng thửa đất và tài sản gắn liền với đất. Một số trường hợp chỉ dựa vào lời trình bày của người đi vay nên tổ chức tín dụng không phát hiện trên đất đã có người khác đang quản lý, sử dụng. Ngoài ra, còn có trường hợp hiện trạng tài sản thế chấp không giống như hợp đồng thế chấp tài sản và có cả trường hợp các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp không hợp tác chặt chẽ với tòa án trong cung cấp hồ sơ, chứng cứ, dù họ với vai trò là nguyên đơn khởi kiện…

Cũng thẳng thắn nhìn nhận, án tồn đọng còn do một số thẩm phán chưa nêu cao tinh thần, trách nhiệm, thiếu tính chủ động trong quá trình giải quyết án và không thường xuyên kiểm tra tiến độ giải quyết án. Đồng thời, một số thẩm phán thiếu tâm huyết, ngán ngại khi đối diện với những vụ án có tính chất phức tạp và chưa kịp thời báo cáo tìm cách tháo gỡ, dẫn đến còn tồn nhiều và án quá hạn luật định, nhất là án liên quan tín dụng, doanh nghiệp.

Để kịp thời tháo gỡ khó khăn, đồng chí Nguyễn Hoàng Lâm cho biết, lãnh đạo TAND tỉnh chỉ đạo hai cấp phải tiếp tục thực hiện tốt các giải pháp nâng cao chất lượng xét xử và chú trọng đảm bảo nguyên tắc tranh tụng, hòa giải. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan hữu quan trong quá trình giải quyết các loại vụ án. Yêu cầu các đơn vị tòa án phải thường xuyên tăng cường công tác kiểm tra để kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết án. Qua đó, kịp thời khen thưởng, biểu dương những tập thể, cá nhân thực hiện xuất sắc nhiệm vụ được giao và xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm, thiếu kiên quyết trong quá trình giải quyết án. Đối với đội ngũ thẩm phán phải thường xuyên rèn luyện, không ngừng nâng cao vai trò và trách nhiệm trong quá trình giải quyết án. Phải tận tụy với công việc, chịu khó đầu tư thời gian nghiên cứu hồ sơ vụ án, thiết lập tiểu hồ sơ vụ án để theo dõi từng giai đoạn tố tụng, không ngại án khó, án phức tạp và khi có vướng mắc phải kịp thời báo cáo ban lãnh đạo đơn vị; nếu vẫn chưa tháo gỡ được thì kịp thời báo cáo Ủy ban thẩm phán TAND tỉnh xin ý kiến tìm cách tháo gỡ.

Bên cạnh đó, lãnh đạo TAND tỉnh cũng đề nghị Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Sóc Trăng thường xuyên chỉ đạo các tổ chức tín dụng thực hiện chặt chẽ thủ tục thẩm định tài sản trước khi thế chấp. Khi thẩm định tài sản thế chấp thì kết quả thẩm định phải phản ánh đúng thực tế, đúng hiện trạng sử dụng để đảm bảo việc xử lý tài sản thế chấp và thu hồi nợ. Đối với tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất, cần thiết phải phối hợp với chính quyền địa phương để xác minh tài sản thế chấp trước khi ký kết hợp đồng thế chấp, hạn chế trường hợp tranh chấp với người thứ ba. Các doanh nghiệp khi ký kết hợp đồng cần phải quan tâm đến vấn đề pháp lý. Đặc biệt, các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp cần phối hợp tốt với tòa án trong suốt quá trình giải quyết vụ án cũng như việc tham gia tố tụng, cung cấp chứng cứ, tài liệu để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình...

Hy vọng TAND hai cấp sẽ có những giải pháp đột phá sau khi tìm ra căn nguyên của vấn đề. Đồng thời, việc tăng cường công tác phối hợp của TAND tỉnh sẽ tạo nên sức mạnh giúp đơn vị hoàn thành tốt chỉ tiêu, nhiện vụ được giao.

QT (Theo báo Sóc Trăng)